Rối loạn sắc giác là một tình trạng mắt không thể phân biệt rõ ràng một số màu sắc nhất định, phổ biến nhất là sự nhầm lẫn giữa sắc đỏ và xanh lá cây. Dù không gây đau đớn, căn bệnh này lại tạo ra những rào cản trong sinh hoạt hằng ngày và lựa chọn nghề nghiệp tương lai. Những chia sẻ chuyên môn trong bài viết sau sẽ cung cấp cho bạn thông tin chi tiết về nguyên nhân, cách chẩn đoán và giải pháp can thiệp hỗ trợ giúp người bị mù màu thích nghi tốt hơn trong cuộc sống.

1. Bệnh rối loạn sắc giác là gì?

Mù màu (rối loạn sắc giác) là một dạng rối loạn thị giác đặc trưng bởi tình trạng mắt bị suy giảm hoặc mất hẳn khả năng phân biệt các màu sắc trong điều kiện ánh sáng bình thường. Thay vì nhìn thấy một thế giới đa sắc, người bệnh thường thấy các tông màu bị xỉn đi, lẫn lộn giữa các sắc thái khác nhau hoặc trong trường hợp hiếm gặp nhất là chỉ thấy hai màu trắng và đen.

Bệnh chủ yếu phát sinh do yếu tố di truyền và có sự khác biệt rõ rệt về tỷ lệ mắc giữa các giới tính. Thống kê nhãn khoa cho thấy, có khoảng 8% nam giới ở Bắc Âu và 3% nam giới châu Á, châu Phi mắc các dạng mù màu đỏ – xanh lá, trong khi tỷ lệ này ở nữ giới toàn cầu chỉ chiếm khoảng 0,5%. Điều này giải thích tại sao nam giới luôn là đối tượng cần được tầm soát sắc giác kỹ lưỡng hơn.

Dù phần lớn các trường hợp mù màu ở mức độ nhẹ và không gây nguy hiểm đến thị lực tổng thể, nhưng bệnh vẫn tạo ra những rào cản lớn đối với chất lượng cuộc sống, đặc biệt là trong giáo dục và các ngành nghề đòi hỏi thị lực màu sắc tốt (như phi công, lái xe, thiết kế, điện tử…).

Lưu ý từ bác sĩ: Bạn có thể thực hiện tầm soát sơ bộ tại nhà qua các bài test online. Tuy nhiên, kết quả trên màn hình điện tử thường bị sai lệch do độ phân giải và nhiệt độ màu của mỗi thiết bị khác nhau. Để có chẩn đoán y khoa chính xác nhằm phục vụ hồ sơ xin việc, thi bằng lái xe hoặc định hướng nghề nghiệp, người bệnh bắt buộc phải đến cơ sở y tế chuyên khoa để kiểm tra trực tiếp bằng bảng màu tiêu chuẩn.

2. Phân loại các dạng rối loạn sắc giác thường gặp

Tùy thuộc vào loại tế bào nón nào trong võng mạc bị khiếm khuyết, khả năng nhận diện màu sắc sẽ bị thay đổi. Dưới đây là 3 dạng mù màu thường gặp, bạn có thể tự đối chiếu với thị giác của mình hoặc người thân thông qua các kiểm tra sắc giác tại nhà:

2.1. Rối loạn sắc giác Đỏ – Xanh lá (phổ biến nhất)

Đây là dạng rối loạn phổ biến nhất, khiến người bệnh gặp khó khăn trong việc phân biệt 2 tông màu này. Dạng này được chia nhỏ thành:

• Mù/Yếu sắc đỏ (Protanopia/Protanomaly): Ở mức độ yếu, màu đỏ kém rực rỡ hơn bình thường. Ở mức độ mù hoàn toàn, màu đỏ sẽ trông giống như màu đen hoặc xám đen. Các sắc thái cam, vàng và xanh lá cây đều trông giống như những biến thể của màu vàng.
• Mù/Yếu sắc xanh lá (Deuteranopia/Deuteranomaly): Ở mức độ yếu, người bệnh khó phân biệt xanh lá với đỏ hoặc vàng. Ở mức độ mù hoàn toàn, màu xanh lá cây trông giống như màu vàng be. Đây là loại rối loạn sắc giác phổ biến nhất ở nam giới.

Lưu ý: Trên thực tế, phần lớn bệnh nhân chỉ bị suy yếu khả năng nhận diện màu (Yếu sắc giác – Anomaly) chứ không mất hoàn toàn khả năng nhìn màu đó (Mù sắc giác – Anopia).

2.2. Rối loạn sắc giác Xanh dương – Vàng (hiếm hơn)

Dạng này hiếm gặp hơn, ảnh hưởng đến tế bào nón cảm nhận bước sóng ngắn (màu xanh dương). Tùy vào mức độ tổn thương, bệnh được chia làm hai thể chính:

• Tritanomaly (Mù sắc xanh dương yếu): Người bệnh thấy màu xanh lam trông giống như màu xanh lá cây. Đặc biệt, họ thường gặp khó khăn trong việc phân biệt rõ rệt giữa hai tông màu Đỏ và Vàng.
• Tritanopia (Mù sắc xanh dương hoàn toàn): Đây là thể nặng hơn, màu xanh dương sẽ chuyển hẳn sang sắc xanh lá cây. Trong khi đó, màu vàng sẽ trông giống như màu tím nhạt hoặc xám hồng, và sắc hồng thường bị nhìn nhầm thành màu tím. Ngoài ra, người bệnh cũng thường xuyên nhầm lẫn giữa màu cam và màu đỏ.

2.3. Rối loạn sắc giác hoàn toàn (Mù màu toàn phần)

Đây là tình trạng hiếm gặp nhất (tỷ lệ khoảng 1/40.000 người) và nghiêm trọng nhất. Thế giới trong mắt người bệnh giống như một bộ phim đen trắng với các sắc thái xám, đen và trắng. Dựa trên cơ chế tổn thương tế bào cảm quang, y học chia làm hai thể chính:

• Mù màu do tế bào que (Achromatopsia): Đây là thể nặng nhất khi cả 3 loại tế bào nón đều không hoạt động. Người bệnh chỉ thấy tông màu trắng – đen – xám. Đặc biệt, nhóm này cực kỳ nhạy cảm với ánh sáng mạnh (sợ ánh sáng), thường kèm theo thị lực kém và rung giật nhãn cầu.
• Mù màu do tế bào nón (Cone Monochromacy): Xảy ra khi mắt bị thiếu hụt 2 trong 3 loại sắc tố nón. Dù thị lực có phần ổn định hơn thể tế bào que, nhưng khả năng phân biệt màu sắc vẫn rất kém, hình ảnh thu nhận được chủ yếu dựa trên độ tương phản sáng tối.

3. Nguyên nhân gây rối loạn sắc giác

Dưới đây là các nhóm nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng rối loạn sắc giác:

• Yếu tố di truyền: Phần lớn các trường hợp rối loạn sắc giác bắt nguồn từ đột biến gen trên nhiễm sắc thể X. Nam giới dễ mắc chứng mù màu hơn nữ giới, vì nam giới chỉ có một nhiễm sắc thể X, nên nếu gen này bị lỗi, tình trạng mù màu sẽ biểu hiện ngay. 
• Tổn thương võng mạc: Võng mạc là nơi chứa các tế bào nón nhạy cảm với màu sắc. Bất kỳ tác động nào làm suy yếu lớp tế bào này đều dẫn đến rối loạn sắc giác. Một số nguyên nhân do tuổi tác, bệnh thoái hóa điểm vàng hoặc thường xuyên tiếp xúc với ánh sáng mạnh trong thời gian dài. 
• Bệnh lý về mắt: Các bệnh lý như đục thủy tinh thể, biến chứng tiểu đường cũng có thể ảnh hưởng đến khả năng nhận biết màu sắc.
• Tổn thương thần kinh thị giác: Bệnh Glaucoma (tăng nhãn áp), viêm dây thần kinh thị giác đều có thể làm suy giảm khả năng nhận biết màu sắc. 
• Tác dụng phụ của thuốc và hóa chất: Một số loại thuốc điều trị bệnh lý toàn thân có thể gây ngộ độc thần kinh thị giác, dẫn đến mù màu mắc phải. Điển hình nhất là thuốc điều trị lao (như Ethambutol) hoặc thuốc điều trị sốt rét/viêm khớp (như Hydroxychloroquine). Tình trạng này có thể phục hồi nếu ngưng thuốc kịp thời theo chỉ định của bác sĩ.

4. Cách chẩn đoán rối loạn sắc giác

Để chẩn đoán chính xác tình trạng mù màu, các bác sĩ nhãn khoa sử dụng nhiều phương pháp chuyên sâu từ định tính đến định lượng. Dưới đây là các phương pháp chẩn đoán phổ biến hiện nay:

• Sử dụng bảng kiểm tra sắc giác Ishihara: Đây là phương pháp phổ biến nhất trong chẩn đoán mù màu đỏ – xanh lá,  nhưng không có tác dụng với các thể mù màu khác. Bài test sử dụng các tấm hình tròn chứa vô số chấm màu với kích thước và độ đậm nhạt khác nhau. Ở giữa các chấm màu này là một con số hoặc hình vẽ ẩn giấu.
• Bài kiểm tra Farnsworth-Munsell 100: Bài test Farnsworth-Munsell giúp bác sĩ biết mức độ mù màu nặng nhẹ ra sao. Bài test này bao gồm 4 khay, mỗi khay chứa hàng chục đĩa nhỏ có màu sắc biến đổi sắc độ liên tục. Nhiệm vụ của người bệnh là sắp xếp các đĩa màu này theo đúng thứ tự chuyển màu từ đậm sang nhạt.
• Các phương pháp chuyên sâu khác: Trong một số trường hợp phức tạp, bác sĩ có thể chỉ định thêm kiểm tra điện sinh lý học để đánh giá các tế bào hình nón trong võng mạc để xem chúng có phản ứng với ánh sáng màu hay không.

5. Rối loạn sắc giác ảnh hưởng như thế nào trong cuộc sống?

Chứng rối loạn sắc giác không chỉ là nhìn sai màu sắc mà còn gây ra những bất tiện đáng kể trong công việc và cuộc sống. Dưới đây là những ảnh hưởng mà người bị rối loạn sắc giác thường xuyên đối mặt:

• An toàn giao thông: Khó khăn lớn nhất là phân biệt đèn tín hiệu Đỏ và Xanh lá. Người bệnh thường phải dựa vào vị trí của đèn (đèn đỏ luôn ở trên cùng hoặc bên trái) để điều khiển phương tiện, điều này cực kỳ nguy hiểm trong điều kiện quan sát kém hoặc khi gặp các loại đèn tín hiệu lạ.
• Ăn uống và nấu nướng: Khó phân biệt thực phẩm đã chín hay chưa (ví dụ: thịt đã hết màu đỏ chưa) hoặc không nhận diện được độ tươi mới của rau củ quả.
• Phong cách cá nhân: Gặp khó khăn khi lựa chọn và phối hợp màu sắc quần áo, đôi khi gây ra những tình huống dở khóc dở cười.
• Hạn chế về cơ hội nghề nghiệp: Rối loạn sắc giác là rào cản lớn đối với nhiều ngành nghề đặc thù đòi hỏi sự chính xác về màu sắc như nhóm ngành kỹ thuật, nghệ thuật, an ninh, vận tải…
• Trở ngại khi đọc biểu đồ và đèn báo: Người bệnh thường nhầm lẫn khi xem các biểu đồ tài chính dùng màu Xanh Đỏ để báo giá. Việc nhận diện trạng thái thiết bị qua đèn sạc pin hoặc đèn báo lỗi cũng trở nên khó khăn, gây bất tiện lớn trong sinh hoạt và vận hành máy móc hàng ngày.

Việc phát hiện sớm tình trạng này thông qua các bước khám mắt chuyên sâu là vô cùng cần thiết để người bệnh có sự chuẩn bị và thích nghi tốt nhất. Sau khi phát hiện, bác sĩ sẽ tư vấn các giải pháp hỗ trợ như kính lọc màu chuyên dụng hoặc các ứng dụng công nghệ giúp nhận diện màu sắc trên điện thoại.

Nhận hiện sớm và ứng dụng các phương pháp hỗ trợ hiện đại, người bệnh hoàn toàn có thể tự tin hòa nhập. Quan trọng nhất vẫn là thăm khám sớm để xác định đúng nguyên nhân và có lộ trình chăm sóc mắt phù hợp. Bạn cần chẩn đoán chính xác về tình trạng rối loạn sắc giác để định hướng nghề nghiệp hay xin giấy xác nhận sức khỏe? Hãy liên hệ ngay đặt lịch hẹn và nhận tư vấn trực tiếp từ các bác sĩ chuyên khoa tại Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa nhé!