Đo thị trường mắt (hay đo thị lực ngoại biên) là một xét nghiệm cận lâm sàng quan trọng giúp đánh giá trường nhìn của mắt. Thông qua bản đồ thị giác, bác sĩ có thể phát hiện sớm các tổn thương tiềm ẩn hoặc các bệnh lý nguy hiểm liên quan đến thần kinh thị giác và võng mạc. Hãy cùng Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa tìm hiểu chi tiết quy trình đo và những lưu ý quan trọng của kỹ thuật này qua bài viết dưới đây.

1. Đo thị trường mắt là gì?

Đo thị trường mắt là một kỹ thuật nhãn khoa chuyên sâu đo phạm vi tầm nhìn ngoại vi (góc nhìn rộng) và độ nhạy của võng mạc khi mắt nhìn cố định vào một điểm ở phía trước. Khác với việc đo thị lực thông thường (chỉ kiểm tra vùng nhìn trung tâm), đo thị trường giúp bác sĩ kiểm tra cả thị lực ngoại biên – vùng không gian bao quanh giúp chúng ta nhận biết vật thể chuyển động dù không nhìn trực tiếp vào chúng.

Trong các bước khám mắt chuyên sâu, bác sĩ sẽ sử dụng các thiết bị hiện đại như máy đo thị trường mắt tự động Humphrey hoặc Goldmann. Người bệnh sẽ nhìn vào một điểm trung tâm và nhấn nút phản hồi mỗi khi nhận thấy các điểm sáng xuất hiện ở những vị trí khác nhau trong vùng nhìn.

Kết quả thu được là một bản đồ thị giác chi tiết, giúp bác sĩ xác định:

• Các điểm mù bất thường (Scotomata): Những khu vực mà mắt hoàn toàn không còn khả năng cảm nhận ánh sáng. Bác sĩ sẽ đối chiếu các điểm này với hình ảnh đĩa thị khi soi đáy mắt để xác định mức độ tổn thương của dây thần kinh thị giác.
• Độ nhạy của võng mạc: Đánh giá xem từng vùng trong trường nhìn hoạt động tốt hay đang bị suy yếu.

2. Tầm quan trọng của đo thị trường mắt

Bệnh Glôcôm (tăng nhãn áp) thường diễn biến rất âm thầm và không gây đau đớn ở giai đoạn đầu. Nhiều bệnh nhân vẫn thấy mình nhìn rõ các vật thể ở trung tâm nhưng thực chất thị lực ngoại vi đang dần bị thu hẹp. 

Đo thị trường là cách duy nhất để phát hiện những dấu hiệu tổn thương thần kinh thị giác sớm nhất, trước khi người bệnh tự nhận thấy thị lực bị suy giảm.

Bên cạnh đó, kết quả từ bản đồ thị trường giúp bác sĩ xác định chính xác vị trí và mức độ tổn thương của võng mạc trong nhiều bệnh lý ở mắt:

• Bong võng mạc: Giúp đánh giá mức độ tổn thương tầm nhìn và theo dõi khả năng phục hồi thị giác của người bệnh sau phẫu thuật.
• Thoái hóa điểm vàng: Mặc dù bệnh này ảnh hưởng chủ yếu đến vùng nhìn trung tâm, đo thị trường giúp đánh giá mức độ lan rộng của vùng tổn thương và tầm ảnh hưởng đến khả năng nhìn bao quát không gian.
• Viêm võng mạc sắc tố: Đây là bệnh di truyền khiến thị trường bị thu hẹp dần (thường gọi là thị giác hình ống). Đo thị trường định kỳ giúp theo dõi tốc độ tiến triển của bệnh.
• Các bệnh lý thần kinh, sọ não: Đo thị trường là “tiêu chuẩn vàng” giúp phát hiện các di chứng khuyết thị trường (như bán manh, góc manh) do tai biến mạch máu não, chấn thương sọ não, hoặc các khối u chèn ép dây thần kinh thị giác.

3. Quy trình của đo thị trường mắt

Quy trình đo thị trường tại các phòng khám, bệnh viện nhãn khoa được thực hiện rất nghiêm ngặt để đảm bảo kết quả phản ánh đúng thực trạng sức khỏe thị giác. Dưới đây là các bước chuẩn bị và quy trình thực hiện chi tiết:

3.1. Chuẩn bị trước khi đo thị trường

Trước khi tiến hành đo thị trường, bệnh nhân thường được thực hiện khám khúc xạ mắt. Bước này cực kỳ quan trọng vì nếu mắt bạn đang bị cận thị, viễn thị hoặc loạn thị nặng mà không được đeo kính điều chỉnh phù hợp, các chấm sáng từ máy đo có thể bị mờ, dẫn đến kết quả sai lệch. 

Đồng thời, bác sĩ cũng sẽ chỉ định đo nhãn áp để kiểm tra áp lực trong mắt, giúp có cái nhìn tổng quát nhất trước khi phân tích bản đồ thị giác.

Lưu ý đặc biệt cho người trên 40 tuổi: Do tình trạng lão thị, khả năng điều tiết của mắt giảm đi. Khi thực hiện các chương trình đo thị trường trung tâm (như 24-2 hoặc 30-2), kỹ thuật viên bắt buộc phải tính toán và đặt thêm kính hỗ trợ nhìn gần dựa trên tuổi của bạn. Nếu thiếu bước này, các chấm sáng sẽ bị nhòe, khiến bạn bỏ lỡ tín hiệu và làm sai lệch kết quả chẩn đoán

3.2. Các bước thực hiện đo thị trường

Khi các bước thăm khám cơ bản đã hoàn tất, quy trình đo thị trường tự động sẽ diễn ra như sau:

• Bước 1 – Cố định vị trí: Bệnh nhân được hướng dẫn ngồi thoải mái trước máy đo, đặt cằm và trán vào khung cố định để đảm bảo đầu không bị di chuyển trong suốt quá trình đo.
• Bước 2 – Thực hiện đo: Bác sĩ sẽ dùng miếng che mắt để che một bên mắt lại. Mắt còn lại cần tập trung nhìn thẳng vào một điểm sáng cố định ở chính giữa màn hình máy đo.
• Bước 3 – Phản xạ với tín hiệu: Mỗi khi nhận thấy chấm sáng (dù là mờ nhất hoặc chỉ thoáng qua như kim châm), bệnh nhân cần bấm nút dứt khoát. Đây là bài kiểm tra độ nhạy của võng mạc, do đó không cần đợi ánh sáng thật rõ mới bấm. Sự tập trung và giữ mắt nhìn thẳng là yếu tố sống còn để bản đồ thị giác không bị sai lệch.
• Bước 4 – Xuất kết quả: Sau khi hoàn thành cả hai mắt (mỗi mắt mất khoảng 5 – 15 phút), máy sẽ ghi nhận toàn bộ dữ liệu để tạo ra bản đồ thị trường. Bác sĩ sẽ dựa vào đây để chẩn đoán bệnh lý.

Lưu ý quan trọng: Trong suốt quá trình đo, bạn phải giữ mắt nhìn thẳng vào điểm trung tâm. Tuyệt đối không liếc mắt đuổi theo các chấm sáng xung quanh để kết quả đo thị lực ngoại biên được chính xác.

4. Những lưu ý khi đo thị trường mắt

Để kết quả đo chính xác nhất, sự phối hợp của người bệnh đóng vai trò cực kỳ quan trọng. Dưới đây là những lưu ý bạn cần chuẩn bị trước và trong khi đo thị trường:

• Ngủ đủ giấc: Bạn cần ngủ đủ giấc trước ngày đi khám vì tình trạng buồn ngủ, lờ đờ sẽ khiến phản xạ chậm lại, dễ dẫn đến kết quả sai lệch.
• Tránh chất kích thích: Không nên sử dụng rượu, bia, thuốc lá hay các loại thuốc ngủ, thuốc an thần trước khi đo vì chúng ảnh hưởng trực tiếp đến độ nhạy của thị giác.
• Giữ tinh thần thoải mái: Đừng quá căng thẳng. Đây là một bài kiểm tra không gây đau đớn, hãy thả lỏng cơ thể để mắt hoạt động tự nhiên nhất.
• Đeo kính đúng độ: Nếu bạn bị cận hay loạn thị, hãy mang theo kính hoặc sử dụng kính thử do bác sĩ cung cấp trong quá trình đo. Việc nhìn mờ do khúc xạ có thể khiến bạn bỏ lỡ các điểm sáng yếu, làm bản đồ thị trường bị sai lệch.
• Nhìn cố định vào điểm trung tâm: Bạn tuyệt đối không được đuổi mắt theo các chấm sáng xuất hiện xung quanh. Hãy để điểm sáng trung tâm làm mốc, các chấm sáng ngoại vi sẽ được ghi nhận bằng thị lực ngoại biên của bạn.
• Bấm nút dứt khoát: Ngay khi cảm thấy có ánh sáng lóe lên (dù rất mờ hoặc chỉ thoáng qua), hãy bấm nút báo hiệu ngay. Đừng quá phân vân hay chờ đợi ánh sáng thật rõ nét mới bấm.
• Chớp mắt tự nhiên: Bạn vẫn có thể chớp mắt nhẹ nhàng để tránh bị khô mắt, máy đo hiện đại có khả năng bù đắp các khoảng thời gian chớp mắt này. Nếu cảm thấy quá mỏi, hãy báo với kỹ thuật viên để tạm dừng vài giây.

5. Câu hỏi thường gặp (FAQ)

5.1. Đo thị trường có làm mắt bị mờ đi không?

Không, vì đo thị trường là phương pháp thăm khám không xâm lấn, chỉ sử dụng ánh sáng để kiểm tra vùng nhìn của mắt nên rất an toàn, không gây đau đớn. Tuy nhiên, quá trình đo đòi hỏi sự tập trung cao độ, có thể gây khô mắt hoặc mỏi mắt tạm thời sau khi thực hiện. 

5.2. Trẻ em có đo thị trường được không?

Trẻ em hoàn toàn có thể đo được. Tuy nhiên, vì bài kiểm tra đòi hỏi sự tập trung cao độ, nhìn cố định và bấm nút phản xạ chính xác trong khoảng 10-15 phút, kỹ thuật này thường chỉ mang lại kết quả đáng tin cậy ở trẻ từ 8 – 10 tuổi trở lên (tùy vào khả năng hợp tác của từng bé). Với trẻ nhỏ hơn, bác sĩ có thể dùng các phương pháp khám phản xạ sinh lý khác thay thế.

5.3. Tại sao tôi phải đo lại lần 2?

Đo lại thị trường lần sau để đảm bảo tính chính xác, vì lần đầu bạn có thể chưa quen máy.

Ngoài ra, trên mỗi bản in kết quả đều có các chỉ số độ tin cậy (Reliability Indices). Hệ thống sẽ ghi lại nếu bạn bấm nút quá nhanh khi không có đèn (bấm theo quán tính) hoặc liếc mắt quá nhiều lần. Nếu các chỉ số lỗi này vượt quá mức cho phép, kết quả sẽ không còn giá trị chẩn đoán và bác sĩ sẽ yêu cầu bạn thực hiện lại để tránh kết luận nhầm lẫn về bệnh trạng.

Đo thị trường là một giải pháp y khoa không thể thiếu giúp phát hiện sớm những tổn thương tiềm ẩn mà các bài kiểm tra thị lực thông thường dễ dàng bỏ qua. Nên thực hiện tầm soát định kỳ, đặc biệt người có nguy cơ mắc các bệnh lý thần kinh thị giác. Tại Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa, chúng tôi luôn sẵn sàng hỗ trợ bạn với quy trình đo thị trường chuẩn xác, nhanh chóng và đội ngũ bác sĩ chuyên môn cao, giúp bạn bảo vệ đôi mắt sáng khỏe.