Rách giác mạc là một cấp cứu nhãn khoa nguy hiểm không chỉ gây đau đớn dữ dội mà còn tiềm ẩn nguy cơ nhiễm trùng và mất thị lực vĩnh viễn nếu không được xử lý kịp thời. Hãy cùng Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa tìm hiểu chi tiết về tình trạng này trong bài viết dưới đây.

1. Rách giác mạc là gì?

Rách giác mạc là tổn thương sâu của giác mạc do chấn thương, thường liên quan đến vật sắc nhọn hoặc lực tác động mạnh, có thể làm gián đoạn cấu trúc các lớp giác mạc. Tình trạng này thường gây đau nhức dữ dội, chảy nước mắt nhiều và suy giảm thị lực.

Các tổn thương giác mạc có thể bao gồm:

• Trầy xước giác mạc: Tổn thương nông, chỉ giới hạn ở lớp biểu mô, thường do bụi, cát hoặc móng tay gây ra.
• Rách giác mạc: Tổn thương sâu vào nhu mô giác mạc, thường do vật sắc nhọn hoặc dị vật có tốc độ cao.
• Thủng giác mạc: Tổn thương xuyên toàn bộ chiều dày giác mạc, tạo đường thông giữa môi trường bên ngoài và bên trong nhãn cầu, có thể gây rò thủy dịch và giảm nhãn áp.

Nếu không được xử trí kịp thời, rách giác mạc có thể dẫn đến các biến chứng nguy hiểm như loét giác mạc, sẹo giác mạc hoặc suy giảm thị lực vĩnh viễn.

2. Một số triệu chứng rách giác mạc thường gặp

Khi bị rách giác mạc mắt, bệnh nhân thường xuất hiện các dấu hiệu điển hình sau:

• Đau nhức dữ dội: Cảm giác như có vật lạ, cộm xốn rất mạnh trong mắt.
• Chảy nước mắt giàn giụa: Phản xạ tự nhiên của mắt để cố gắng đẩy dị vật ra ngoài.
• Sợ ánh sáng: Mắt rất nhạy cảm, khó mở mắt khi có ánh sáng chiếu vào.
• Thị lực giảm sút: Nhìn mờ, nhòe hoặc mất thị lực hoàn toàn nếu vết rách lớn.
• Đỏ mắt: Các mạch máu ở lòng trắng bị sung huyết mạnh.
• Dấu hiệu cơ học: Trong trường hợp thủng giác mạc, có thể xuất hiện rò thủy dịch, tiền phòng xẹp và nhãn áp giảm.

Lưu ý: Khi dị vật bám vào giác mạc, người bệnh thường cảm thấy cộm bên trong mắt, khó mở mắt. Mắt sưng huyết trở nên đỏ và đau, nhạy cảm với ánh sáng, nhìn mờ tạm thời. Khi dị vật đã gây rách giác mạc, người bệnh phải đối mặt với những triệu chứng nặng nề hơn như: đỏ mắt nhiều hơn kèm chảy nước mắt, đau rát ở mắt.

3. Nguyên nhân thường gặp dẫn đến rách giác mạc mắt

Chấn thương rách giác mạc có thể xảy ra trong sinh hoạt, lao động hoặc vui chơi. Các nguyên nhân chính có thể kể đến như:

• Dị vật xâm nhập: Bụi bẩn, cát, mùn cưa, tro hoặc côn trùng bay vào mắt. Đặc biệt, thói quen dụi mắt quá mạnh khi có dị vật sẽ làm tăng nguy cơ gây rách bề mặt giác mạc.
• Vật sắc nhọn quẹt vào mắt: Móng tay, bút, cọ trang điểm, cành cây hoặc mép giấy vô tình tiếp xúc mạnh với mắt trong sinh hoạt hàng ngày.
• Tai nạn lao động và giao thông: Các mảnh vụn (mạt sắt, đá, thủy tinh) bắn vào mắt với tốc độ cao hoặc các va chạm mạnh gây chấn thương xuyên thủng nhãn cầu.
• Tiếp xúc hóa chất: Các loại chất tẩy rửa, mỹ phẩm hoặc hóa chất công nghiệp bắn vào mắt gây ăn mòn bề mặt giác mạc.
• Sử dụng kính áp tròng sai cách: Không phải nguyên nhân trực tiếp gây rách giác mạc, nhưng có thể làm tăng nguy cơ viêm loét giác mạc. Trong trường hợp nặng, giác mạc có thể bị tổn thương nghiêm trọng và dẫn đến thủng.

4. Phương pháp điều trị rách giác mạc

Quy trình điều trị bắt đầu bằng việc thăm khám kỹ lưỡng dưới máy sinh hiển vi có độ phóng đại lớn. Bác sĩ chuyên khoa sẽ đánh giá độ sâu, chiều dài vết rách. Đặc biệt, nếu nghi ngờ có dị vật nội nhãn (mạt sắt, mảnh thủy tinh bắn sâu vào trong mắt), bác sĩ sẽ chỉ định chụp X-quang hoặc CT-Scanner hốc mắt để xác định chính xác vị trí dị vật mà không làm đè ép nhãn cầu.

• Trầy xước hoặc rách nông: Ưu tiên điều trị nội khoa bằng kháng sinh phổ rộng để chống nhiễm trùng và thuốc liệt cơ thể mi giúp giảm đau (lưu ý thuốc này làm mắt mờ chói tạm thời). Bác sĩ có thể đặt kính áp tròng băng bó (Bandage lens) để bảo vệ và giúp biểu mô nhanh lành.
• Rách sâu, thủng nhãn cầu: Cần phẫu thuật cấp cứu ngay lập tức. Bác sĩ sẽ dùng chỉ vi phẫu (nhỏ hơn sợi tóc) để khâu phục hồi nhãn cầu, hạn chế sẹo loạn thị. Tuyệt đối không tự ý rút dị vật đang găm trên mắt. Trường hợp vết rách do dị vật bẩn (mạt sắt, đất cát…), bệnh nhân bắt buộc phải tiêm phòng uốn ván (VAT).

Lưu ý và cách xử trí khẩn cấp trong giờ vàng:

• KHÔNG băng ép, không rút dị vật: Tuyệt đối không dụi mắt hay dùng gạc băng ép chặt. Áp lực tì đè sẽ đẩy các tổ chức bên trong mắt phòi ra ngoài vết thủng, gây hỏng mắt vĩnh viễn.
• KHÔNG nhỏ bất kỳ dung dịch nào: Kể cả nước muối sinh lý hay bất kỳ loại thuốc nào. Việc nhỏ mắt sẽ đẩy vi khuẩn và hóa chất bảo quản độc hại xâm nhập sâu, gây hoại tử nội nhãn.
• CẦN dùng cốc bảo vệ: Dùng một chiếc cốc giấy hoặc cốc nhựa sạch úp che kín vùng mắt (dán băng keo cố định mép cốc, đảm bảo đáy cốc không chạm vào nhãn cầu).
• Đến bệnh viện ngay lập tức: Báo rõ tác nhân gây thương tích (mạt sắt, cành cây, đất cát…) để bác sĩ phẫu thuật và tiêm phòng uốn ván (VAT) kịp thời.

5. Cách phòng ngừa rách giác mạc mắt

Để bảo vệ tốt mắt và giác mạc, việc tuân thủ các nguyên tắc an toàn là vô cùng quan trọng. Một số cách để phòng ngừa chấn thương mắt có thể kể đến như:

• Sử dụng kính bảo hộ đạt chuẩn khi làm việc trong môi trường cơ khí, xây dựng hoặc làm vườn.
• Cẩn trọng khi sử dụng các loại hóa chất tẩy rửa mạnh, tránh để bắn vào mắt gây bỏng và loét thủng.
• Giáo dục trẻ em về nguy hiểm của các đồ chơi sắc nhọn.
• Nếu sử dụng kính áp tròng, tuyệt đối không đeo quá thời gian quy định và phải vệ sinh tay sạch sẽ trước khi thao tác.

6. Câu hỏi thường gặp

6.1. Rách giác mạc có nhìn thấy không?

Khả năng nhìn sẽ phụ thuộc vào vị trí tổn thương. Nếu vết rách nằm ngoài vùng trung tâm, bạn vẫn có thể nhìn thấy nhưng mắt sẽ rất đau và kích thích. Nếu vết rách nằm ngay trục thị giác hoặc có tổn thương kèm theo bên trong mắt, thị lực sẽ bị suy giảm nghiêm trọng.

6.2. Thủng giác mạc có nguy hiểm không?

Đây là một cấp cứu nhãn khoa cực kỳ nguy hiểm. Khi giác mạc bị thủng, hàng rào bảo vệ mắt bị phá vỡ, tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập gây viêm nội nhãn. Nếu không xử lý sớm, nguy cơ phải phải phẫu thuật loại bỏ nhãn cầu là hoàn toàn có thể xảy ra.

6.3. Rách giác mạc có bị mù không?

Hoàn toàn có thể dẫn đến mù lòa nếu vết rách không được khâu kịp thời, bị nhiễm trùng nặng hoặc để lại sẹo lớn ngay trung tâm giác mạc làm cản trở đường đi của ánh sáng. Việc điều trị muộn cũng làm tăng nguy cơ biến chứng như tăng nhãn áp thứ phát hoặc teo nhãn cầu.

Hy vọng những chia sẻ trên đã giúp bạn hiểu rõ hơn về mức độ nguy hiểm của rách giác mạc, từ đó chủ động bảo vệ mắt trong sinh hoạt và lao động. Khi gặp chấn thương mắt, việc bình tĩnh và xử trí đúng cách càng sớm càng tốt đóng vai trò quyết định trong việc bảo tồn thị lực.

Không tự ý nhỏ thuốc, không dụi mắt hoặc đè ép lên nhãn cầu. Hãy che chắn mắt bằng dụng cụ sạch và đến ngay Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa để được thăm khám và cấp cứu kịp thời.