Người có thị lực 20/400 chỉ nhìn rõ ở khoảng cách 20 feet những gì người bình thường có thể nhìn rõ ở 400 feet. Điều này ảnh hưởng lớn đến sinh hoạt, học tập, lao động và có thể là bước tiến gần hơn đến nguy cơ mù hoàn toàn nếu không được can thiệp kịp thời. Vậy thị lực 20/400 là gì, có phải khiếm thị không và nguyên nhân do đâu?

1. Thị lực 20/400 là gì? Mức suy giảm thị giác cực thấp

Thị lực 20/400 là cách đo mức độ nhìn rõ của mắt theo bảng thị lực Snellen, là tiêu chuẩn phổ biến trong nhãn khoa. Chỉ số này cho biết: người có thị lực 20/400 phải đứng ở khoảng cách 6 mét mới nhìn thấy được chi tiết mà người có mắt bình thường có thể nhìn rõ từ khoảng cách 120 mét. 

Nếu người bệnh không đọc được cả dòng chữ lớn nhất trên bảng Snellen (tức thị lực kém hơn 20/400), bác sĩ sẽ chuyển sang kiểm tra bằng cách đếm ngón tay ở khoảng cách gần hơn để đánh giá khả năng nhìn còn lại.

Khi quy đổi sang hệ thập phân đang sử dụng phổ biến tại Việt Nam, thị lực 20/400 tương đương khoảng 0,5/10 (0,05). Đây là mức thị lực cực thấp, nằm sâu dưới ngưỡng thị giác cần thiết để sinh hoạt an toàn. Ở mức này, người bệnh gặp nhiều khó khăn trong các hoạt động cơ bản như đọc chữ in, nhận diện khuôn mặt, quan sát biển báo hay tự di chuyển trong môi trường quen thuộc.

Để dễ hình dung, có thể so sánh trực quan như sau:

• Thị lực 20/200 được xếp vào nhóm mù pháp lý theo nhiều tiêu chuẩn quốc tế
• Thị lực 20/400 còn ở mức nặng hơn nữa, khả năng nhìn thấy chỉ bằng khoảng một nửa mức mù pháp lý.

Như vậy, khả năng nhìn chi tiết gần như mất hoàn toàn. Hình ảnh trở nên mờ nhòe, khó xác định hình dạng và ranh giới vật thể, khiến người bệnh phải phụ thuộc nhiều vào cảm giác, trí nhớ hoặc sự hỗ trợ từ người khác trong sinh hoạt hằng ngày.

2. Thị lực không kính 20/400 là gì? Nguy hiểm đến đâu?

Thị lực không kính 20/400 phản ánh khả năng nhìn của mắt trong trạng thái chưa được chỉnh khúc xạ. Ở mức này, tầm nhìn suy giảm rất nặng, người bệnh chỉ nhận biết được vật lớn, khó định hướng và gặp nhiều hạn chế trong sinh hoạt hằng ngày.

2.1. Thị lực 20/400 do tật khúc xạ rất nặng

Trường hợp này thường gặp ở người cận thị nặng hoặc rất nặng. Khi không đeo kính, hình ảnh mờ nghiêm trọng do ánh sáng không hội tụ đúng trên võng mạc.

Đặc điểm nhận biết:

• Không đeo kính: Thị lực khoảng 20/400
• Đeo kính hoặc kính áp tròng đúng độ: Thị lực cải thiện rõ rệt, có thể đạt mức sinh hoạt bình thường

Trong tình huống này, thị lực giảm chủ yếu do tật khúc xạ, chưa thể xếp vào nhóm khiếm thị nếu thị lực sau chỉnh kính đạt mức tốt. Tuy nhiên, mắt cận nặng vẫn tiềm ẩn nguy cơ biến chứng võng mạc, cần được theo dõi đáy mắt định kỳ.

2.2. Thị lực 20/400 do bệnh lý mắt

Khi đã được chỉnh kính tối ưu nhưng thị lực vẫn không vượt quá 20/400, nguyên nhân thường liên quan đến tổn thương thực thể của mắt.

Các bệnh lý thường gặp gồm: bệnh võng mạc, thoái hóa điểm vàng, glôcôm giai đoạn muộn, đục thủy tinh thể nặng, tổn thương thần kinh thị giác hoặc di chứng chấn thương mắt.

Trong nhãn khoa, đây là tình trạng thị lực chỉnh kính tối đa (BCVA) rất thấp, phản ánh khả năng nhìn tốt nhất mà mắt có thể đạt được. Nếu không được chẩn đoán và can thiệp kịp thời, nguy cơ suy giảm thị giác không hồi phục là rất cao.

3. Thị lực 20/400 có được xem là khiếm thị không?

Trong nhãn khoa, việc xếp loại khiếm thị không chỉ dựa vào con số thị lực đo được mà phụ thuộc vào thị lực chỉnh kính tối đa (BCVA).

Nếu mức 20/400 chỉ xuất hiện khi mắt chưa được chỉnh kính và cải thiện rõ sau khi đeo kính phù hợp, người bệnh chưa được xếp vào nhóm khiếm thị. Ngược lại, khi thị lực tốt nhất đạt được vẫn dừng ở mức 20/400, đây được xem là khiếm thị nặng.

Ở ngưỡng thị lực này, khả năng nhìn chi tiết và định hướng không gian suy giảm rõ rệt, gây nhiều khó khăn trong sinh hoạt hằng ngày, đặc biệt khi di chuyển hoặc giao tiếp ở khoảng cách thông thường.

4. Nguyên nhân khiến thị lực giảm xuống mức 20/400

Phần lớn các nguyên nhân đều liên quan đến tổn thương thực thể và khó hồi phục của võng mạc hoặc thần kinh thị giác:

• Bệnh võng mạc giai đoạn muộn: Tổn thương lan rộng, võng mạc mất chức năng, thị lực có thể giảm xuống 20/400 hoặc thấp hơn.
• Bong võng mạc: Võng mạc tách khỏi lớp nuôi dưỡng, tế bào cảm quang nhanh chóng bị tổn thương nặng.
• Xuất huyết dịch kính: Máu che khuất đường ánh sáng, thị lực giảm sâu, thường ở mức 20/400, kèm nhìn mờ hoặc mảng đen.
• Glôcôm tiến triển: Tổn thương thần kinh thị giác kéo dài, thị trường thu hẹp và thị lực suy giảm không hồi phục.
• Tổn thương thần kinh thị giác: Viêm, thiếu máu hoặc chấn thương gây mất khả năng dẫn truyền thị giác vĩnh viễn.
• Thoái hóa điểm vàng thể ướt: Phá hủy nhanh thị lực trung tâm, gây mất khả năng nhìn chi tiết.
• Phù hoàng điểm do đái tháo đường: Hoàng điểm phù kéo dài, hình ảnh mờ và méo mó nặng.

5. Thị lực 20/400 – khi nào cần can thiệp y khoa khẩn?

Thị lực suy giảm xuống mức 20/400 được xem là ngưỡng không thể trì hoãn điều trị. Ở giai đoạn này, bất kỳ sự chậm trễ nào cũng có thể khiến tổn thương tiến triển nhanh và trở nên không hồi phục, làm tăng nguy cơ mù hoàn toàn.

Người bệnh cần đến cơ sở chuyên khoa mắt ngay lập tức khi xuất hiện một trong các dấu hiệu sau: thị lực giảm nhanh trong thời gian ngắn; mắt mờ đột ngột như có màn sương che trước mắt; xuất hiện các bóng đen, đốm đen trôi nổi hoặc vùng tối bất thường trong tầm nhìn. 

Tùy vào nguyên nhân cụ thể, bác sĩ có thể chỉ định các hướng can thiệp y khoa chuyên sâu như phẫu thuật bong võng mạc để tái lập cấu trúc võng mạc, tiêm nội nhãn (anti-VEGF hoặc steroid) nhằm kiểm soát xuất huyết, phù hoàng điểm hoặc tân mạch bất thường, hoặc phẫu thuật đục thủy tinh thể nếu vẫn còn chỉ định và khả năng cải thiện thị lực.

Đặc biệt, nếu người bệnh thấy đường thẳng bị cong hoặc méo, đây là dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm của xuất huyết hoàng điểm cấp. Trường hợp này cần được tiêm nội nhãn trong vòng 24 – 48 giờ để bảo vệ hoàng điểm và tránh mất thị lực nặng hơn.

Mục tiêu điều trị ở mức thị lực 20/400 không phải là lấy lại thị lực bình thường, mà là bảo tồn phần thị giác còn sót lại, làm chậm tiến triển bệnh và ngăn ngừa nguy cơ mù hoàn toàn. Can thiệp càng sớm, cơ hội giữ lại thị lực càng cao.

6. Điều trị và hỗ trợ cho người có thị lực 20/400

Khi thị lực giảm xuống 20/400, mục tiêu điều trị không còn là phục hồi về 10/10, mà là giữ lại phần thị lực còn lại, ngăn bệnh tiến triển nặng hơn và giúp người bệnh sinh hoạt độc lập tối đa. Việc hỗ trợ thường dựa trên 3 trụ cột chính:

• Can thiệp y tế chuyên sâu: Bác sĩ sẽ xây dựng phác đồ điều trị phù hợp với từng nguyên nhân cụ thể. Ví dụ, với glaucoma, cần kiểm soát nhãn áp chặt chẽ để tránh mất thêm thị lực. Với thoái hóa hoàng điểm thể ướt hoặc biến chứng võng mạc do tiểu đường, người bệnh có thể cần tiêm thuốc nội nhãn Anti-VEGF định kỳ để ngăn rò rỉ máu và dịch gây hư hại thêm hoàng điểm. Trong trường hợp rách hoặc bong võng mạc, phẫu thuật là cần thiết để bảo tồn phần thị giác còn lại.
• Phục hồi chức năng thị giác: Khi kính thông thường không còn hiệu quả, người bệnh sẽ được hướng dẫn sử dụng thiết bị trợ thị chuyên dụng như kính lúp có đèn, kính phóng đại điện tử hoặc thiết bị hỗ trợ đọc kỹ thuật số. Những công cụ này giúp phóng to hình ảnh, tăng độ tương phản, từ đó hỗ trợ đọc chữ, nhận diện đồ vật và khuôn mặt tốt hơn.
• Điều chỉnh môi trường và kỹ năng sống: Người bệnh cần được hướng dẫn kỹ năng định hướng và di chuyển để giảm nguy cơ té ngã. Bên cạnh đó, việc tăng ánh sáng trong nhà, dùng đèn không chói, tạo điểm tương phản rõ ở bậc thang, lối đi và sắp xếp đồ đạc gọn gàng, cố định sẽ giúp việc sinh hoạt an toàn và tự tin hơn mỗi ngày.

Về cơ bản, mục tiêu của điều trị ở mức thị lực 20/400 không phải là “lấy lại thị lực bình thường”, mà là giữ gìn phần thị giác còn sót lại, làm chậm tiến triển bệnh và tránh mù hoàn toàn, đồng thời giúp người bệnh duy trì chất lượng cuộc sống tốt nhất có thể.

7. Câu hỏi thường gặp

7.1. Mắt 20/400 có mổ Lasik được không?

Mắt có thị lực 20/400 không phù hợp để mổ Lasik trong hầu hết các trường hợp. Lasik chỉ được chỉ định khi thị lực kém là do tật khúc xạ đơn thuần và cấu trúc mắt còn khỏe mạnh, trong khi mức 20/400 thường liên quan đến cận thị quá nặng hoặc bệnh lý mắt nghiêm trọng. 

Ở giai đoạn này, bác sĩ có thể cân nhắc các phương pháp khác như cấy kính nội nhãn Phakic IOL hoặc thay thủy tinh thể nếu điều kiện mắt cho phép.Tuy nhiên, Phakic IOL chỉ phù hợp khi mắt nhìn kém 20/400 do cận thị nặng, nhưng võng mạc vẫn còn khỏe mạnh. Nếu thị lực 20/400 là do bệnh lý võng mạc, thì phẫu thuật này không mang lại hiệu quả.

7.2. Người có thị lực 20/400 có thể đi làm không?

Người có thị lực 20/400 vẫn có thể đi làm, nhưng chỉ phù hợp với những công việc được thiết kế cho người khiếm thị hoặc không đòi hỏi thị lực chi tiết. Các hoạt động như lái xe, vận hành máy móc, đọc văn bản in nhỏ hay làm việc trong môi trường nguy hiểm thường không an toàn.

7.3. Có thuốc nào giúp mắt 20/400 sáng lại không?

Hiện nay không có loại thuốc nào có thể phục hồi hoàn toàn thị lực từ mức 20/400 về bình thường. Các thuốc điều trị, thuốc nhỏ mắt hoặc tiêm nội nhãn chủ yếu có tác dụng kiểm soát bệnh, làm chậm tiến triển tổn thương và giảm nguy cơ mù hoàn toàn. Hiệu quả điều trị phụ thuộc vào nguyên nhân gây suy giảm thị lực và mức độ tổn thương của võng mạc hoặc thần kinh thị giác, do đó người bệnh cần được theo dõi và điều trị lâu dài theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa.

7.4. Có phải ai có thị lực 20/400 cũng sẽ mù hoàn toàn không?

Không phải tất cả những người có thị lực 20/400 đều sẽ tiến triển đến mù hoàn toàn. Nguy cơ này phụ thuộc vào nguyên nhân gây suy giảm thị lực, tốc độ tiến triển của bệnh và việc người bệnh có được chẩn đoán, điều trị kịp thời hay không. Trong trường hợp thị lực 20/400 là do tật khúc xạ nặng nhưng cải thiện tốt sau chỉnh kính, khả năng duy trì thị lực ổn định vẫn có thể đạt được.

7.5. Khi nào cần chuẩn bị phương án hỗ trợ dài hạn?

Người bệnh nên bắt đầu chuẩn bị các phương án hỗ trợ dài hạn khi thị lực duy trì ở mức ≤ 20/400 sau chỉnh kính tối đa, đặc biệt nếu bệnh lý mắt có tính chất mạn tính hoặc không hồi phục. Khi khả năng tự định hướng, di chuyển và sinh hoạt độc lập giảm rõ rệt, việc sử dụng thiết bị trợ thị, phục hồi chức năng thị giác và điều chỉnh môi trường sống là cần thiết.

Qua những phân tích trên, có thể thấy thị lực 20/400 là gì không chỉ là một con số trong kết quả đo mắt, mà là dấu hiệu của suy giảm thị giác nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng sinh hoạt, học tập và lao động hằng ngày. Ở mức thị lực này, nguy cơ tiến triển nặng hơn, thậm chí mù nếu không được theo dõi và điều trị đúng cách. 

Nếu bạn hoặc người thân đang gặp vấn đề về thị lực, hãy chủ động kiểm tra mắt chuyên sâu tại Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa để được tư vấn, chẩn đoán và xây dựng hướng điều trị phù hợp ngay từ hôm nay.