Viêm giác mạc là một tình trạng tiềm ẩn nhiều nguy cơ gây giảm thị lực, thậm chí là mù lòa nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Khi tìm hiểu về căn bệnh này, một trong những câu hỏi được nhiều người quan tâm hàng đầu chính là: “Viêm giác mạc mắt có lây không?”. Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa sẽ giúp bạn giải đáp thắc mắc quan trọng đó, đồng thời trang bị những kiến thức hữu ích về cách phòng ngừa bệnh hiệu quả.

1. Viêm giác mạc mắt có lây không?

Khác với viêm kết mạc (Đau mắt đỏ), viêm giác mạc là tình trạng tổn thương lòng đen, thường ít lây lan trực tiếp hơn, trừ trường hợp viêm giác mạc do virus (như Adenovirus, Herpes) hay vi khuẩn và do nấm. Các trường hợp có thể lây và không lây cụ thể như dưới đây.

1.1. Các nguyên nhân gây viêm giác mạc có khả năng lây nhiễm

Có 3 nguyên nhân chính gây viêm giác mạc mắt có khả năng lây lan từ người này sang người khác, hoặc từ vật thể bị nhiễm mầm bệnh sang mắt:

• Do Virus: Virus chính là nguyên nhân phổ biến và lây lan mạnh nhất. Các virus như Herpes, Adeno (đặc biệt là Adeno virus gây viêm kết giác mạc dịch) lây qua dịch tiết mắt, nước bọt hoặc tiếp xúc vật dụng nhiễm khuẩn. Virus Adeno dễ bùng phát thành dịch, gây viêm kết mạc xuất huyết với khả năng lây nhiễm nhanh chóng.
• Do vi khuẩn: Tụ cầu, liên cầu, trực khuẩn mủ xanh thường gây bệnh. Lây qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết mắt hoặc dùng chung vật dụng cá nhân nhiễm khuẩn.
• Viêm giác mạc do nấm hầu như không lây từ người sang người qua tiếp xúc thông thường. Nguyên nhân chủ yếu do nấm từ môi trường (bụi đất, cành cây, lá lúa…) xâm nhập vào mắt qua các chấn thương tai nạn lao động hoặc sinh hoạt

Lưu ý: Tác nhân lây lan chủ yếu là virus hoặc vi khuẩn gây viêm kết mạc (đau mắt đỏ), không phải viêm giác mạc. Viêm giác mạc là biến chứng nặng khi mầm bệnh xâm nhập sâu vào giác mạc. Dù không phải ai cũng gặp biến chứng này, nhưng nếu xảy ra, cần xử lý khẩn cấp để tránh sẹo và suy giảm thị lực.

1.2. Các nguyên nhân gây viêm giác mạc không lây nhiễm

Ngoài ra, có nhiều trường hợp viêm kết mạc không lây, chủ yếu nguyên nhân đến từ những tổn thương cục bộ hoặc phản ứng của cơ thể với các tác nhân bên ngoài:

• Do chấn thương: Các tai nạn như bị cành cây quệt vào mắt, bụi bẩn, hạt cát bay vào mắt, hoặc thói quen dụi mắt mạnh có thể gây trầy xước giác mạc, tạo điều kiện cho viêm nhiễm không lây nhiễm phát triển.
• Do dị ứng: Phản ứng dị ứng với các tác nhân như phấn hoa, lông thú, bụi nhà, hoặc một số hóa chất có thể gây viêm kết mạc dị ứng và lan sang giác mạc, gây viêm giác mạc dị ứng. Tình trạng này không có khả năng lây từ người này sang người khác.
• Do yếu tố lý hóa: Tiếp xúc trực tiếp với tia hàn, tia UV mạnh (khi không đeo kính bảo hộ), hoặc bị hóa chất bắn vào mắt có thể gây bỏng giác mạc và dẫn đến viêm. Những tổn thương này là do tác nhân vật lý, hóa học, không mang tính truyền nhiễm.
• Do kính áp tròng: Vệ sinh kém, đeo quá lâu hoặc dùng kính không đảm bảo có thể gây thiếu oxy, trầy xước và viêm giác mạc. Tình trạng này thường do vi khuẩn hoặc ký sinh trùng, rất nguy hiểm. Không lây qua tiếp xúc thông thường nhưng có thể lây chéo khi dùng chung kính hoặc khay. Tuyệt đối không dùng chung kính áp tròng.

2. Viêm giác mạc mắt lây qua đường nào?

Viêm giác mạc do các tác nhân truyền nhiễm (virus, vi khuẩn, nấm) tiềm ẩn nguy cơ lây lan qua nhiều con đường khác nhau:

• Tiếp xúc trực tiếp: Con đường lây nhiễm chính và nhanh nhất. Khi bạn chạm vào mắt của người bệnh, hoặc chạm vào dịch tiết từ mắt của họ rồi vô tình đưa tay lên mắt mình, bạn có nguy cơ rất cao bị nhiễm bệnh. Ví dụ, một cái bắt tay hoặc ôm chào xã giao cũng có thể trở thành cầu nối cho mầm bệnh nếu một trong hai người không vệ sinh tay sạch sẽ.
• Vật dụng trung gian: Các vật dụng cá nhân là nơi trú ngụ lý tưởng cho vi khuẩn và virus. Dùng chung khăn mặt, gối, chậu rửa mặt, kính mắt, hoặc thậm chí là thuốc nhỏ mắt với người bệnh đều có thể biến những vật dụng này thành “ổ chứa” mầm bệnh. Đáng lưu ý, một số loại virus gây viêm giác mạc có thể sống sót trên bề mặt vật dụng trong nhiều giờ, thậm chí nhiều ngày, làm tăng nguy cơ lây nhiễm.
• Đường hô hấp: Một số loại virus, đặc biệt là Adeno virus, có thể lây qua các giọt bắn nhỏ li ti khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện. Những giọt bắn này có thể bay trực tiếp vào mắt người đối diện hoặc bám vào các bề mặt mà người khác vô tình chạm phải.
• Nguồn nước: Dù ít phổ biến hơn, nhưng việc bơi lội trong các bể bơi không đảm bảo vệ sinh có thể tạo điều kiện cho vi khuẩn hoặc các vi sinh vật khác (như Acanthamoeba, một loại ký sinh trùng hiếm gặp nhưng gây viêm giác mạc rất nặng) xâm nhập và gây bệnh.

3. Cách phòng ngừa lây nhiễm bệnh viêm giác mạc

Viêm giác mạc do virus, vi khuẩn hay do nấm rất dễ lây và gây nguy hiểm cho mọi người xung quanh. Vì vậy, kể cả bạn đang mắc viêm giác mạc, hay bạn là người ở gần người bệnh thì việc ghi nhớ những cách phòng ngừa lây nhiễm dưới đây là vô cùng cần thiết.

3.1. Đối với những người đã mắc bệnh viêm giác mạc

Nếu không may mắc bệnh viêm giác mạc, việc bạn thực hiện đúng các biện pháp vệ sinh và tuân thủ phác đồ điều trị không chỉ giúp bản thân hồi phục nhanh chóng mà còn góp phần ngăn chặn sự lây lan bệnh ra cộng đồng và những người thân yêu:

• Tuân thủ điều trị: Khi xuất hiện triệu chứng, hãy khám bác sĩ chuyên khoa mắt để được chẩn đoán đúng nguyên nhân và hướng dẫn điều trị phù hợp. Dùng thuốc theo đúng chỉ định như kháng sinh hoặc kháng virus giúp kiểm soát bệnh và rút ngắn thời gian lây. Tuyệt đối không tự ý dùng hoặc ngưng thuốc, đặc biệt là Corticoid, để tránh biến chứng nguy hiểm.
• Vệ sinh mắt đúng cách: 
  • Sử dụng nước muối sinh lý (0.9% NaCl) hoặc dung dịch rửa mắt chuyên dụng để làm sạch mắt theo hướng dẫn của bác sĩ.
  • Tuyệt đối không dùng tay chạm hay dụi mắt. Nếu cần chạm, hãy rửa tay thật kỹ bằng xà phòng và nước sạch trong ít nhất 20 giây trước và sau khi chạm.
  • Sử dụng khăn giấy sạch dùng một lần để lau dịch tiết mắt và vứt bỏ ngay sau đó.
• Cách ly và hạn chế tiếp xúc: Hạn chế tối đa việc tiếp xúc gần với người khác, đặc biệt là trong giai đoạn bệnh đang diễn tiến nặng. Tránh đến những nơi đông người như trường học, công sở, trung tâm thương mại để ngăn ngừa sự lây lan.
• Không dùng chung vật dụng cá nhân: Tuyệt đối không dùng chung khăn mặt, gối, thuốc nhỏ mắt, kính mắt, hoặc bất kỳ vật dụng nào có thể tiếp xúc với dịch tiết mắt. Giặt giũ riêng khăn mặt, vỏ gối của người bệnh với nước nóng và xà phòng.
• Chăm sóc trong ăn uống:
  • Chế độ dinh dưỡng hợp lý đóng vai trò quan trọng trong việc tăng cường sức đề kháng của cơ thể, hỗ trợ quá trình phục hồi. Hãy bổ sung các thực phẩm giàu Vitamin A, C, E, Kẽm và Omega-3, những dưỡng chất thiết yếu cho sức khỏe đôi mắt và hệ miễn dịch. Ví dụ, cà rốt, rau xanh đậm, trái cây họ cam quýt, cá hồi, trứng…
  • Uống đủ nước để giữ cho cơ thể và đôi mắt không bị khô.
  • Hạn chế thực phẩm cay nóng, nhiều dầu mỡ, đồ uống có cồn, vì chúng có thể gây kích thích và làm nặng thêm tình trạng viêm.

Đặc biệt lưu ý, khi mắt đỏ sau tiếp xúc nguồn bệnh, nhiều người tự mua thuốc nhỏ chứa Corticoid như Dexamethasone, Tobradex vì thấy mắt trắng nhanh. Tuy nhiên, nếu tác nhân đã xâm nhập vào giác mạc, đặc biệt do nấm hoặc virus Herpes, Corticoid có thể khiến ổ loét lan rộng nhanh chóng, thậm chí gây thủng nhãn cầu trong 24 giờ. Tuyệt đối không tự ý dùng thuốc chứa Corticoid khi chưa có chỉ định của bác sĩ nhãn khoa.

3.2. Đối với những người chưa mắc bệnh viêm giác mạc

Dù bạn chưa có dấu hiệu bệnh, việc chủ động phòng ngừa là vô cùng cần thiết, đặc biệt khi có người thân hoặc đồng nghiệp xung quanh đang mắc viêm giác mạc.

• Rửa tay đúng cách: Rửa tay bằng xà phòng và nước sạch, đặc biệt trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh và sau khi chạm vào bề mặt công cộng.
• Tránh chạm tay vào mắt: Hạn chế dụi mắt để ngăn vi khuẩn, virus xâm nhập.
• Không dùng chung vật dụng cá nhân: Sử dụng riêng khăn mặt, kính mắt và đồ dùng cá nhân.
• Giữ vệ sinh môi trường sống: Thường xuyên lau chùi, khử khuẩn các bề mặt tiếp xúc hằng ngày.
• Chăm sóc kính áp tròng đúng cách: Vệ sinh và sử dụng kính theo hướng dẫn, không đeo khi ngủ hoặc khi mắt đang kích ứng.
• Bảo vệ mắt khi cần thiết: Đeo kính bảo hộ khi làm việc, ra ngoài nắng hoặc môi trường nhiều bụi.
• Tăng cường sức đề kháng: Ăn uống lành mạnh, ngủ đủ giấc và tập luyện đều đặn.

Nếu đang sử dụng kính áp tròng, bạn tuyệt đối không được dùng nước máy để rửa kính hoặc khay đựng. Nước máy có thể chứa ký sinh trùng Acanthamoeba, tác nhân gây viêm loét giác mạc rất nguy hiểm, khó điều trị và có nguy cơ mù lòa cao.

4. Câu hỏi thường gặp

4.1. Nhìn vào mắt người bị viêm giác mạc có lây không?

Hoàn toàn không lây nhiễm khi chỉ nhìn vào mắt người bệnh. Viêm giác mạc, dù do nguyên nhân lây nhiễm hay không lây nhiễm, đều không thể truyền qua đường thị giác. Chỉ có nguy cơ lây nhiễm khi tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết mắt của người bệnh hoặc qua các vật dụng bị nhiễm khuẩn.

4.2. Bệnh có lây từ mắt này sang mắt kia không?

Có, đặc biệt là với các trường hợp viêm giác mạc do virus hoặc vi khuẩn. Nếu bạn chỉ bị viêm ở một bên mắt, việc dụi mắt, chạm vào mắt bị bệnh rồi vô tình chạm vào mắt còn lại có thể dễ dàng khiến mầm bệnh lây lan.

4.3. Bao lâu thì hết lây?

Thời gian hết lây nhiễm của viêm giác mạc tùy thuộc vào nguyên nhân gây bệnh:

• Do virus: Thường lây từ 14 đến 21 ngày kể từ khi triệu chứng xuất hiện.
• Do vi khuẩn: Không có mốc hết lây cố định do vi khuẩn trú sâu. Nguy cơ lây giảm khi ổ loét lành sẹo và vệ sinh tuyệt đối. Cần phòng ngừa đến khi bác sĩ xác nhận mắt hồi phục hoàn toàn.
• Do nấm: Bệnh thường xuất phát từ môi trường hoặc chấn thương, không lây qua hô hấp hay tiếp xúc thông thường nên không có nguy cơ lây cho người xung quanh. Tuy nhiên, cần điều trị tích cực để tránh nấm lan rộng và gây tổn thương mắt.

Viêm giác mạc là cấp cứu nhãn khoa cần được xử lý kịp thời. Điều trị viêm giác mạc mắt chậm trễ dù chỉ một ngày cũng có thể gây mù lòa vĩnh viễn. Đừng chỉ quan tâm đến việc có lây hay không, hãy quan tâm đến việc thị lực có giảm hay không và đến bệnh viện ngay lập tức trong vòng 24 giờ đầu.