Thuốc giãn đồng tử có tác dụng làm tê liệt cơ thắt đồng tử một cách tạm thời, giúp con ngươi có thể mở rộng hơn bình thường để dễ dàng thăm khám và điều trị. Đọc ngày bài viết của Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa tìm hiểu chi tiết về nhóm thuốc này.

1. Thuốc giãn đồng tử mắt là gì?

Thuốc giãn đồng tử mắt là loại thuốc có chứa các hoạt chất làm tạm thời làm liệt cơ thắt đồng tử và kích thích cơ giãn đồng tử, khiến con ngươi mở rộng hơn bình thường. Về cơ chế hoạt động, thuốc sẽ tác động vào hệ thần kinh tự chủ điều khiển mống mắt. 

Trong quy trình khám mắt cận chuyên sâu, việc sử dụng loại thuốc này là bắt buộc để bác sĩ có thể quan sát trọn vẹn các cấu trúc bên trong mắt mà không bị cản trở bởi phản xạ tự nhiên của đồng tử khi tiếp xúc với ánh sáng mạnh.

2. Bác sĩ nhỏ thuốc giãn đồng tử để làm gì?

Trong một số trường hợp, bác sĩ sẽ chỉ định nhỏ thuốc giãn đồng tử nhằm hỗ trợ quan sát và đánh giá cấu trúc mắt chính xác hơn, qua đó giúp quá trình thăm khám đạt hiệu quả cao và phát hiện sớm các bất thường.

2.1. Hỗ trợ soi đáy mắt và tầm soát bệnh võng mạc

Đồng tử giống như một cửa sổ nhỏ. Khi giãn ra, bác sĩ có thể dễ dàng quan sát toàn diện võng mạc, thị thần kinh và mạch máu phía sau. Đây là bước then chốt trong kỹ thuật soi đáy mắt để phát hiện sớm các bệnh võng mạc nguy hiểm như bong võng mạc hoặc thoái hóa điểm vàng.

2.2. Xác định chính xác độ khúc xạ và loại bỏ cận thị giả

Đối với trẻ em, cơ điều tiết của mắt rất khỏe, dễ dẫn đến sai số khi đo kính. Nhỏ thuốc giãn đồng tử giúp làm liệt cơ điều tiết tạm thời, từ đó giúp bác sĩ đo khúc xạ chính xác, phân biệt được cận thị thật và tình trạng cận thị giả. Đây là tiêu chuẩn vàng trong khám mắt cho bé.

2.3. Chuẩn bị cho các ca phẫu thuật mắt

Trong các phẫu thuật như đục thủy tinh thể hoặc thay thủy tinh thể nhân tạo, đồng tử cần được duy trì ở trạng thái giãn tối đa. Điều này giúp bác sĩ có đủ không gian quan sát và thao tác, từ đó đảm bảo ca phẫu thuật diễn ra an toàn, chính xác và hạn chế biến chứng.

2.4. Hỗ trợ điều trị viêm nhiễm và chống dính đồng tử

Ngoài vai trò chẩn đoán, thuốc giãn đồng tử còn được sử dụng trong điều trị một số bệnh viêm ở mắt, đặc biệt là viêm mống mắt. Thuốc giúp giảm đau, hạn chế co thắt và ngăn ngừa tình trạng dính mống mắt vào thủy tinh thể. Nhờ đó, nguy cơ biến chứng như tăng nhãn áp (Glaucoma) thứ phát cũng được giảm thiểu.

3. Các loại thuốc nhỏ mắt giãn đồng tử phổ biến

Tùy vào mục đích thăm khám là để đo khúc xạ, soi đáy mắt hay điều trị bệnh lý, bác sĩ sẽ chỉ định các loại thuốc nhỏ mắt giãn đồng tử khác nhau. Thời gian tác dụng của thuốc giãn đồng tử sẽ phụ thuộc rất lớn vào hoạt chất và nồng độ của từng loại:

• Atropin: Đây là loại thuốc có tác dụng mạnh nhất với thời gian giãn đồng tử kéo dài từ 7 đến 14 ngày. Ở nồng độ cao (1%), thuốc thường được dùng để điều trị viêm nội nhãn hoặc soi bóng đồng tử ở trẻ nhỏ. Ngược lại, Atropin nồng độ thấp (như 0.01%) hiện nay được dùng hàng ngày để kiểm soát tiến triển cận thị ở trẻ em mà hầu như không gây chói mắt hay nhìn mờ lâu ngày, giúp trẻ vẫn có thể học tập và sinh hoạt bình thường.
• Cyclopentolate (Cyclogyl): Thuộc nhóm kháng Cholinergic, loại thuốc này thường mất khoảng 30 – 60 phút để làm giãn đồng tử tối đa và tác dụng sẽ hết sau 6 đến 24 giờ. Đây là lựa chọn phổ biến khi cần làm liệt điều tiết để đo độ cận – viễn – loạn chính xác cho thanh thiếu niên.
• Tropicamide & Phenylephrine (như Mydrin-P): Đây là dòng thuốc nhỏ mắt làm giãn đồng tử “quốc dân”. Ưu điểm là tác dụng rất nhanh và tan thuốc cũng nhanh, thường chỉ mất 4 đến 6 giờ để mắt trở lại trạng thái bình thường. Loại này cực kỳ hiệu quả cho việc chẩn đoán nhanh và soi đáy mắt định kỳ.
• Mydriacyl: Cũng thuộc nhóm kháng cholinergic, thuốc giúp thư giãn cơ mắt hiệu quả với thời gian tác dụng trung bình từ 3 đến 8 giờ. Loại thường được dùng cho người trưởng thành để phục vụ các bước kiểm tra chuyên sâu.

4. Quy trình nhỏ thuốc tại bệnh viện diễn ra như thế nào?

Để đạt được hiệu quả tối ưu, quy trình thường diễn ra như sau:

• Số lần nhỏ: Bác sĩ hoặc điều dưỡng sẽ nhỏ từ 2-3 lần, mỗi lần cách nhau khoảng 5-10 phút để thuốc thấm dần.
• Thời gian chờ: Sau lần nhỏ cuối, bạn cần chờ từ 30-45 phút để đồng tử giãn tối đa trước khi vào phòng khám kiểm tra chuyên sâu.

Mẹo nhỏ: Sau khi nhỏ thuốc, hãy dùng ngón tay sạch ấn nhẹ vào góc trong của mắt (gần sống mũi) trong khoảng 1-2 phút để hạn chế thuốc thấm vào cơ thể, giúp giảm thiểu tác dụng phụ toàn thân.

5. Tác dụng phụ của thuốc giãn đồng tử

Mặc dù thuốc tương đối an toàn, nhưng thuốc vẫn có thể dẫn đến một vài tác dụng phụ như:

• Nhìn mờ: Đặc biệt là khi nhìn gần (đọc sách, xem điện thoại).
• Chói mắt: Do đồng tử mở rộng, lượng ánh sáng vào mắt quá nhiều gây lóa.
• Tác dụng toàn thân (hiếm gặp): Khô miệng, đỏ mặt, nhịp tim nhanh hoặc chóng mặt (thường gặp ở nồng độ cao như Atropin).
• Dị ứng tại chỗ (hiếm gặp): Đỏ mắt, ngứa hoặc sưng mi mắt sau khi nhỏ. Cần báo ngay cho nhân viên y tế nếu có biểu hiện này.

6. Lưu ý sau khi nhỏ thuốc giãn đồng tử

Để đảm bảo an toàn sau khi nhỏ thuốc giãn đồng tử, bạn cần tuân thủ các nguyên tắc:

• Không tự lái xe: Tầm nhìn bị mờ và lóa sẽ rất nguy hiểm khi tham gia giao thông. Hãy đi cùng người thân hoặc sử dụng xe công cộng.
• Đeo kính râm: Giúp giảm tình trạng chói mắt và bảo vệ võng mạc khỏi tia UV khi ra ngoài trời.
• Hạn chế đọc sách/xem điện thoại: Mắt lúc này không thể điều tiết, việc cố gắng nhìn gần sẽ gây mỏi mắt, nhức đầu.
• Theo dõi dấu hiệu lạ: Nếu thấy đau mắt dữ dội, buồn nôn, hãy liên hệ bác sĩ ngay vì có thể là dấu hiệu tăng nhãn áp cấp tính.

7. Câu hỏi thường gặp

7.1. Nhỏ thuốc giãn đồng tử có đau không?

Cảm giác phổ biến nhất là hơi xót nhẹ trong khoảng vài giây đầu khi thuốc vừa chạm vào bề mặt nhãn cầu. Sau đó mắt sẽ hoàn toàn bình thường, không đau đớn.

7.2. Trẻ em nhỏ thuốc này có an toàn không? 

Thuốc hoàn toàn an toàn với trẻ em nếu sử dụng đúng chỉ định của bác sĩ. Tuy nhiên, trẻ em có thể nhạy cảm hơn với tác dụng phụ, cha mẹ cần theo dõi kỹ và tránh để bé dụi mắt sau khi nhỏ. Đặc biệt, phụ huynh hãy áp dụng mẹo ấn nhẹ góc trong của mắt bé khoảng 1-2 phút ngay sau khi nhỏ để ngăn thuốc ngấm vào máu, đảm bảo an toàn tuyệt đối cho trẻ.

7.3. Nhỏ thuốc giãn đồng tử có nguy hiểm không?

Về cơ bản loại thuốc này không nguy hiểm, đây là một thủ thuật y tế cơ bản. Tuy nhiên, với những người có cấu trúc góc tiền phòng hẹp, thuốc có thể gây khởi phát cơn tăng nhãn áp. Bác sĩ luôn kiểm tra cấu trúc mắt của bạn trước khi chỉ định nhỏ thuốc để đảm bảo an toàn tuyệt đối.

Nhìn chung, thuốc giãn đồng tử đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ bác sĩ quan sát đáy mắt rõ ràng và đánh giá độ khúc xạ một cách chính xác. Dù có thể gây nhìn mờ trong thời gian ngắn, thuốc được sử dụng an toàn theo chỉ định chuyên môn và không ảnh hưởng lâu dài đến thị lực. Để được thăm khám đúng quy trình và tư vấn phù hợp với từng tình trạng mắt, bạn có thể lựa chọn các cơ sở chuyên khoa uy tín như Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa, với đội ngũ bác sĩ chuyên khoa đầu ngành và trang thiết bị hiện đại, sẽ giúp bạn chăm sóc và bảo vệ đôi mắt hiệu quả.