Nhược thị có mù không là câu hỏi được nhiều phụ huynh quan tâm khi trẻ gặp vấn đề về thị lực. Nhược thị thường tiến triển âm thầm và có thể gây suy giảm chức năng nhìn nếu không được phát hiện và điều trị đúng thời điểm. Nội dung dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ nhược thị có mù không, đồng thời nhận biết những nguy cơ thị lực liên quan đến tình trạng này.

1. Giải đáp: Bệnh nhược thị có mù không?

Bệnh nhược thị có mù không? Nhược thị thường không gây mù hoàn toàn (tối đen) cả hai mắt. Nhưng nếu không được điều trị sớm có thể dẫn đến “mù chức năng” hoặc mất thị lực vĩnh viễn ở mắt bị bệnh, đặc biệt ở giai đoạn trước 6 – 8 tuổi, não bộ sẽ mặc định lãng quên hình ảnh từ mắt yếu. Lúc này, khả năng hồi phục sẽ rất thấp và cũng cần áp dụng những phương pháp tập luyện với cường độ cao hơn. 

Việc đeo kính chỉ là một phần của phác đồ để điều trị. Phương pháp này giúp điều chỉnh tật khúc xạ. Nhưng nếu não bộ đã “từ chối” nhận tín hiệu từ mắt đó, thì dù đeo kính đắt tiền đến đâu, thị lực vẫn không cải thiện. Cần kết hợp thêm các bài tập che mắt (phạt thị) để kích hoạt lại chức năng nhìn.

Hiện tại, không có một con số cụ thể về số ngày, số tháng, nhưng nguy cơ “mù chức năng” sẽ trở nên hiện hữu khi trẻ bước qua tuổi thứ 8. Sau 12 tuổi, hiệu quả điều trị thấp hơn và đòi hỏi lộ trình khắt khe hơn, mắt nhược thị có nguy cơ suy giảm thị lực nặng nề vĩnh viễn.

2. Vì sao nhược thị không điều trị sớm có thể dẫn đến mù chức năng?

Nguy cơ mù chức năng đặc biệt cao ở những trường hợp xuất hiện từ rất sớm, điển hình là nhược thị bẩm sinh. Trong những năm đầu đời, não bộ cần nhận được tín hiệu hình ảnh rõ ràng từ cả hai mắt để “học cách nhìn”. Tuy nhiên, với trẻ mắc nhược thị bẩm sinh (do đục thủy tinh thể hoặc sụp mi), não bộ không nhận được hình ảnh sắc nét nên sẽ tự động “ngắt kết nối” và lãng quên mắt yếu.

Nếu không được can thiệp kịp thời trong giai đoạn vàng, đường truyền thị giác sẽ ngừng phát triển, dẫn đến hệ lụy mất thị giác hai mắt. Lúc này, người bệnh không còn khả năng nhìn hình khối 3D hay ước lượng khoảng cách, gây khó khăn lớn trong sinh hoạt và lái xe. Đáng lo ngại nhất là tình trạng mù chức năng: mắt tuy không tối đen hoàn toàn nhưng thị lực yếu đến mức không thể đọc chữ hay nhận diện khuôn mặt. Khi đã bước qua tuổi trưởng thành, các tế bào thần kinh thị giác đã “đóng cửa”, khiến việc điều trị gần như không còn tác dụng.

3. Các dấu hiệu cảnh báo tình trạng nhược thị đang chuyển nặng

Nhiều trường hợp nhược thị ở trẻ em diễn tiến nặng do cha mẹ nhầm lẫn với cận thị thông thường. Hãy cảnh giác nếu thấy các dấu hiệu sau:

• Trẻ thường xuyên nheo mắt, nghiêng đầu hoặc xoay cổ khi nhìn.
• Mắt có biểu hiện lác (lé) – vừa là nguyên nhân hàng đầu làm gián đoạn việc nhận hình ảnh dẫn đến nhược thị, vừa có thể là hệ quả khi mắt đã bị mờ lâu ngày (mất khả năng định thị). Bất kể ở giai đoạn nào, trẻ bị lác cần được khám ngay để bảo vệ thị lực.
• Trẻ vụng về hơn bình thường, hay va chạm vào đồ vật khi di chuyển.
• Khi che một mắt lại, trẻ phản ứng dữ dội hoặc không thể nhìn thấy đồ vật phía trước.
• Thị lực không cải thiện dù đã được cắt kính đúng độ.

4. Các phương pháp điều trị nhược thị hiện nay 

Tùy vào nguyên nhân và độ tuổi, bác sĩ sẽ chỉ định phương pháp phù hợp:

• Điều trị nguyên nhân: Phẫu thuật đục thủy tinh thể, sụp mi hoặc cắt kính điều chỉnh tật khúc xạ.
• Phương pháp che mắt: Che mắt tốt để buộc não bộ phải sử dụng và kích thích mắt yếu “làm việc”.
• Sử dụng thuốc nhỏ mắt Atropine: Làm mờ tạm thời mắt khỏe để kích thích mắt nhược thị.
• Các bài tập thị giác trị liệu: Tập vẽ, xâu hạt cườm hoặc sử dụng các phần mềm chuyên dụng dưới sự giám sát của bác sĩ.

Lưu ý: Chìa khóa thành công của phương pháp che mắt (phạt thị) phụ thuộc 90% vào sự tuân thủ. Trẻ thường rất khó chịu, hay khóc lóc và lén tháo miếng che vì mắt yếu nhìn không rõ. Phụ huynh cần kiên nhẫn đồng hành, giải thích và động viên trẻ vượt qua giai đoạn này, tuyệt đối không được bỏ cuộc giữa chừng.

5. Cách phòng ngừa và tầm soát sớm để tránh mù lòa

Phát hiện và điều trị sớm là cách hiệu quả nhất để phòng ngừa nhược thị:

• Thăm khám mắt định kỳ: Đây là lời khuyên hàng đầu của bác sĩ. Trẻ em cần được khám mắt ngay từ khi 3 tuổi, ngay cả khi không có biểu hiện bất thường.
• Kiểm tra tại trường học: Phụ huynh cần sát sao với các kết quả khám sức khỏe học đường.
• Dinh dưỡng và sinh hoạt: Đảm bảo chế độ ăn giàu Vitamin A, Omega-3 và hạn chế thời gian sử dụng thiết bị điện tử quá sớm.

Lưu ý về dinh dưỡng và thói quen: Việc bổ sung Vitamin A, Omega-3 hay hạn chế thiết bị điện tử rất tốt để phòng ngừa cận thị, khô mắt. Tuy nhiên, dinh dưỡng KHÔNG giúp phòng ngừa nhược thị vì đây là bệnh lý do cấu trúc hoặc lỗi quang học (lệch độ khúc xạ, lác…). Do đó, cho trẻ đi khám mắt định kỳ là phương pháp phòng ngừa duy nhất và hiệu quả nhất.

Nhược thị có mù không? Bệnh lý này tuy không gây mù lòa tức thì nhưng sẽ “đánh cắp” thị lực vĩnh viễn nếu chúng ta chủ quan. Việc phát hiện sớm và kiên trì điều trị là chìa khóa duy nhất để bảo vệ tương lai đôi mắt của trẻ. Nếu bạn nhận thấy bất kỳ dấu hiệu bất thường nào về mắt ở trẻ, đừng trì hoãn. Hãy đến ngay Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa để được các chuyên gia đầu ngành thăm khám và điều trị kịp thời.