Uống thuốc bị dị ứng và gây sưng mắt là tình trạng không hiếm gặp nhưng có thể xảy ra ở bất kỳ ai. Biểu hiện sưng, đỏ, ngứa quanh mắt không chỉ gây khó chịu mà còn tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến thị lực nếu xử lý không đúng cách. Vậy khi uống thuốc bị dị ứng sưng mắt phải làm sao? 5 bước xử lý khẩn cấp, dễ hiểu và an toàn dưới đây sẽ giúp bạn kịp thời bảo vệ đôi mắt của mình.

1. Những loại thuốc nào có thể gây dị ứng sưng mắt?

Dị ứng thuốc gây sưng mắt thường xảy ra khi cơ thể phản ứng quá mức với một số hoạt chất trong thuốc. Dưới đây là các nhóm thuốc có nguy cơ cao nhất được sắp xếp theo mức độ phổ biến mà người bệnh cần đặc biệt lưu ý:

• Nhóm thuốc giảm đau, kháng viêm (NSAIDs) và Kháng sinh: Đây là nguyên nhân hàng đầu gây dị ứng sưng mắt. Các thuốc quen thuộc như Aspirin, Ibuprofen, Diclofenac hay nhóm kháng sinh Penicillin, Sulfonamide… được sử dụng rất rộng rãi nhưng lại có nguy cơ gây phù mạch, sưng húp vùng mắt rất nhanh chỉ sau vài liều dùng đầu tiên.
• Nhóm thuốc chống động kinh và điều trị Gout (Allopurinol): Nhóm này tiềm ẩn nguy cơ gây ra hội chứng Stevens–Johnson – một phản ứng dị ứng cực kỳ nguy hiểm. Dấu hiệu cảnh báo sớm là sưng đỏ mắt, đau rát, kèm theo loét miệng, loét môi. Nếu gặp tình trạng này, bệnh nhân cần ngừng thuốc và đi cấp cứu ngay lập tức.
• Thuốc cản quang và thuốc gây mê: Thường dùng trong chẩn đoán hình ảnh (chụp CT/MRI) hoặc phẫu thuật. Phản ứng dị ứng có thể xảy ra ngay tại phòng khám/bệnh viện với biểu hiện sưng nề mi mắt cấp tính.
• Nhóm thuốc điều trị đặc thù (Ung thư, Loãng xương): Thuốc điều trị ung thư (như Imatinib) hoặc Bisphosphonates (trị loãng xương) cũng được ghi nhận gây giữ nước và phù nề quanh mắt ở một số cơ địa nhạy cảm. Người bệnh đang điều trị các bệnh lý này cần báo ngay cho bác sĩ điều trị nếu thấy mắt sưng bất thường.

2. Tại sao uống thuốc lại bị sưng mắt?

Thực tế, tình trạng này có thể xuất phát từ phản ứng của cơ thể với thành phần trong thuốc hoặc do tác động của thuốc lên quá trình điều hòa nước trong cơ thể. 

2.1. Sưng do phản ứng dị ứng

Đây là nguyên nhân phổ biến nhất khi uống thuốc bị dị ứng sưng mắt. Khi một số thành phần trong thuốc không phù hợp với cơ địa, hệ miễn dịch có thể “nhầm lẫn” chúng là tác nhân gây hại. Lúc này, cơ thể sẽ giải phóng chất trung gian như histamin để chống lại, dẫn đến hiện tượng giãn mạch và tăng tính thấm thành mạch.

Hậu quả là dịch thoát ra ngoài mô, gây phù nề, đặc biệt rõ ở những vùng da mỏng và nhạy cảm như mí mắt, môi hoặc mặt. Người bệnh thường kèm theo các dấu hiệu như ngứa, đỏ mắt, căng tức mí mắt, thậm chí sưng nhanh chỉ sau vài giờ uống thuốc.

2.2. Sưng do giữ nước

Ngoài dị ứng, sưng mắt sau khi uống thuốc còn có thể do cơ thể bị giữ nước. Một số loại thuốc có khả năng làm thay đổi chức năng thận hoặc ảnh hưởng đến nội tiết, khiến quá trình đào thải nước và muối bị rối loạn. Khi nước bị tích tụ trong cơ thể, vùng mí mắt sẽ là vị trí biểu hiện rõ nhất.

Trong trường hợp này, mắt thường sưng vào buổi sáng, mí mắt nặng, căng nhưng ít ngứa hoặc đỏ như dị ứng. Dù không quá nguy hiểm, tình trạng giữ nước kéo dài vẫn cần được theo dõi để tránh ảnh hưởng đến sức khỏe và thị lực.

3. 5 bước xử lý khẩn cấp khi uống thuốc bị dị ứng sưng mắt

Khi gặp tình trạng uống thuốc bị dị ứng sưng mắt, người bệnh cần bình tĩnh và thực hiện ngay 5 bước xử lý khẩn cấp dưới đây để hạn chế biến chứng và bảo vệ thị lực.

Bước 1: Dừng ngay loại thuốc đang uống

Việc đầu tiên và quan trọng nhất là ngưng ngay loại thuốc nghi ngờ gây dị ứng. Tuyệt đối không uống thêm bất kỳ liều nào, kể cả thuốc bổ, thuốc cảm hay kháng sinh đang dùng chung. Nếu tiếp tục uống thuốc có thể khiến phản ứng dị ứng nặng hơn và khó kiểm soát.

Bước 2: Kiểm tra các dấu hiệu toàn thân

Sau khi dừng thuốc, cần theo dõi kỹ các biểu hiện của cơ thể để phát hiện sớm tình trạng nguy hiểm. Hãy tự hỏi và quan sát xem:

• Có cảm giác khó thở, tức ngực hay choáng váng không?
• Có cảm giác nóng rát da, nổi bóng nước hoặc loét trong miệng, họng không?
• Có nổi mề đay, phát ban khắp người không?

Nếu có một hoặc nhiều dấu hiệu trên, cần gọi cấp cứu hoặc đến cơ sở y tế gần nhất ngay lập tức, vì đây có thể là dấu hiệu của sốc phản vệ.

Bước 3: Uống nhiều nước lọc (Chỉ áp dụng khi còn tỉnh táo và nuốt tốt)

Uống đủ nước giúp hỗ trợ thận đào thải các chất gây dị ứng ra khỏi cơ thể nhanh hơn. Bạn nên uống nước lọc, chia thành nhiều ngụm nhỏ.
Trong các trường hợp dị ứng nặng, tình trạng phù nề không chỉ xảy ra ở mắt mà còn có thể lan xuống thanh quản (cổ họng).

• Nếu bạn cảm thấy nghẹn ở cổ, khó nuốt, giọng nói thay đổi hoặc khó thở, TUYỆT ĐỐI KHÔNG cố ép bản thân uống nước hay ăn bất cứ thứ gì. Hành động này có thể gây sặc nước vào đường thở, dẫn đến ngạt thở nguy kịch.
• Lúc này, hãy giữ thông thoáng đường thở và đến bệnh viện cấp cứu ngay lập tức.

Bước 4: Chườm lạnh tại chỗ

Dùng khăn sạch thấm nước lạnh hoặc túi đá bọc trong vải mềm chườm nhẹ lên vùng mắt bị sưng khoảng 10–15 phút mỗi lần. Cách này giúp giảm sưng, giảm viêm và cảm giác khó chịu. Tuyệt đối không chườm nóng, vì nhiệt có thể làm mạch máu giãn thêm và khiến mắt sưng nhiều hơn.

Tuy nhiên, cần lưu ý không để đá trực tiếp lên da mi vì vùng da này đang bị phù nề, rất mỏng và dễ bị “bỏng lạnh”. Bạn luôn phải bọc đá qua một lớp khăn vải mềm.

Bước 5: Không dụi mắt

Khi mắt bị sưng và ngứa, nhiều người có thói quen dụi hoặc chạm tay vào mắt. Tuy nhiên, hành động này có thể làm tổn thương vùng da quanh mắt, khiến tình trạng sưng viêm nặng hơn và tăng nguy cơ nhiễm trùng hoặc viêm kết mạc (đau mắt đỏ). Tốt nhất nên để mắt nghỉ ngơi và hạn chế tối đa việc chạm tay vào mắt.

4. Uống thuốc bị dị ứng sưng mắt phải làm sao?

Dưới đây là những biện pháp thường được áp dụng, an toàn khi thực hiện đúng cách.

4.1. Sử dụng thuốc (không kê đơn)

Trong các trường hợp sưng mắt do dị ứng (cơ chế miễn dịch), người bệnh có thể sử dụng các thuốc kháng Histamin H1 như Loratadin, Cetirizin hoặc Fexofenadin để giảm ngứa và giảm phù nề. Tuy nhiên, cần phân biệt rõ:

• Nếu sưng mắt kèm ngứa, đỏ, nổi mề đay: Đây là dấu hiệu dị ứng, thuốc kháng Histamin sẽ có hiệu quả tốt.
• Nếu mắt sưng mọng, căng bóng nhưng KHÔNG ngứa, KHÔNG đỏ: Đây thường là dấu hiệu của việc giữ nước do thuốc hoặc ảnh hưởng đến chức năng thận. Trong trường hợp này, thuốc dị ứng hoàn toàn không có tác dụng, thậm chí có thể làm khô mắt. Bạn không nên tự ý uống thuốc mà cần đi khám chuyên khoa nội để bác sĩ điều chỉnh loại thuốc đang gây giữ nước.

Lưu ý: Không tự ý nhỏ thuốc chứa Corticoid hoặc thuốc co mạch trị đỏ mắt, vì chúng không giải quyết được gốc rễ vấn đề dị ứng toàn thân mà còn gây hại cho nhãn áp.

4.2. Sử dụng nước muối sinh lý

Nước muối sinh lý (NaCl 0,9%) có tác dụng làm sạch và làm dịu vùng da quanh mắt. Người bệnh có thể dùng để rửa mặt nhẹ nhàng hoặc thấm vào gạc sạch lau nhẹ vùng mí mắt. Việc này giúp loại bỏ các yếu tố kích ứng còn sót lại (nếu có) và giảm cảm giác khó chịu cho mắt.

Khi sử dụng, cần đảm bảo tay sạch, thao tác nhẹ nhàng và không để nước muối chảy trực tiếp vào mắt với lực mạnh.

4.3. Các biện pháp hỗ trợ khác

Bên cạnh các cách trên, người bị dị ứng thuốc sưng mắt nên:

• Nghỉ ngơi đầy đủ, tránh thức khuya để cơ thể hồi phục nhanh hơn.
• Hạn chế trang điểm mắt hoặc sử dụng mỹ phẩm quanh vùng mắt trong thời gian bị sưng.
• Tránh tiếp xúc với khói bụi, phấn hoa hoặc các yếu tố dễ gây kích ứng khác.
• Theo dõi sát tình trạng sưng mắt, nếu không thuyên giảm sau 1 – 2 ngày hoặc có dấu hiệu nặng hơn, cần đi khám chuyên khoa để được kiểm tra và điều trị kịp thời.

5. Cách phòng ngừa dị ứng thuốc làm sưng mắt

Dị ứng thuốc gây sưng mắt có thể tái diễn nếu người bệnh không chủ động phòng tránh. Áp dụng các biện pháp dưới đây sẽ giúp giảm nguy cơ gặp lại tình trạng uống thuốc bị dị ứng sưng mắt trong tương lai.

• Thông báo tiền sử dị ứng thuốc cho bác sĩ: Nếu từng bị dị ứng với bất kỳ loại thuốc nào, kể cả mức độ nhẹ, người bệnh cần thông báo rõ cho bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi được kê đơn hay mua thuốc. 
• Không tự ý dùng thuốc: Hạn chế việc tự mua thuốc điều trị, đặc biệt là kháng sinh, thuốc giảm đau, thuốc kháng viêm hoặc thuốc đông y không rõ nguồn gốc. 
• Đọc kỹ thành phần và hướng dẫn sử dụng: Trước khi uống thuốc, nên kiểm tra kỹ thành phần, liều dùng và các cảnh báo đi kèm. Nếu phát hiện có hoạt chất từng gây dị ứng hoặc nghi ngờ không phù hợp với cơ địa, không nên sử dụng.
• Thận trọng khi dùng thuốc mới: Khi sử dụng một loại thuốc lần đầu, cần theo dõi cơ thể trong vài giờ đầu, đặc biệt là các biểu hiện ở da, mắt, môi và đường hô hấp. 
• Lưu lại tên thuốc gây dị ứng: Người bệnh nên ghi nhớ hoặc lưu lại tên thuốc đã từng gây dị ứng trong sổ khám bệnh hoặc trên điện thoại. 

6. Câu hỏi thường gặp

6.1. Uống thuốc bị dị ứng sưng mắt bao lâu thì hết?

Thời gian hồi phục khi uống thuốc bị dị ứng sưng mắt phụ thuộc vào mức độ dị ứng và cách xử trí.

• Với trường hợp nhẹ, nếu ngưng thuốc sớm và chăm sóc đúng cách, tình trạng sưng có thể giảm sau 24 – 48 giờ và hết hoàn toàn trong vài ngày.
• Với trường hợp dị ứng nặng hơn, thời gian hồi phục có thể kéo dài 5 – 7 ngày hoặc lâu hơn và cần dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ.

Nếu mắt sưng không giảm, đau nhiều, đỏ kéo dài hoặc kèm nhìn mờ, người bệnh nên đi khám chuyên khoa mắt để được kiểm tra.

6.2. Bị sưng mắt do dị ứng thuốc có gây mù lòa không?

Đa số trường hợp sưng nề mí mắt đơn thuần (phù Quincke) sẽ không gây mù và hồi phục tốt. Tuy nhiên, bạn tuyệt đối không được chủ quan với Hội chứng Stevens-Johnson.

Đây là một “cơn ác mộng” trong nhãn khoa. Nếu tình trạng dị ứng thuốc diễn tiến nặng, gây sưng mắt kèm theo lở loét miệng, bong tróc da toàn thân, nguy cơ mù lòa là rất cao. Bệnh lý này phá hủy bề mặt giác mạc cực nhanh, gây sẹo dính chặt giữa mi mắt và tròng mắt (dính mi cầu), khiến bệnh nhân đau đớn tột cùng và mất thị lực vĩnh viễn.

Do đó, nếu thấy sưng mắt đi kèm các tổn thương ở niêm mạc miệng, môi, da… bệnh nhân cần được nhập viện cấp cứu và điều trị tại đơn vị Hồi sức tích cực càng sớm càng tốt để bảo vệ tính mạng và thị lực.

6.3. Làm sao phân biệt sưng mắt do dị ứng thuốc và sưng mắt do bệnh thận?

Việc phân biệt hai tình trạng này rất quan trọng để có hướng xử trí đúng:

• Sưng mắt do dị ứng thuốc thường xuất hiện nhanh sau khi uống thuốc, kèm theo ngứa, đỏ, nổi mề đay hoặc sưng môi, mặt. Sưng có thể xảy ra một hoặc hai bên mắt và giảm dần khi ngưng thuốc.
• Sưng mắt do bệnh thận thường xuất hiện rõ vào buổi sáng, mí mắt nặng, căng nhưng ít ngứa hay đỏ. Tình trạng sưng thường kéo dài, kèm theo phù chân, tiểu ít hoặc mệt mỏi.

Hy vọng qua bài viết này, Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hoà đã giúp bạn giải đáp thắc mắc uống thuốc bị dị ứng sưng mắt phải làm sao, cũng như nắm rõ quy trình xử lý an toàn tại nhà. Khi có dấu hiệu dị ứng nặng hoặc tình trạng sưng đau không cải thiện sau khi đã sơ cứu, bạn nên ngưng thuốc ngay và đến cơ sở y tế chuyên khoa mắt uy tín để được thăm khám kịp thời, tránh những biến chứng không mong muốn cho thị lực.