Tắc tuyến lệ ở trẻ sơ sinh: Dấu hiệu và cách chữa trị an toàn

Tắc tuyến lệ ở trẻ sơ sinh thường biểu hiện qua tình trạng mắt bé luôn ngấn nước, đổ ghèn đặc hoặc sưng đỏ vùng khóe mắt ngay từ những tuần đầu sau sinh. Nếu không được phát hiện và xử lý đúng cách, trẻ bị tắc tuyến lệ rất dễ dẫn đến viêm nhiễm mãn tính, gây đau nhức và ảnh hưởng đến sự phát triển thị lực của bé. Ở bài viết dưới đây, Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa sẽ giúp bạn nhận diện chính xác các dấu hiệu, đồng thời hướng dẫn cách chăm sóc an toàn cho bé ngay tại nhà.

1. Tắc tuyến lệ ở trẻ sơ sinh là gì? 

Tắc tuyến lệ ở trẻ sơ sinh (hay tên chính xác là tắc lệ đạo bẩm sinh) là tình trạng đường ống dẫn nước mắt xuống mũi bị chặn lại, khiến nước mắt không thể chảy xuống mũi như bình thường. Tình trạng này thường do một màng mỏng ở cuối ống lệ đạo không tự mở ra sau khi trẻ chào đời, dẫn đến hiện tượng tắc tuyến lệ bẩm sinh.

Không chỉ xuất hiện ngay sau sinh, tình trạng tắc tuyến lệ ở trẻ nhỏ còn có thể kéo dài hoặc khởi phát muộn hơn. Thực tế lâm sàng ghi nhận nhiều trường hợp tắc tuyến lệ ở trẻ 3 tháng tuổi do nhiễm trùng tái phát, hoặc thậm chí là tắc tuyến lệ ở trẻ 2 tuổi, tắc tuyến lệ ở trẻ 3 tuổi do các chấn thương vùng mũi hoặc cấu trúc xương mặt bất thường. 

2. Triệu chứng tắc tuyến lệ ở trẻ sơ sinh

Cha mẹ có thể dễ dàng nhận thấy dấu hiệu tắc tuyến lệ ở trẻ sơ sinh thông qua các biểu hiện tại mắt như:

• Chảy nước mắt sống: Mắt bé luôn long lanh, nước mắt chảy tràn ra má ngay cả khi bé không khóc.
• Đổ ghèn liên tục: Xuất hiện dịch nhầy màu vàng hoặc trắng dính chặt ở khóe mắt, nhất là sau khi ngủ dậy, khiến bé bị tắc tuyến lệ, thường bị dính chặt mi mắt.
• Vùng da quanh mắt đỏ: Do bé thường xuyên dụi mắt hoặc do nước mắt đọng lại gây kích ứng da.
• Sưng góc trong mắt: Đây là dấu hiệu bé bị viêm túi lệ cấp, vùng góc mắt gần mũi sưng đỏ, đau nhức, có thể có mủ chảy ra khi ấn vào.

3. Nguyên nhân dẫn đến hiện tượng tắc tuyến lệ trẻ sơ sinh

Có nhiều yếu tố gây ra tình trạng viêm tắc tuyến lệ ở trẻ sơ sinh, bao gồm:

• Màng ngăn ở ống lệ đạo: Nguyên nhân phổ biến nhất chiếm đến 90% do lớp màng mỏng ở cuối ống lệ không tự rách ra khi bé ra đời.
• Cấu trúc bất thường: Ống lệ đạo quá hẹp hoặc các cuốn mũi chèn ép đường thoát của nước mắt.
• Nhiễm trùng: Tình trạng viêm tuyến lệ ở trẻ nhỏ mãn tính gây ra các dải xơ dính làm bít tắc đường dẫn.

4. Trẻ bị tắc tuyến lệ có nguy hiểm không?

Về cơ bản, tắc tuyến lệ ở trẻ sơ sinh là bệnh lý lành tính nếu can thiệp sớm, nhưng chủ quan để tình trạng kéo dài sẽ gây nhiều hệ lụy sức khỏe. Nước mắt ứ đọng lâu ngày tạo môi trường lý tưởng cho vi khuẩn sinh sôi, dẫn đến biến chứng viêm túi lệ cấp tính (thường bị nhầm gọi là viêm tuyến lệ ở trẻ sơ sinh) khiến vùng góc mắt bé sưng đỏ, hóa mủ và áp xe đau nhức.

Nguy hiểm hơn, tình trạng nhiễm trùng tái phát nhiều lần dễ gây sẹo xơ làm bít tắc vĩnh viễn hệ thống dẫn lưu, khiến trẻ bị tắc tuyến lệ phải chịu cảnh chảy nước mắt sống suốt đời. Một số trường hợp nghiêm trọng, vi khuẩn xâm nhập sâu gây viêm tổ chức hốc mắt, đe dọa trực tiếp thị lực của bé; vì thế, vấn đề trẻ bị tắc tuyến lệ có nguy hiểm không phụ thuộc hoàn toàn vào thời điểm phát hiện và phương pháp xử lý kịp thời từ bác sĩ chuyên khoa ngay trong những năm tháng đầu đời.

5. Cách điều trị tắc tuyến lệ ở trẻ sơ sinh

Khi phát hiện triệu chứng tắc tuyến lệ ở trẻ, bác sĩ sẽ cân nhắc phác đồ từ bảo tồn đến can thiệp y tế tùy theo độ tuổi:

5.1. Massage tuyến lệ

Đây là biện pháp ưu tiên hàng đầu cho trẻ dưới 6 tháng tuổi. Cách day mắt cho trẻ bị tắc tuyến lệ được thực hiện như sau:

• Vệ sinh: Mẹ rửa tay sạch và cắt ngắn móng tay để tránh làm tổn thương bé.
• Thao tác: Dùng ngón trỏ ấn nhẹ vào góc trong mắt (vùng túi lệ), sau đó vuốt dọc xuống phía sống mũi để tạo áp lực thủy tĩnh.
• Tần suất: Thực hiện massage thông tuyến lệ cho trẻ sơ sinh khoảng 3 – 4 lần mỗi ngày.

Việc kiên trì áp dụng cách thông tắc tuyến lệ cho trẻ sơ sinh này giúp tạo lực đẩy làm rách màng ngăn ở cuối ống lệ, giúp đường dẫn nước mắt của bé thông thoáng tự nhiên.

5.2. Dùng thuốc cho mắt

Khi nhận thấy trẻ bị viêm tuyến lệ (thực chất là viêm túi lệ) với biểu hiện tiết mủ vàng hoặc xanh, bác sĩ sẽ chỉ định các loại thuốc nhỏ mắt kháng sinh phổ rộng, dịu nhẹ (như Tobramycin) để kiểm soát nhanh tình trạng nhiễm trùng. 

Thuốc giúp tiêu diệt vi khuẩn và giảm sưng tấy, tuy nhiên không thể giải quyết triệt để nguyên nhân tắc nghẽn cơ học do màng ngăn ống lệ. Phụ huynh cần tuân thủ đúng liều lượng, tuyệt đối không tự ý mua thuốc chứa Corticoid vì dễ gây biến chứng nguy hiểm cho đôi mắt non nớt của bé.

5.3. Vệ sinh mắt

Giữ vệ sinh vùng mắt là bước then chốt ngăn ngừa viêm tuyến lệ ở trẻ nhỏ tiến triển nặng. Mẹ nên sử dụng bông y tế vô khuẩn thấm nước muối sinh lý ấm, lau nhẹ nhàng từ góc trong ra đuôi mắt để lấy sạch dịch ghèn bám trên lông mi.

Thao tác này cần thực hiện ít nhất 2 – 3 lần mỗi ngày hoặc ngay khi thấy dịch tiết đọng lại, giúp vùng mắt bé luôn khô thoáng, hạn chế tối đa môi trường cho vi khuẩn trú ngụ và phát triển.

5.4. Can thiệp y tế

Khi biện pháp tại nhà thất bại, bác sĩ chỉ định chữa tắc tuyến lệ ở trẻ sơ sinh bằng thủ thuật chuyên khoa. Phổ biến nhất là thông lệ đạo bằng que siêu mảnh luồn vào đường dẫn để đẩy thủng màng ngăn bít tắc, giúp giải phóng dòng chảy nước mắt xuống mũi. Thủ thuật diễn ra nhanh chóng, đạt tỷ lệ thành công trên 90% khi thực hiện ở giai đoạn “vàng” từ 6 đến 12 tháng tuổi.

Đối với ca tắc tuyến lệ bẩm sinh phức tạp, bác sĩ có thể đặt ống Silicon giữ lệ đạo thông thoáng hoặc tiểu phẫu tạo hình lại đường dẫn lưu. Can thiệp kịp thời chấm dứt tình trạng trẻ em bị tắc tuyến lệ kéo dài, giúp ngăn ngừa biến chứng sẹo xấu và bảo vệ thị lực tối ưu cho bé.

6. Cách ngăn ngừa trẻ bị tắc tuyến lệ

Để giảm thiểu nguy cơ trẻ em bị tắc tuyến lệ tái phát hoặc viêm nhiễm nặng, cha mẹ nên:

• Vệ sinh vùng mắt và mũi cho bé thường xuyên.
• Tránh để bé dụi tay bẩn lên mắt.
• Khi trẻ bị cảm cúm hoặc viêm mũi, cần điều trị dứt điểm để tránh dịch nhầy tràn lên đường lệ đạo.

7. Khi nào cần thực hiện thông tuyến lệ cho trẻ sơ sinh?

Bác sĩ thường chỉ định thông tuyến lệ cho trẻ sơ sinh khi bé đã trên 6 tháng tuổi mà biện pháp massage tại nhà không mang lại kết quả. Khoảng thời gian từ 6 đến 12 tháng tuổi được coi là “thời điểm vàng” vì lúc này cấu trúc lệ đạo ổn định nhưng chưa bị xơ cứng quá mức. 

Can thiệp đúng lúc giúp đạt tỷ lệ thành công cao nhất, diễn ra nhanh chóng và hạn chế tối đa cảm giác đau đớn cho trẻ. Nếu để quá muộn (sau 1 tuổi), tỷ lệ thông tắc thành công sẽ giảm xuống đáng kể do các dải xơ dính đã hình thành chắc chắn.

8. Những lưu ý quan trọng khi trẻ em bị tắc tuyến lệ

Cha mẹ cần theo dõi sát sao tình trạng trẻ em bị tắc tuyến lệ để can thiệp kịp thời và bảo vệ đôi mắt bé. Dưới đây là các nguyên tắc an toàn cần tuân thủ:

• Tái khám ngay: Đưa trẻ đi khám nếu vùng khóe mắt sưng đỏ, đau nhức hoặc có mủ bất thường.
• Không tự ý dùng thuốc: Tuyệt đối không dùng thuốc chứa Corticoid khi chưa có chỉ định bác sĩ để tránh biến chứng nguy hiểm.
• Vệ sinh tay: Cắt ngắn móng tay và rửa tay sạch khuẩn trước khi thực hiện massage mắt cho bé.
• Hạn chế dụi mắt: Tránh để trẻ dùng tay bẩn dụi lên mắt, giúp giảm thiểu nguy cơ nhiễm trùng khiến bệnh nặng thêm.
• Kiên trì điều trị: Thực hiện massage túi lệ đúng kỹ thuật và đủ số lần mỗi ngày theo hướng dẫn chuyên khoa.

9. Câu hỏi thường gặp

9.1. Trẻ bị tắc tuyến lệ có tự khỏi không?

Theo ghi nhận, phần lớn các trường hợp tắc tuyến lệ trẻ nhỏ sẽ tự thông khi bé được 1 tuổi nhờ quá trình phát triển tự nhiên của cơ thể và kết hợp massage đúng cách.

9.2. Phân biệt trẻ bị viêm tuyến lệ và đau mắt đỏ?

Để phân biệt chính xác, cha mẹ cần quan sát kỹ phần lòng trắng của bé. Trong bệnh đau mắt đỏ (viêm kết mạc), toàn bộ lòng trắng của nhãn cầu sẽ đỏ rực, mắt sưng nề và thường có tính lây lan nhanh. Ngược lại, biểu hiện tắc tuyến lệ ở trẻ điển hình là tình trạng chảy nước mắt sống và đổ ghèn liên tục, nhưng phần lòng trắng của mắt vẫn trắng và trong bình thường. 

Chỉ trong trường hợp tình trạng tắc nghẽn gây biến chứng khiến trẻ bị viêm tuyến lệ (hoặc viêm túi lệ), cha mẹ mới thấy vùng khóe mắt sưng đỏ, đau nhức hoặc thoát mủ, nhưng nhãn cầu bên trong mắt bé thường vẫn không bị đỏ rực như khi đau mắt đỏ.

9.3. Tắc tuyến lệ ở trẻ sơ sinh nhỏ thuốc gì?

Bác sĩ thường chỉ định các loại thuốc kháng sinh nhẹ nhàng như Tobramycin nếu có dấu hiệu nhiễm trùng. Cha mẹ tuyệt đối không tự ý nhỏ thuốc theo kinh nghiệm dân gian.

Tắc tuyến lệ ở trẻ sơ sinh là một hành trình cần sự kiên trì chăm sóc từ cha mẹ. Nếu bạn nhận thấy trẻ gặp phải các dấu hiệu nghi ngờ bị tắc tuyến lệ như mắt bé đổ ghèn kéo dài hoặc sưng tấy, hãy đến ngay Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa để được các bác sĩ chuyên khoa giàu kinh nghiệm thăm khám và hướng dẫn điều trị an toàn, từ đó giúp bảo vệ đôi mắt sáng khỏe cho thiên thần nhỏ của bạn.