Bỏng giác mạc: Nguyên nhân, dấu hiệu và cách xử lý

Bỏng giác mạc là một loại tổn thương nghiêm trọng chủ yếu do hóa chất hoặc nhiệt độ cao từ nước, dầu mỡ tàn thuốc,… bắn trực tiếp vào mắt gây ra. Trong trường hợp này, nếu không được xử trí đúng cách ngay từ những phút đầu tiên, nguy cơ để lại sẹo vĩnh viễn hoặc mù lòa là rất cao. Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa sẽ giúp bạn hiểu rõ cách nhận diện và sơ cứu bỏng giác mạc mắt chuẩn y khoa dưới đây.

1. Bỏng giác mạc là gì?

Bỏng giác mạc mắt là tình trạng lớp màng trong suốt phía trước của lòng đen bị tổn thương, hoại tử do tiếp xúc với hóa chất, nhiệt độ cao hoặc bức xạ tia UV.

Giác mạc đóng vai trò như một “cửa sổ” cho phép ánh sáng đi vào mắt. Khi bị bỏng giác mạc, lớp cửa sổ này bị mờ đục hoặc phá hủy. Đây là một dạng tổn thương giác mạc nặng, đe dọa trực tiếp đến thị lực nếu không được cấp cứu kịp thời.

2. Nguyên nhân phổ biến khiến mắt bị bỏng giác mạc

Trong thực tế lâm sàng, chúng tôi thường gặp 3 nhóm nguyên nhân chính gây ra tình trạng mắt bị bỏng giác mạc:

• Bỏng do hóa chất:
  • Bỏng axit: Thường gặp do axit ắc quy, chất tẩy rửa nhà vệ sinh… Loại bỏng này thường gây tổn thương nông hơn do hiện tượng đông vón protein làm hạn chế sự thâm nhập sâu của hóa chất.
  • Bỏng Basơ (Kiềm): Phổ biến do vôi bột, xi măng, amoniac, thuốc nhuộm tóc, hóa chất thông cống… Lưu ý đặc biệt: Bỏng Base cực kỳ nguy hiểm vì tính chất hòa tan lipid, giúp hóa chất ngấm cực sâu và nhanh, xuyên qua giác mạc để phá hủy toàn bộ cấu trúc bên trong nhãn cầu.
• Bỏng do nhiệt độ cao: Nước sôi, dầu mỡ nóng bắn vào mắt khi nấu ăn, lửa tạt, tàn thuốc lá hoặc xỉ than nóng.
• Bỏng do bức xạ (Tia UV): Rất phổ biến ở Việt Nam là tình trạng “đau mắt hàn” do không đeo kính bảo hộ khi hàn xì. Ngoài ra, việc tiếp xúc với ánh nắng mặt trời gay gắt phản chiếu trên mặt nước hoặc tuyết cũng có thể gây bỏng.

3. Dấu hiệu nhận biết khi bị bỏng giác mạc

Khi gặp sự cố, bạn cần nhận diện ngay các triệu chứng của bỏng giác mạc để từ đó có hướng xử lý đúng:

• Đau nhức dữ dội: Cảm giác cộm xốn, nóng rát như có lửa đốt hoặc kim châm trong mắt.
• Co thắt mi: Chảy nước mắt liên tục, mắt tự đóng chặt khiến bệnh nhân rất khó tự mở mắt ra.
• Đỏ và sưng: Mắt đỏ ngầu, mi mắt sưng nề nhanh chóng.
• Sợ ánh sáng: Cảm giác chói lòa, cực kỳ khó chịu khi có ánh sáng chiếu vào.
• Thị lực suy giảm: Nhìn mờ như có màng sương, trường hợp nặng có thể chỉ còn thấy bóng bàn tay hoặc tối sầm.

4. Bỏng giác mạc có nguy hiểm không?

Câu trả lời là: CỰC KỲ NGUY HIỂM. Mức độ nghiêm trọng phụ thuộc vào tác nhân (Bazơ > Axit), nồng độ hóa chất và đặc biệt là thời gian sơ cứu. Nếu chậm trễ, bệnh nhân phải đối mặt với các biến chứng:

• Viêm loét giác mạc: Trong trường hợp rất nặng, có thể dẫn đến hoại tử nhãn cầu và cần can thiệp phẫu thuật.
• Sẹo giác mạc: Các vết sẹo đục vĩnh viễn chắn tầm nhìn, khiến mắt không còn nhìn rõ dù đã lành thương.
• Dính mi cầu: Mí mắt dính chặt vào nhãn cầu, làm hạn chế vận động nhãn cầu và gây mất thẩm mỹ.
• Tăng nhãn áp thứ phát (Glocom): xảy ra do hóa chất làm tổn thương hệ thống thoát lưu thủy dịch (vùng bè) hoặc do phản ứng viêm gây dính đồng tử.

5. Hướng dẫn sơ cứu bỏng giác mạc tại nhà

Sơ cứu đúng cách trong “giai đoạn vàng” quyết định khả năng phục hồi của mắt.

• Bước 1: Rửa mắt ngay lập tức (Quan trọng nhất)
  • Nguồn nước: Sử dụng nước sạch (nước đóng chai, nước máy…) rửa liên tục trong ít nhất 15-20 phút. Với bỏng Kiềm (hóa chất thông cống, xút…), cần rửa lâu hơn (30-60 phút) cho đến khi đến viện.
  • Tư thế: Nghiêng đầu sang bên mắt bị bỏng, để nước chảy từ phía mũi ra phía ngoài tai, tránh để hóa chất chảy sang mắt lành.
  • Thao tác: Dùng tay banh rộng mi mắt (vì mắt sẽ tự co thắt khi đau), để dòng nước chảy trực tiếp vào bề mặt nhãn cầu. Liên tục liếc mắt sang các hướng để nước làm sạch hóa chất ở mọi ngóc ngách.
• Bước 2: Tuyệt đối KHÔNG
  • Không dụi mắt, không băng kín mắt quá chặt.
  • Không tự ý nhỏ các loại thuốc mắt (đặc biệt là thuốc tê Dicain, Tetracaine…) hoặc đắp lá cây, thảo dược.
  • Không tự ý nhỏ các loại thuốc có chứa Corticoid (như Dexa, Tobradex) trong giai đoạn cấp tính của bỏng, vì hoạt chất này ức chế sự biểu mô hóa, có thể làm giác mạc bị hoại tử nhanh hơn (tan chảy giác mạc) dẫn đến thủng mắt.
• Bước 3: Di chuyển cấp cứu
  • Đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa mắt. Mang theo nhãn mác hoặc chai lọ hóa chất gây bỏng để bác sĩ có hướng xử lý chính xác nhất.

Lưu ý đặc biệt (Vôi sống): Nếu bị vôi bột khô bắn vào mắt, tuyệt đối KHÔNG rửa nước ngay. Phải dùng tăm bông hoặc khăn khô gắp hết các hạt vôi ra trước, sau đó mới tiến hành rửa nước

6. Cách phòng ngừa bỏng giác mạc mắt

Để bảo vệ đôi mắt và giác mạc, bạn nên tuân thủ các nguyên tắc:

• Đeo kính bảo hộ: Luôn đeo kính khi làm việc với hóa chất, hàn xì hoặc trong môi trường nhiều bụi, tia cực tím.
• Cẩn trọng với hóa chất gia dụng: Để các chất tẩy rửa, thông cống xa tầm tay trẻ em và sử dụng cẩn thận, tránh để bắn vào mặt.
• Vệ sinh tay: Rửa tay sạch sẽ sau khi tiếp xúc với các hóa chất mạnh trước khi chạm lên mặt hoặc mắt.

7. Câu hỏi thường gặp về bỏng giác mạc

7.1. Bỏng giác mạc do hàn xì bao lâu thì khỏi

Bỏng giác mạc do tia UV (đau mắt hàn) thường gây tổn thương nông ở lớp biểu mô. Nếu được thăm khám và dùng thuốc hỗ trợ theo chỉ định của bác sĩ, mắt thường sẽ hồi phục sau khoảng 24 đến 48 giờ nếu tổn thương nhẹ và được điều trị đúng cách. Tuy nhiên, nếu đau nhức kéo dài hơn, cần tái khám ngay để tránh viêm loét.

Lưu ý: Người bệnh tuyệt đối không được dụi mắt trong giai đoạn này vì lớp biểu mô đang tái tạo rất mỏng, dụi mắt sẽ gây trợt lại diện rộng và làm tăng nguy cơ nhiễm trùng.

7.2. Làm sao để phòng ngừa bỏng giác mạc mắt?

Cách phòng ngừa hiệu quả nhất là luôn sử dụng kính bảo hộ đạt chuẩn khi làm các công việc có nguy cơ. Ngoài ra, việc trang bị kiến thức sơ cứu (rửa mắt bằng nước sạch) là phao cứu sinh cần thiết cho mọi gia đình.

Bỏng giác mạc là một cấp cứu nhãn khoa nguy hiểm có thể gây đau đớn và nghiêm trọng hơn là mù lòa vĩnh viễn nếu không được xử lý kịp thời. Trong tình huống khẩn cấp này, điều quan trọng nhất là bạn cần giữ bình tĩnh để sơ cứu đúng cách trước khi đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất. Nếu bạn hoặc người thân gặp phải các vấn đề về mắt, hãy liên hệ ngay hotline 0846 403 403 của Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa để được hỗ trợ nhanh chóng và hiệu quả.