Bệnh nhược thị ở người lớn là hậu quả của quá trình phát triển thị giác không hoàn thiện từ thời thơ ấu, khiến một hoặc hai mắt không đạt được thị lực tối ưu dù không có tổn thương thực thể rõ ràng. Vậy nhược thị ở người lớn có những dấu hiệu nào? Nguyên nhân gây nhược thị là gì và liệu thị lực có thể cải thiện được hay không? Cùng Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hoà tìm hiểu ngay trong bài viết này.

1. Bệnh nhược thị ở người lớn là gì? (Khác gì với trẻ em?)

Bệnh nhược thị ở người lớn là tình trạng thị lực của một hoặc hai mắt bị giảm, nhưng không thể cải thiện hoàn toàn chỉ bằng việc đeo kính. Điều đáng chú ý là mắt không có tổn thương rõ ràng ở các cấu trúc như giác mạc, thủy tinh thể hay võng mạc.

Thực tế, nhược thị ở người trưởng thành thường là hậu quả kéo dài của rối loạn phát triển thị giác từ thời thơ ấu nhưng không được phát hiện hoặc điều trị kịp thời.

Vậy nhược thị ở người trưởng thành khác gì với trẻ em?

• Khả năng hồi phục thị lực: Ở trẻ em, hệ thần kinh thị giác vẫn đang phát triển nên não bộ có khả năng thích nghi tốt. Vì vậy, nếu phát hiện sớm và điều trị đúng cách, thị lực có thể cải thiện đáng kể. Ngược lại, ở người lớn, hệ thị giác đã ổn định nên việc cải thiện thị lực thường khó hơn và quá trình điều trị cũng cần nhiều thời gian, sự kiên trì.
• Thời điểm phát hiện bệnh: Nhược thị ở trẻ thường được phát hiện thông qua các chương trình khám sàng lọc thị lực tại trường học hoặc khi cha mẹ nhận thấy các dấu hiệu như lé mắt, nheo mắt, nghiêng đầu khi nhìn. Trong khi đó, nhiều người trưởng thành chỉ phát hiện mình bị nhược thị khi đi khám mắt định kỳ hoặc khi mắt còn lại bắt đầu giảm thị lực.
• Mức độ ảnh hưởng đến cuộc sống: Ở trẻ nhỏ, nhược thị chủ yếu ảnh hưởng đến quá trình học tập và sự phát triển thị giác hai mắt. Với người trưởng thành, bệnh có thể tác động trực tiếp đến công việc, khả năng lái xe, thao tác chính xác và làm tăng rủi ro nếu mắt còn lại gặp vấn đề.
• Tâm lý người bệnh: Trẻ em thường tuân thủ điều trị theo hướng dẫn của gia đình và bác sĩ. Ngược lại, nhiều người lớn dễ lo lắng hoặc nghĩ rằng nhược thị “không thể cải thiện”, từ đó trì hoãn việc thăm khám và điều trị.

2. Dấu hiệu nhận biết nhược thị ở người lớn

Bệnh nhược thị ở người trưởng thành thường không có biểu hiện rầm rộ, đặc biệt nếu chỉ bị ở một mắt vì mắt còn lại có thể “bù trừ” phần nào. Tuy nhiên, bạn có thể nhận biết bệnh thông qua những dấu hiệu sau:

• Hay nheo mắt, nghiêng đầu khi nhìn: Người bệnh thường vô thức nheo mắt, nghiêng đầu hoặc che một bên mắt để nhìn rõ hơn. Đây là phản xạ nhằm tối ưu hình ảnh từ mắt có thị lực tốt hơn.
• Khả năng ước lượng khoảng cách kém: Do thị giác hai mắt không phối hợp hiệu quả, người bị nhược thị dễ rót nước ra ngoài cốc, bước hụt cầu thang, hay vấp ngã hoặc gặp khó khăn khi bắt bóng, lái xe, đỗ xe.
• Mỏi mắt, nhức đầu sau khi làm việc lâu: Khi làm việc với máy tính, đọc tài liệu hoặc tập trung thị giác trong thời gian dài, người bệnh dễ bị mỏi mắt, căng tức hốc mắt, thậm chí đau đầu dữ dội do mắt phải điều tiết và bù trừ liên tục.
• Lác/Lé mắt: Một số trường hợp nhược thị đi kèm tình trạng lác (lé), tức là một mắt nhìn lệch hướng so với mắt còn lại. Dấu hiệu này có thể rõ ràng hoặc chỉ xuất hiện khi người bệnh mệt mỏi.

3. Nguyên nhân gây nhược thị ở người lớn thường gặp

Như đã đề cập, bệnh nhược thị ở người lớn thực chất bắt nguồn từ giai đoạn phát triển thị giác thời thơ ấu. Khi một mắt không nhận được hình ảnh rõ ràng hoặc hai mắt không phối hợp tốt, não bộ sẽ “bỏ qua” tín hiệu từ mắt yếu, lâu dần dẫn đến giảm thị lực kéo dài đến tuổi trưởng thành. Dưới đây là những nguyên nhân thường gặp:

3.1. Do tật khúc xạ

Tật khúc xạ nặng hoặc bất đồng khúc xạ (hai mắt có độ cận/viễn chênh lệch từ khoảng 1.5 – 2.0 Diop trở lên) là một trong những nguyên nhân phổ biến gây nhược thị. Khi một mắt nhìn rõ hơn mắt còn lại, não bộ sẽ ưu tiên sử dụng mắt tốt và dần bỏ qua tín hiệu từ mắt yếu.

Do mắt còn lại vẫn nhìn tốt nên trẻ thường không có biểu hiện rõ ràng, khiến cha mẹ dễ bỏ lỡ “thời điểm vàng” điều trị trước 12 tuổi. Nếu tình trạng này kéo dài, não bộ sẽ dần giảm hoặc ngắt việc tiếp nhận hình ảnh từ mắt yếu, làm thị lực của mắt đó suy giảm nghiêm trọng. Khi đã trưởng thành, việc đeo kính đơn thuần thường không thể cải thiện thị lực hoàn toàn.

3.2. Do mắt lác/lé

Lác (lé) là tình trạng hai mắt không nhìn cùng một hướng. Khi đó, não nhận được hai hình ảnh khác nhau và để tránh nhìn đôi, não sẽ tự động ức chế hình ảnh từ một mắt.

Nếu tình trạng này xảy ra trong giai đoạn phát triển thị giác mà không được điều chỉnh, mắt bị ức chế sẽ suy giảm chức năng dần dần và gây bệnh nhược thị kéo dài đến tuổi trưởng thành.

3.3. Do che khuất trục nhìn

Bất kỳ yếu tố nào cản trở ánh sáng đi vào mắt trong thời thơ ấu đều có thể làm gián đoạn quá trình phát triển thị giác, gây nhược thị do che khuất. Một số nguyên nhân thường gặp gồm:

• Sụp mi: Mi mắt che phủ đồng tử khiến ánh sáng không đi vào mắt đầy đủ.
• Đục thủy tinh thể bẩm sinh: Làm hình ảnh đến võng mạc bị mờ ngay từ nhỏ.
• Sẹo giác mạc: Cản trở đường truyền ánh sáng và làm hình ảnh không rõ nét.

4. Bệnh nhược thị ở người lớn có nguy hiểm không?

Bệnh nhược thị ở người trưởng thành không phải là tình trạng cấp cứu đe dọa tính mạng, nhưng không vì thế mà có thể chủ quan. Mức độ nguy hiểm của bệnh nằm ở nguy cơ suy giảm thị lực kéo dài và khó phục hồi nếu phát hiện muộn.

Nếu được chẩn đoán và can thiệp sớm, một số trường hợp vẫn có thể cải thiện chức năng thị giác ở mức nhất định. Tuy nhiên, khi điều trị quá trễ hoặc người bệnh không tuân thủ phác đồ (đeo kính đúng số, tập luyện thị giác, theo dõi định kỳ…), hiệu quả sẽ giảm đáng kể và có thể dẫn đến giảm hoặc mất thị lực vĩnh viễn ở mắt nhược thị.

Ngoài nguy cơ tổn hại thị lực lâu dài, nhược thị còn ảnh hưởng rõ rệt đến cuộc sống hàng ngày:

• Giảm khả năng nhìn rõ, nhìn sâu và ước lượng khoảng cách.
• Dễ mỏi mắt, nhức đầu khi làm việc kéo dài.
• Ảnh hưởng đến hiệu suất lao động, đặc biệt với công việc đòi hỏi độ chính xác cao.
• Gây khó khăn trong một số ngành nghề yêu cầu thị lực tốt (lái xe chuyên nghiệp, kỹ thuật chính xác, quân đội…).

Lưu ý: Người lớn bị nhược thị một bên mắt bắt buộc phải bảo vệ mắt lành tuyệt đối bằng kính bảo hộ khi tham gia các hoạt động nguy cơ.

5. Nhược thị ở người lớn có chữa được không?

Bệnh nhược thị ở người lớn thường khó điều trị khỏi hoàn toàn như ở trẻ em, nhưng vẫn có thể cải thiện đáng kể thị lực và chức năng phối hợp hai mắt nếu áp dụng đúng phương pháp. Hiện nay, một số kỹ thuật hiện đại như kích thích não bộ  hoặc liệu pháp thị giác hai mắt trên màn hình chuyên dụng có thể giúp người bệnh cải thiện thị lực khoảng 2–3 dòng trên bảng đo thị lực.

Trong nhiều trường hợp, nếu được thăm khám đúng chuyên khoa và áp dụng phương pháp điều trị phù hợp, người bệnh vẫn có thể:

• Cải thiện một phần thị lực ở mắt nhược thị
• Tăng khả năng phối hợp hai mắt
• Giảm mỏi mắt, đau đầu và khó chịu khi làm việc
• Hạn chế nguy cơ suy giảm chức năng thị giác lâu dài
• Mức độ cải thiện phụ thuộc vào nguyên nhân gây nhược thị (tật khúc xạ, lác/lé, che khuất…), mức độ nặng nhẹ và sự tuân thủ điều trị của người bệnh.

6. Chế độ sinh hoạt cho người bị nhược thị

Ngoài các phương pháp điều trị như đeo kính chỉnh tật khúc xạ, che mắt hoặc tập luyện thị giác, chế độ sinh hoạt hợp lý đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ thị lực lâu dài.

• Bảo vệ mắt lành tuyệt đối: Ở người bị nhược thị một bên, mắt còn lại đóng vai trò chính trong việc nhìn nên cần được bảo vệ cẩn thận. Khi tham gia thể thao, lao động hoặc làm việc với vật sắc nhọn, nên đeo kính bảo hộ để tránh chấn thương. Đồng thời, cần hạn chế dụi mắt mạnh, tránh sử dụng thiết bị điện tử quá lâu và không làm việc trong môi trường thiếu ánh sáng.
• Dinh dưỡng hỗ trợ thị lực: Chế độ ăn cân bằng giúp duy trì sức khỏe võng mạc và dây thần kinh thị giác. Người bị nhược thị nên bổ sung Omega-3, lutein, zeaxanthin, vitamin A, C, E và kẽm từ cá béo, trứng, rau lá xanh đậm, cà rốt, bí đỏ và các loại hạt. Lưu ý: Dinh dưỡng không chữa khỏi nhược thị nhưng giúp bảo vệ mắt và giảm nguy cơ các bệnh mắt khi lớn tuổi.
• Thói quen sinh hoạt hợp lý: Để hỗ trợ sức khỏe thị giác, cần duy trì thói quen sinh hoạt khoa học như ngủ đủ giấc để mắt được nghỉ ngơi, áp dụng quy tắc 20-20-20 khi sử dụng thiết bị điện tử và giữ khoảng cách đọc sách khoảng 30–40 cm để giảm căng thẳng cho mắt.
• Thăm khám định kỳ: Người bị nhược thị cần tái khám định kỳ ít nhất 6 tháng/lần hoặc theo chỉ định của bác sĩ nhãn khoa. Việc theo dõi thường xuyên giúp đánh giá tiến triển điều trị, điều chỉnh kính và phát hiện sớm các vấn đề thị lực khác.

Bệnh nhược thị ở người lớn tuy bắt nguồn từ giai đoạn phát triển thị giác sớm, nhưng không vì thế mà không thể can thiệp. Nếu bạn đang gặp tình trạng nhìn mờ, giảm thị lực một bên mắt hoặc nghi ngờ nhược thị, đừng chần chừ. Hãy liên hệ thăm khám và tư vấn tại Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hoà qua hotline 0846 403 403 để được bác sĩ chuyên khoa kiểm tra và đưa ra giải pháp điều trị tối ưu cho đôi mắt của bạn.