Bong võng mạc là một trong những tình trạng nghiêm trọng của mắt có thể gây mất thị lực vĩnh viễn nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Hiểu rõ nguyên nhân, dấu hiệu cảnh báo và phương pháp điều trị bong võng mạc là bước quan trọng giúp bảo vệ đôi mắt và ngăn ngừa nguy cơ mù lòa.

1. Bong võng mạc là gì?

Bong võng mạc thường xảy ra khi lớp màng võng mạc ở phía trong cùng, phía sau mắt bị tách ra khỏi lớp mô nuôi dưỡng bên dưới. Võng mạc đóng vai trò như “bộ phim” của con mắt, giúp thu nhận hình ảnh và truyền tín hiệu lên não. Khi mô võng mạc bị bong, việc truyền tín hiệu này bị gián đoạn, khiến thị lực suy giảm nhanh chóng.

Nguyên nhân thường bắt đầu từ một vết rách nhỏ trên võng mạc. Dịch kính hoá lỏng trong buồng dịch kính thấm qua vết rách và chảy xuống dưới lớp võng mạc, dần dần đẩy lớp này tách khỏi vị trí ban đầu. Nếu không được xử lý sớm, phần võng mạc bị bong có thể để lại sẹo võng mạc, làm giảm khả năng phục hồi thị lực, thậm chí dẫn đến mù lòa vĩnh viễn.

2. Dấu hiệu bong võng mạc

Bong võng mạc thường không gây đau nên người bệnh dễ bỏ qua. Tuy nhiên, có một số dấu hiệu đặc trưng bạn cần đặc biệt chú ý:

• Hiện tượng ruồi bay trước mắt: Bạn có thể thấy những chấm đen, đốm nhỏ hoặc sợi mảnh lơ lửng trước tầm nhìn như ruồi đang bay. 
• Chớp sáng ruồi bay ở mắt: Các tia sáng này xuất hiện dù bạn đang ở trong bóng tối hoặc nhắm mắt.
• Thị lực giảm, nhìn mờ: Bạn cảm thấy tầm nhìn không còn rõ nét như trước, mọi vật như bị mờ đi hoặc có cảm giác “bóng che” ở một phần tầm nhìn.
• Xuất hiện “màn đen” che khuất tầm nhìn: Nếu bạn thấy như có tấm rèm hoặc mảng tối di chuyển từ một phía mắt (trên, dưới, trái hoặc phải).
• Nhìn méo hình hoặc biến dạng vật thể: Một số người thấy hình ảnh bị méo, đường thẳng thành cong.

3. Nguyên nhân và phân loại bong võng mạc

3.1. Nguyên nhân gây bong võng mạc

Bong võng mạc xảy ra khi trên võng mạc xuất hiện một hoặc nhiều vết rách, khiến dịch kính bên trong mắt chảy qua và tràn xuống phía dưới, tách dần võng mạc khỏi lớp mô nuôi dưỡng. Một số nguyên nhân phổ biến gồm:

• Yếu tố di truyền: Tiền sử gia đình có người bị bong võng mạc làm tăng nguy cơ mắc bệnh ở thế hệ sau. Ngoài ra, một số bệnh võng mạc di truyền khác, như viêm võng mạc sắc tố, có thể dẫn đến bong võng mạc.
• Rách hoặc lỗ võng mạc: Đây là nguyên nhân thường gặp nhất. Khi võng mạc bị rách, dịch kính dễ dàng thấm xuống dưới, làm bong lớp võng mạc.
• Lão hóa: Ở người lớn trên 60 tuổi, dịch kính trong mắt có xu hướng co lại và tách khỏi võng mạc (hiện tượng bong dịch kính sau). 
• Chấn thương vùng mắt: Những chấn động mạnh do tai nạn, va đập hoặc phẫu thuật có thể làm rách hoặc tổn thương võng mạc, dẫn đến bong võng mạc.
• Các bệnh lý về mắt: Các bệnh như viêm màng bồ đào, võng mạc đái tháo đường, xuất huyết dịch kính võng mạc… làm thay đổi cấu trúc và độ bám của võng mạc, khiến lớp này dễ bị bong tách.
• Cận thị nặng: Người bị cận thị cao có nhãn cầu dài hơn bình thường, khiến võng mạc bị kéo căng và mỏng đi, dễ hình thành vết rách, đặc biệt là thoái hoá võng mạc chu biên.
• Phẫu thuật mắt trước đó: Một số ca phẫu thuật mắt (như mổ đục thủy tinh thể) có thể làm thay đổi cấu trúc dịch kính, tăng nguy cơ bong võng mạc sau mổ.

3.2. Phân loại bong võng mạc

Trên lâm sàng, bong võng mạc được chia thành hai loại chính:

• Bong võng mạc nguyên phát (bong có rách): Xảy ra khi có một hoặc nhiều vết rách ở lớp thần kinh cảm thụ của võng mạc. Dịch kính thấm qua các vết rách này, tách lớp võng mạc ra khỏi mô nuôi dưỡng bên dưới. Đây là dạng phổ biến nhất.
• Bong võng mạc thứ phát (bong không rách): Bong võng mạc thứ phát gồm hai nhóm chính:
  • Bong võng mạc do kéo, thường gặp ở bệnh nhân tiểu đường hoặc các bệnh lý tạo màng xơ võng mạc.
  • Bong võng mạc dịch-thẩm thấu, xảy ra khi dịch từ dưới võng mạc tích tụ mà không có rách, thường liên quan đến viêm, khối u hoặc tăng huyết áp. Nguyên nhân thường liên quan đến các bệnh lý như viêm màng bồ đào, u nội nhãn hoặc biến chứng của bệnh võng mạc tiểu đường.

4. Đối tượng có nguy cơ bong võng mạc?

Như đã đề cập, bong võng mạc là tình trạng nghiêm trọng của mắt, nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, có thể dẫn đến giảm thị lực nặng hoặc thậm chí mù lòa. Mặc dù thường gặp ở người trên 40 tuổi, bệnh vẫn có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi, đặc biệt nam giới có nguy cơ cao hơn nữ giới.

Cụ thể, những nhóm người sau đây có nguy cơ cao bị bong hoặc bong võng mạc:

• Người cận thị nặng trên -6.00D 
• Người từng bị bong võng mạc một bên mắt thì mắt còn lại cũng có nguy cơ tương tự.
• Người có tiền sử gia đình bị bong võng mạc cũng là yếu tố có thể làm tăng nguy cơ.
• Người từng phẫu thuật mắt, chẳng hạn như mổ đục thủy tinh thể, thủ thuật có thể tác động đến cấu trúc võng mạc.
• Với người từng bị chấn thương mắt, vết thương xuyên nhãn cầu, võng mạc có thể bị bong kèm theo rách và các tổn thương khác. 
• Với trẻ em thường ít gặp hơn, nhưng nếu xảy ra thường do các tật bẩm sinh của dịch kính võng mạc hoặc cận thị nặng bẩm sinh.

>>>Xem thêm: Rách võng mạc có nguy hiểm không? Cách phòng ngừa

5. Cách điều trị bong võng mạc

Bong võng mạc nếu được phát hiện sớm và chưa gây bong, việc điều trị kịp thời có thể ngăn ngừa những biến chứng nghiêm trọng.

Hiện nay, có nhiều phương pháp được sử dụng để xử lý những vết rách và lỗ nhỏ trên võng mạc. Một số phương pháp phổ biến bao gồm:

• Laser quang đông võng mạc: Laser quang đông võng mạc là phương pháp điều trị bệnh võng mạc phổ biến, và đặc biệt hiệu quả cho bong võng mạc ở giai đoạn sớm khi võng mạc mới bị rách nhưng chưa bong ra. Tia laser sẽ tạo ra các vết sẹo dính giữa võng mạc và hắc mạc, giữ cho võng mạc ở đúng vị trí và ngăn ngừa bong hoàn toàn. 
• Làm lạnh cường độ cao: Kỹ thuật này sử dụng lạnh để xử lý vùng xung quanh vết rách, giúp võng mạc gắn chắc lại vào thành mắt.
• Bơm khí: Một bong bóng khí được bơm vào mắt để đẩy võng mạc về đúng vị trí. Thường được kết hợp với laser hoặc Cryopexy để đạt hiệu quả cao nhất; bong bóng khí sẽ tự biến mất sau vài ngày.
• Ấn độn củng mạc: Khâu một dải silicon vào lòng trắng của mắt để ấn vào thành mắt, giảm lực co kéo từ dịch kính và đẩy võng mạc trở lại vị trí.
• Phẫu thuật cắt dịch kính: Được chỉ định cho các trường hợp nặng hoặc khi bong võng mạc lan rộng. Bác sĩ sẽ loại bỏ dịch kính trong mắt và thay thế bằng khí hoặc dầu silicone để cố định võng mạc. Nếu dùng dầu, cần phẫu thuật lần hai để lấy ra

6. Câu hỏi thường gặp

6.1. Bong võng mạc có chữa được không?

Có thể chữa được, nhất là nếu được phát hiện sớm và xử lý kịp thời. Tuy nhiên, kết quả hồi phục thị lực đến đâu còn phụ thuộc vào mức độ bong và thời điểm điều trị.

>>>Xem thêm chi tiết: Bong võng mạc có chữa được không? Cách chữa hiệu quả

6.2. Tại sao lại bị bong võng mạc?

Bong võng mạc thường bắt đầu từ một vết rách nhỏ trên võng mạc. Khi đó, dịch trong mắt lan xuống dưới lớp này, khiến võng mạc tách khỏi vị trí ban đầu. Một số yếu tố làm tăng nguy cơ gồm: cận thị nặng, chấn thương mắt, tuổi tác, từng phẫu thuật mắt hoặc có người thân mắc bệnh.

6.3. Bong võng mạc để lâu có sao không?

Rất nguy hiểm. Nếu không điều trị sớm, các tế bào võng mạc sẽ chết dần, gây mất thị lực vĩnh viễn. Nhiều trường hợp chỉ sau 24 giờ đã khó cứu vãn được. Ngoài ra, bệnh còn có thể dẫn đến tăng nhãn áp, đục thủy tinh thể sớm và nhiều biến chứng khác. 

Nếu bạn đang gặp những biểu hiện nghi ngờ hoặc muốn được tư vấn kỹ hơn về bệnh bong võng mạc, hãy đến Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa. Tại đây, đội ngũ bác sĩ chuyên khoa giàu kinh nghiệm cùng hệ thống thiết bị chẩn đoán và điều trị hiện đại sẽ giúp bạn phát hiện sớm các vấn đề về võng mạc và đưa ra hướng điều trị an toàn, hiệu quả nhất.