Siêu âm mắt là một trong những phương pháp chẩn đoán hình ảnh sử dụng sóng âm tần số cao để kiểm tra chi tiết cấu trúc nhãn cầu. Thông qua kỹ thuật này, các bác sĩ nhãn khoa có thể nhanh chóng phát hiện những dấu hiệu bất thường nằm sâu bên trong mắt, chẩn đoán chính xác các bệnh lý nguy hiểm. Vậy có những kỹ thuật siêu âm nào? Bạn cần lưu ý gì để quá trình thực hiện diễn ra an toàn, chính xác nhất? Theo dõi chi tiết hơn qua bài viết sau nhé!

1. Siêu âm mắt là gì?

Siêu âm mắt là một kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh hiện đại, sử dụng sóng âm tần số cao để quan sát và ghi lại hình ảnh cấu trúc bên trong mắt. Hình ảnh hiển thị rõ nét giúp bác sĩ dễ dàng đối chiếu với các biểu hiện bên ngoài, từ đó xác định đúng tình trạng bệnh lý của bệnh nhân.

Trong quy trình chẩn đoán, bác sĩ thường chỉ định một trong hai (hoặc cả hai) kỹ thuật siêu âm phổ biến sau đây:

• Siêu âm A (A-scan): Siêu âm 1 chiều, thường được dùng để đo chiều dài trục nhãn cầu, giúp bác sĩ tính toán chính xác công suất thấu kính nhân tạo (IOL) trước khi tiến hành phẫu thuật Phaco.
• Siêu âm B (B-scan): Tạo ra hình ảnh không gian 2 chiều của các bộ phận bên trong mắt và hốc mắt giúp phát hiện các bệnh lý như bong võng mạc, khối u trong mắt, các tổn thương ở dịch kính…

Thông thường, kỹ thuật siêu âm không thực hiện riêng lẻ mà là một trong các bước khám mắt chuyên sâu giúp bác sĩ chẩn đoán chính xác và khách quan về tình trạng bệnh lý.

Ngoài A-scan và B-scan thông thường, hiện nay còn có kỹ thuật Siêu âm sinh hiển vi (UBM – Ultrasound Biomicroscopy). Đây là kỹ thuật sử dụng sóng âm tần số rất cao (35-50 MHz) để khảo sát chuyên sâu bán phần trước của mắt (giác mạc, góc tiền phòng, mống mắt, thể mi) – khu vực mà siêu âm B-scan thông thường (10 MHz) khó quan sát rõ nét.

2. Khi nào cần thực hiện siêu âm mắt?

Bác sĩ thường chỉ định siêu âm khi cần kiểm tra các vấn đề mà quy trình khám mắt thông thường không thể quan sát rõ:

• Nghi ngờ có dị vật trong mắt: Mảnh kim loại, bụi bẩn, hoặc côn trùng xâm nhập sâu trong nhãn cầu mà không thể nhìn thấy bằng mắt thường, siêu âm mắt giúp xác định chính xác vị trí dị vật.
• Xuất huyết nội nhãn: Khi người bệnh bị xuất huyết mắt bác sĩ không thể soi đáy mắt trực tiếp. Lúc này, siêu âm là cách duy nhất để kiểm tra bán phần sau của mắt và đưa ra biện pháp can thiệp phù hợp.
• Bong võng mạc: Người bệnh đột ngột nhìn thấy những chớp sáng, có màn đen che phủ tầm nhìn hoặc xuất hiện hiện tượng ruồi bay.
• Theo dõi khối u ở mắt: Sự tăng sinh tế bào tạo thành các khối u bất thường bên trong nhãn cầu hoặc hốc mắt, siêu âm sẽ giúp đánh giá kích thước và tốc độ phát triển của khối u.
• Đục thủy tinh thể giai đoạn nặng: Thủy tinh thể đục trắng, ánh sáng không thể xuyên qua để bác sĩ thực hiện soi đáy mắt. Siêu âm mắt là bước bắt buộc để kiểm tra tình trạng nội nhãn trước khi tiến hành phẫu thuật.
• Đánh giá chuyên sâu bệnh Glôcôm (Cườm nước): Sử dụng siêu âm tần số cao (UBM) để khảo sát cấu trúc góc tiền phòng, giúp bác sĩ xác định cơ chế gây bệnh (góc đóng hay góc mở) để có phác đồ điều trị laze hoặc phẫu thuật phù hợp.
• Bệnh lý thần kinh thị giác: Kiểm tra các biểu hiện bất thường về độ dày hoặc tổn thương của dây thần kinh truyền dẫn tín hiệu hình ảnh lên não.

3. Siêu âm mắt phát hiện những bệnh lý mắt nào?

Thông qua kết quả siêu âm, bác sĩ có thể chẩn đoán chính xác nhiều tình trạng nguy hiểm mà quy trình khám mắt thông thường không thể tiếp cận được:

• Dị vật nội nhãn: Tìm mạt sắt, mảnh thủy tinh, gỗ, côn trùng… xâm nhập sâu vào mắt.  Lưu ý: Siêu âm và CT-scan là phương pháp ưu tiên để xác định dị vật. Nếu nghi ngờ dị vật là kim loại, bệnh nhân tuyệt đối không được chụp Cộng hưởng từ (MRI) vì từ trường mạnh có thể làm di lệch dị vật gây nguy hiểm.
• Bong võng mạc: Phát hiện võng mạc tách khỏi lớp mạch máu, xác định vị trí và mức độ tổn thương để can thiệp kịp thời, tránh nguy cơ mù lòa.
• Xuất huyết dịch kính hoặc tiền phòng: Đối với xuất huyết tiền phòng (phía trước mắt), bác sĩ thường khám bằng đèn khe (sinh hiển vi). Siêu âm (đặc biệt là UBM) sẽ được chỉ định khi cần đánh giá góc tiền phòng hoặc tìm nguyên nhân xuất huyết tái phát do u hoặc tổn thương mống mắt.
• Đục thủy tinh thể: Đánh giá tình trạng nội nhãn trước khi đưa ra hướng xử lý tiếp theo, đặc biệt khi đục nặng không thể soi đáy mắt.
• Bệnh Glôcôm: Hỗ trợ đo đạc các chỉ số cấu trúc ở phía trước nhãn cầu thông qua kỹ thuật siêu âm màng bồ đào (UBM), giúp chẩn đoán và điều trị hiệu quả tình trạng tăng nhãn áp.
• U mắt và sự tăng sinh tế bào: Phát hiện sớm các khối u lạ, xác định kích thước và tốc độ phát triển của chúng bên trong nhãn cầu hoặc hốc mắt.
• Bệnh lý thần kinh thị giác: Phù gai thị, teo dây thần kinh.
• Vẩn đục dịch kính: Các vẩn đục do viêm, thoái hóa.

Lưu ý quan trọng: Bạn nên tiến hành siêu âm mắt khi xuất hiện các triệu chứng hoặc tình huống sau:

• Chấn thương mắt: Bao gồm chấn thương đụng dập hoặc vết thương nghi ngờ vỡ nhãn cầu hoặc có dị vật nội nhãn (mảnh kim loại, bụi bẩn…)
• Mất thị trường đột ngột: Thấy màn đen che khuất một phần tầm nhìn hoặc nhìn thấy chớp sáng liên tục
• Mắt mờ không rõ nguyên nhân: Đặc biệt là khi mắt có hiện tượng đỏ, đau nhức hoặc có máu xuất hiện ở tiền phòng
• Kiểm tra định kỳ các bệnh lý mãn tính: Người bị tiểu đường hoặc cao huyết áp cần siêu âm để tầm soát xuất huyết dịch kính hoặc các tổn thương võng mạc âm thầm

Trong trường hợp nghi ngờ vết thương xuyên thủng nhãn cầu, bác sĩ sẽ hết sức thận trọng khi siêu âm hoặc ưu tiên chụp CT-Scanner để đảm bảo không gây thêm áp lực cho mắt.

4. Quy trình siêu âm mắt 

Quy trình siêu âm mắt diễn ra nhanh chóng, nhẹ nhàng và không xâm lấn. Dù thực hiện kỹ thuật A-scan hay B-scan, quy trình chung đều thu thập hình ảnh chính xác nhất để bác sĩ đưa ra chẩn đoán.

Bác sĩ sẽ hướng dẫn bạn ngồi hoặc nằm thoải mái. Tùy vào kỹ thuật siêu âm, các thao tác sẽ có sự khác biệt nhỏ:

• Kỹ thuật A-scan (Đo trục nhãn cầu): Bác sĩ nhỏ thuốc tê, sau đó sử dụng đầu dò để đo chiều dài nhãn cầu. Hiện nay, các bệnh viện lớn thường ưu tiên phương pháp đo nhúng (Immersion) – đầu dò không chạm trực tiếp vào giác mạc mà qua một cốc nước nhỏ đặt trên mắt. Kỹ thuật này giúp không làm đè dẹt giác mạc, mang lại kết quả tính toán độ IOL chính xác tuyệt đối cho phẫu thuật Phaco.
• Kỹ thuật B-scan (Hình ảnh 2 chiều): Bạn thường được yêu cầu nhắm mắt. Bác sĩ bôi gel lên mí mắt và di chuyển đầu dò quét nhẹ nhàng phía ngoài. Trong lúc này, bạn sẽ cử động nhãn cầu theo các hướng (trên, dưới, trái, phải) theo chỉ dẫn để bác sĩ quan sát được toàn bộ bán phần sau nhãn cầu.

Kết quả thường có ngay sau khi thực hiện:

• Kết quả A-scan: Cung cấp các số đo chi tiết về chiều dài trục nhãn cầu, độ sâu tiền phòng.
• Kết quả B-scan: Hiển thị hình ảnh cấu trúc hốc mắt, dịch kính và võng mạc.

Dựa trên những hình ảnh này, bác sĩ sẽ xác định các tổn thương (nếu có) và tư vấn phương án điều trị tối ưu nhất.

Lưu ý: Bạn có thể cảm thấy hơi nhột hoặc đau rát rất nhẹ do gel hoặc sự tiếp xúc của đầu dò, nhưng cảm giác này sẽ biến mất ngay lập tức. Hãy giữ tâm lý thoải mái để kết quả được chính xác nhất.

5. Siêu âm mắt bao nhiêu tiền?

Siêu âm mắt dao động từ 100.000 – 500.000 VNĐ/lần, tùy thuộc vào kỹ thuật siêu âm và cơ sở y tế. Dịch vụ siêu âm mắt thông thường có giá thấp hơn so với các phương pháp siêu âm chuyên sâu như siêu âm màu hay đo độ dày giác mạc.

Để tối ưu chi phí khám mắt cho bệnh nhân, Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa áp dụng BHYT thông tuyến toàn quốc. Dù thẻ BHYT của bạn đăng ký tại bất kỳ bệnh viện nào trên cả nước, khi đến khám đều được hưởng quyền lợi đúng tuyến (theo quy định của Luật Bảo hiểm y tế).

6. Những lưu ý khi siêu âm mắt

Siêu âm mắt là một kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh rất đơn giản, không xâm lấn và không đau đớn. Tuy nhiên, có một vài lưu ý nhỏ giúp bạn chuẩn bị tốt hơn và bảo vệ mắt sau khi thực hiện:

6.1. Trước khi siêu âm mắt

• Bạn có thể ăn uống và sinh hoạt hoàn toàn bình thường trước khi đến bệnh viện.
• Nếu bạn đang sử dụng các loại thuốc nhỏ mắt hoặc thuốc uống thường quy, hãy báo cho bác sĩ để được tư vấn xem có cần tạm ngưng hay không.
• Tháo kính áp tròng trước khi siêu âm để đầu dò có thể tiếp xúc và ghi lại hình ảnh cấu trúc mắt chính xác.

6.2. Sau khi siêu âm mắt

• Sau khi siêu âm, bạn có thể cảm thấy hơi cộm hoặc nhìn mờ tạm thời. Tuyệt đối không dụi mắt trong vòng 30 phút sau khi thực hiện. Lý do là thuốc tê bề mặt làm mất cảm giác giác mạc tạm thời. Nếu bạn dụi mắt lúc này, bạn có thể vô tình làm trầy xước giác mạc nghiêm trọng mà không hề cảm thấy đau, dẫn đến nguy cơ viêm loét giác mạc sau này.
• Tình trạng nhìn mờ thường chỉ kéo dài từ 15 đến 30 phút. Bạn nên ngồi nghỉ tại phòng chờ cho đến khi thị lực trở lại trạng thái bình thường rồi mới ra về.
• Nếu mắt còn nhạy cảm với ánh sáng hoặc chưa nhìn rõ hoàn toàn, tốt nhất bạn nên đi cùng người thân hoặc sử dụng các phương tiện công cộng để đảm bảo an toàn giao thông.

7. Câu hỏi thường gặp (FAQ)

7.1. Đang đeo kính áp tròng có siêu âm được không?

Không nên đeo kính áp tròng khi siêu âm mắt. Vì kính áp tròng có thể cản trở sóng âm, làm sai lệch kết quả. 

7.2. Siêu âm mắt có gây hại cho thai nhi (phụ nữ mang thai) không?

Không, phương pháp siêu âm mắt không sử dụng bức xạ ion hóa, nên an toàn và không gây hại cho thai nhi. 

7.3. Sau siêu âm mắt có bị mờ không?

Có, mắt có thể bị mờ nhẹ trong khoảng 15-30 phút sau khi thực hiện do tác dụng của gel siêu âm và thuốc tê. Bạn không nên lo lắng, chỉ cần chớp mắt nhẹ nhàng và nghỉ ngơi, thị lực sẽ tự hồi phục hoàn toàn. Lưu ý không dụi mắt trong thời gian này.

Siêu âm mắt là một giải pháp chẩn đoán hình ảnh an toàn, không thể thay thế trong việc tầm soát các tổn thương sau võng mạc và dịch kính. Đặc biệt đối với những bệnh nhân đục thủy tinh thể nặng hoặc bị xuất huyết mắt, đây là “chìa khóa” để bác sĩ lập phác đồ điều trị chính xác, bảo vệ ánh sáng cho người bệnh. Bạn đang cần thực hiện siêu âm mắt? Tham khảo ngay dịch vụ khám mắt có áp dụng BHYT tại Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa, công nghệ chẩn đoán hình ảnh tiên tiến và tối ưu chi phí.