Kỹ thuật soi bóng đồng tử trong quá trình khám mắt

Soi bóng đồng tử là một kỹ thuật nhãn khoa nhằm xác định khách quan các tật khúc xạ của mắt (cận, viễn, loạn thị). Đây là bước quan trọng trong quy trình khám mắt chuyên sâu, giúp bác sĩ đánh giá chính xác độ kính mà không cần phụ thuộc vào phản hồi chủ quan của người bệnh. Vậy bạn đã biết quy trình soi bóng đồng tử như thế nào và khi nào được chỉ định thực hiện chưa? Cùng Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa tìm hiểu chi tiết ngay sau đây. 

1. Soi bóng đồng tử là gì?

Soi bóng đồng tử là kỹ thuật đo khúc xạ khách quan chuyên sâu, giúp xác định các tật khúc xạ của mắt (cận thị, viễn thị, loạn thị). Bác sĩ sử dụng đèn chiếu chuyên dụng để quan sát phản xạ ánh sáng từ võng mạc, mang lại kết quả chẩn đoán chính xác mà không cần sự trả lời của bệnh nhân khi khám mắt cho bé và người bị cận thị giả.

So với máy đo tự động (thường chỉ mất vài giây và dễ sai số do cử động mắt), soi bóng đồng tử đòi hỏi bác sĩ có tay nghề cao thực hiện để thực hiện trong các buổi khám khúc xạ mắt chuyên sâu. Nhờ đó giúp kiểm soát hoàn toàn các yếu tố gây nhiễu từ tâm lý hoặc khả năng điều tiết của bệnh nhân.

2. Khi nào cần thực hiện soi bóng đồng tử?

Kỹ thuật soi bóng đồng tử thường được chỉ định thực hiện trong các buổi khám mắt chuyên sâu để đưa ra đơn kính chính xác. Dưới đây là những trường hợp cần thực hiện thủ thuật này:

• Khi khám mắt cho trẻ em và người khó giao tiếp: Vì đây là phương pháp đo khách quan, không cần bệnh nhân phải trả lời hay đọc bảng chữ cái, nên soi bóng đồng tử là lựa chọn duy nhất và tốt nhất. 
• Khi tầm soát và điều trị nhược thị, mắt lác: Trong các trường hợp trẻ bị mắt lác hoặc có nguy cơ nhược thị (mắt lười), soi bóng đồng tử giúp bác sĩ xác định độ cận, viễn hoặc loạn thị. Từ đó có hướng điều trị phục hồi thị lực kịp thời.
• Khi nghi ngờ cận thị giả hoặc có sai số máy đo: Ở những người trẻ tuổi có cường độ làm việc mắt cao, máy đo khúc xạ tự động thường cho kết quả cao hơn thực tế do cơ điều tiết bị co thắt gây tình trạng cận thị giả. Soi bóng đồng tử sẽ giúp bác sĩ xác định được độ cận, tránh tình trạng đeo kính quá độ gây nhức mỏi, chóng mặt.
• Khi bệnh nhân mắc bệnh lý giác mạc: Trường hợp người bệnh có giác mạc không đều hoặc sẹo giác mạc, máy đo tự động không lấy được kết quả, kỹ thuật soi bóng đồng tử là giải pháp thay thế hiệu quả nhất.

3. Quy trình diễn ra kỹ thuật soi bóng đồng tử 

Kỹ thuật soi bóng đồng tử là một phần quan trọng trong quy trình các bước khám mắt chuyên sâu, đòi hỏi sự tỉ mỉ và tay nghề cao của bác sĩ. Để kết quả đạt độ chính xác tối ưu, quy trình này thường được thực hiện qua 3 bước chính sau đây:

Bước 1: Chuẩn bị và nhỏ thuốc liệt điều tiết

Trước khi tiến hành, bệnh nhân (đặc biệt là trong trường hợp khám mắt cho bé) thường được nhỏ thuốc liệt điều tiết. Thuốc giúp làm giãn đồng tử và tạm thời làm ngưng khả năng điều tiết tự nhiên của mắt.

Điều này giúp bác sĩ dễ dàng quan sát phản xạ ánh sáng từ võng mạc và loại bỏ hoàn toàn các sai số do cận thị giả gây ra, từ đó xác định được độ cận thật của mắt.

Bước 2: Kỹ thuật soi

Bác sĩ sử dụng đèn soi bóng đồng tử (Retinoscope) chiếu một chùm sáng vào mắt bệnh nhân và di chuyển theo chiều dọc, chiều ngang. Tiếp đến, bác sĩ sẽ theo dõi bóng phản chiếu (thường có màu đỏ hoặc cam) hiện lên qua lỗ đồng tử.

• Nếu bóng di chuyển cùng chiều với đèn: Mắt có xu hướng viễn thị.
• Nếu bóng di chuyển ngược chiều: Mắt có xu hướng cận thị.

Bác sĩ sẽ đặt các thấu kính thử khác nhau trước mắt bệnh nhân cho đến khi bóng phản chiếu đứng yên (điểm trung hòa). Đây chính là chỉ số để tính toán độ khúc xạ chính xác.

Bước 3: Soi lại

Sau khi xác định được các thông số cơ bản, bác sĩ có thể tiến hành soi lại một lần nữa để kiểm tra sự ổn định của trục loạn thị. Kết quả từ bước soi bóng đồng tử sẽ được kết hợp với kết quả đo máy tự động và thử kính thực tế để đưa ra một đơn kính hoàn hảo nhất, giúp bệnh nhân nhìn rõ mà không bị nhức mỏi hay chóng mặt.

Lưu ý quan trọng: Đối với trẻ sơ sinh hoặc trẻ quá hiếu động không thể ngồi yên, bác sĩ có thể cân nhắc sử dụng thuốc an thần nhẹ (hoặc tiền mê) để bé ngủ say trong quá trình soi. Thủ thuật này an toàn và giúp bác sĩ đo được kết quả chính xác mà không gây sợ hãi cho bé.

4. Ưu và nhược điểm của kỹ thuật soi bóng đồng tử

Phương pháp soi bóng đồng tử được xem cách tối ưu nhất trong việc xác định độ khúc xạ thực tế. Tuy nhiên, như bất kỳ phương pháp y khoa nào, cũng có những ưu và nhược điểm khi so sánh với các phương pháp khác như đo khúc xạ tự động hay khúc xạ chủ quan.

4.1. Ưu điểm

• Tính khách quan: Bác sĩ xác định độ cận, viễn hoặc loạn thị dựa trên phản xạ ánh sáng thực tế từ võng mạc mà không cần bệnh nhân câu trả lời từ bệnh nhân. 
• Đặc biệt hiệu quả với trẻ em: Trong các buổi khám mắt cho bé, khi trẻ chưa biết chữ hoặc không thể tập trung nhìn vào máy đo tự động, soi bóng đồng tử là cách duy nhất để có kết quả chính xác.
• Loại bỏ cận thị giả: Kết hợp với thuốc liệt điều tiết, kỹ thuật này giúp xác định chính xác độ cận thực sự, ngăn chặn tình trạng đeo kính sai độ gây nhược thị hoặc mỏi mắt.
• Tối ưu chi phí khám mắt: Mặc dù quy trình thực hiện kỹ lưỡng hơn, nhưng kết quả chuẩn xác giúp bạn tránh được tình trạng phải thay đổi tròng kính nhiều lần do sai độ. Điều này giúp tối ưu hóa chi phí khám mắt và cắt kính về lâu dài, tránh lãng phí tiền bạc vào những đơn kính không phù hợp.

4.2. Nhược điểm

• Đòi hỏi kỹ thuật cao: Không giống như máy đo tự động chỉ cần bấm nút, soi bóng đồng tử yêu cầu bác sĩ nhãn khoa phải có tay nghề rất giỏi, giàu kinh nghiệm và sự kiên nhẫn.
• Thời gian thực hiện lâu hơn: Quy trình này mất nhiều thời gian hơn so với đo máy tự động (thường chỉ mất vài giây).

5. Câu hỏi thường gặp

5.1. Nhỏ thuốc giãn đồng tử có hại không?

Không. Thuốc liệt điều tiết giúp đưa mắt về trạng thái nghỉ ngơi thực tế, đặc biệt quan trọng ở trẻ em. Tuy nhiên, thuốc sẽ làm bé nhìn mờ gần và chói mắt tạm thời.

Lưu ý: Thời gian hồi phục phụ thuộc vào loại thuốc bác sĩ chỉ định. Với thuốc tác dụng ngắn, mắt sẽ trở lại bình thường sau 4 – 24 tiếng. Tuy nhiên, với thuốc Atropine (thường dùng cho trẻ lác/lé hoặc nhược thị), tình trạng giãn đồng tử có thể kéo dài từ 1 đến 2 tuần. Phụ huynh nên chuẩn bị kính râm cho bé và báo với giáo viên để bé hạn chế viết bài trong thời gian này.

5.2. Đeo kính theo số soi bóng hay số máy đo?

Tốt nhất nên đeo kính nên dựa trên kết quả thử kính chủ quan sau khi tham khảo cả số máy đo và kỹ thuật soi bóng đồng tử. Máy đo và soi bóng chỉ cung cấp số liệu khách quan, độ kính phải được tinh chỉnh theo thực tế, giúp bạn nhìn rõ nhất và không gây nhức mỏi.  

5.3. Soi bóng đồng tử có phát hiện được nhược thị không?

Không trực tiếp nhưng soi bóng đồng tử là phương pháp hiệu quả giúp bác sĩ đo thị lực khách quan độ khúc xạ của từng mắt. Từ đó xác định nguyên nhân gây nhược thị như tật khúc xạ (cận, viễn, loạn thị). 

Kỹ thuật soi bóng đồng tử đóng vai trò rất quan trọng trong việc xác định chính xác các tật khúc xạ, đặc biệt là đối với trẻ nhỏ. Tại Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa, quy trình soi bóng đồng tử được thực hiện bởi các chuyên gia nhãn khoa hàng đầu, giúp bạn yên tâm về sức khỏe đôi mắt với mức chi phí khám mắt vô cùng hợp lý và minh bạch. Liên hệ ngay để nhận tư vấn và đặt lịch hẹn sớm nhất nhé!