Nhược cơ mắt là gì? Nguyên nhân, triệu chứng và cách chữa

Nhược cơ mắt là tình trạng suy yếu cơ nâng mi và các cơ vận nhãn, thường gây sụp mí, nhìn đôi (song thị) và ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt hằng ngày. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, bệnh có thể tiến triển nghiêm trọng sang thể toàn thân. Trong bài viết dưới đây, các chuyên gia tại Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa sẽ giúp bạn hiểu rõ nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết và hướng điều trị hiệu quả cho tình trạng này.

1. Nhược cơ mắt là gì?

Nhược cơ mắt là dấu hiệu khởi phát phổ biến nhất của bệnh nhược cơ (Myasthenia Gravis) – một bệnh lý tự miễn mạn tính do gián đoạn truyền tín hiệu giữa dây thần kinh và cơ, dẫn đến suy yếu hoặc liệt cơ.

Theo thống kê, khoảng 50% bệnh nhân nhược cơ xuất hiện triệu chứng đầu tiên ở mắt, điển hình là sụp mí hoặc nhìn đôi (song thị). Bệnh có thể khởi phát ở một bên mắt, nhưng phần lớn sẽ tiến triển sang cả hai mắt với mức độ suy yếu không đối xứng.

Bệnh được phân loại dựa trên các đặc điểm lâm sàng sau:

• Nhược cơ khu trú ở mắt (Ocular Myasthenia Gravis): Tình trạng suy yếu chỉ giới hạn ở các cơ vận nhãn và cơ nâng mi, gây sụp mí và nhìn đôi.
• Nhược cơ toàn thân (Generalized Myasthenia Gravis): Các triệu chứng yếu cơ bắt đầu từ mắt, sau đó lan dần sang các vùng cơ khác như mặt, cổ, họng, tay chân hoặc cơ hô hấp.
• Nhược cơ mắt mắc phải: Dạng phổ biến nhất ở người lớn, xảy ra khi hệ miễn dịch sinh ra kháng thể tấn công điểm nối thần kinh – cơ (chủ yếu là kháng thể kháng thụ thể Acetylcholine – AChR).
• Nhược cơ mắt bẩm sinh: Hội chứng rối loạn di truyền hiếm gặp do đột biến gen, xuất hiện ngay từ khi sinh ra hoặc ở trẻ nhỏ với các triệu chứng diễn tiến cố định.

2. Triệu chứng nhận biết nhược cơ mắt

Nhược cơ mắt thường có triệu chứng rõ ràng và thay đổi theo mức độ hoạt động của mắt. Người bệnh cần chú ý sớm những triệu chứng dưới đây:

2.1 Sụp mi

Sụp mi là triệu chứng phổ biến và thường gặp nhất của nhược cơ mắt, chiếm tỷ lệ cao trong các trường hợp khởi phát. Do cơ nâng mi trên bị suy yếu, mí mắt sa xuống thấp hơn bình thường, có thể che khuất một phần hoặc toàn bộ đồng tử.

Tình trạng này thường dao động theo thời gian trong ngày như buổi sáng sau khi ngủ dậy mí mắt có thể mở tốt hơn, nhưng dần sụp rõ hơn vào buổi trưa và chiều tối, đặc biệt sau khi dùng mắt nhiều hoặc mệt mỏi.

2.2 Nhìn đôi (Song thị)

Nhìn đôi xảy ra khi các cơ vận nhãn (cơ điều khiển chuyển động mắt) bị suy yếu không đồng đều, khiến hai mắt mất phối hợp và não bộ nhận hai hình ảnh của cùng một vật.

Trong bệnh nhược cơ, tình trạng này có thể ảnh hưởng ngẫu nhiên đến bất kỳ cơ vận nhãn nào mà không theo quy luật cố định, gây nhìn đôi theo chiều ngang, chiều dọc hoặc nhìn chéo. Triệu chứng thường nặng hơn khi mắt làm việc liên tục hoặc vào cuối ngày, và tạm hết khi nhắm một mắt hoặc nghỉ ngơi. Nhìn đôi có thể đi kèm sụp mi, khiến người bệnh phải nheo mắt hoặc nghiêng/ngửa đầu để nhìn rõ hơn.

2.3 Dấu hiệu khác

Ngoài 2 triệu chứng chính, nhược cơ mắt còn có các biểu hiện hỗ trợ nhận biết như:

• Mắt bị mỏi rất nhanh, khó duy trì trạng thái nhìn tập trung lâu.
• Khó nhắm kín mắt hoặc lực nhắm mắt bị yếu do suy giảm chức năng cơ vòng mi.
• Hạn chế vận động nhãn cầu: Khó liếc mắt lên, xuống hoặc sang hai bên.
• Hai mắt mất đối xứng rõ rệt do một bên mí bị sụp sâu hơn bên còn lại.

3. Nguyên nhân gây bệnh nhược cơ mắt

Bệnh sinh của nhược cơ mắt chủ yếu liên quan đến hiện tượng rối loạn và block dẫn truyền tại điểm nối thần kinh – cơ:

• Cơ chế tự miễn (Kháng thể AChR): Hệ miễn dịch sản sinh ra các tự kháng thể tấn công và phá hủy các thụ thể Acetylcholine (AChR) trên màng sau synapse của cơ (chiếm 50 – 85% trường hợp). Một số ít ca âm tính với AChR sẽ liên quan đến kháng thể anti-MuSK hoặc anti-LRP4. Khi các thụ thể bị phá hủy, tín hiệu hóa học từ dây thần kinh không thể truyền sang cơ, khiến cơ bị yếu liệt nhanh chóng.
• Bất thường tuyến ức: Tuyến ức (nơi biệt hóa tế bào lympho T) được phát hiện có tình trạng tăng sản hoặc xuất hiện u tuyến ức (Thymoma) ở nhiều bệnh nhân, đóng vai trò kích ngòi cho phản ứng tự miễn này.

Chẩn đoán phân biệt từ bác sĩ: Bên cạnh nhược cơ, tình trạng sụp mi và nhìn đôi còn có thể do các nguyên nhân nguy hiểm khác gây ra như: Liệt dây thần kinh sọ số III, hội chứng Horner, u não, phình mạch não, đột quỵ, bệnh mắt do tuyến giáp (Basedow) hoặc ngộ độc độc tố Botulinum.

4. Cách chẩn đoán bệnh nhược cơ mắt

Để xác định bệnh và loại trừ các nguyên nhân nguy hiểm khác (như u não, đột quỵ), bác sĩ sẽ chỉ định các bước thăm khám sau:

• Khám lâm sàng tại chỗ:
  • Test chườm đá: Đặt túi đá lên mí mắt 2 – 5 phút. Nếu mí mắt mở to lên rõ rệt $\rightarrow$ Khả năng cao bị nhược cơ.
  • Test nghỉ ngơi: Cho mắt nhắm nghỉ 10 – 30 phút để xem mí mắt có tự cải thiện hay không.
  • Test Neostigmine: Tiêm thuốc thử nghiệm để đánh giá độ phục hồi tạm thời của cơ mi sau 15 – 30 phút.
• Xét nghiệm máu tìm kháng thể: Định lượng kháng thể AChR Ab (dương tính ở 50 – 70% ca nhược cơ mắt). Nếu âm tính sẽ làm thêm test anti-MuSK hoặc anti-LRP4.

• Đo điện cơ đồ (EMG): Thực hiện Điện cơ sợi đơn (SFEMG) vùng quanh mắt hoặc trán. Đây là tiêu chuẩn vàng với độ nhạy lên tới 85 – 95%.
• Chẩn đoán hình ảnh:
  • Chụp CT/MRI ngực: Bắt buộc để tầm soát u tuyến ức hoặc tăng sản tuyến ức.
  • MRI não và hốc mắt: Loại trừ u não, phình mạch máu hoặc bệnh mắt do tuyến giáp.

Lưu ý: Triệu chứng sụp mi và nhìn đôi rất dễ nhầm với liệt dây thần kinh số III hoặc bệnh lý tuyến giáp. Người bệnh cần khám đúng chuyên khoa để tránh chẩn đoán sai.

5. Cách chữa bệnh nhược cơ mắt

Cách chữa bệnh nhược cơ mắt hiện nay chủ yếu tập trung vào việc kiểm soát triệu chứng sụp mi hoặc nhìn đôi bằng một số phương pháp dưới đây:

5.1. Điều trị bằng thuốc (Nội khoa)

• Thuốc kháng Cholinesterase (Pyridostigmine/Mestinon): Đây là lựa chọn đầu tay. Thuốc giúp ngăn chặn sự phân hủy Acetylcholine tại khớp nối, làm tăng lượng chất dẫn truyền thần kinh để cải thiện sức cơ. Thuốc có tác dụng nhanh sau 15 – 30 phút và hiệu quả rất rõ đối với triệu chứng sụp mi.
• Thuốc ức chế miễn dịch (Corticosteroid/Prednisone): Được chỉ định khi thuốc kháng Cholinesterase không đạt hiệu quả tối ưu. Corticosteroid giúp ức chế quá trình sản sinh kháng thể tự miễn bám vào thụ thể cơ. Nếu cần điều trị duy trì dài ngày, bác sĩ có thể phối hợp thêm Azathioprine hoặc Mycophenolate mofetil để giảm tác dụng phụ của Steroid.

5.2. Các biện pháp hỗ trợ cơ học (Tạm thời)

• Đeo lăng kính (Prism) hoặc che một bên mắt: Áp dụng cho bệnh nhân bị nhìn đôi (song thị) nhằm triệt tiêu hình ảnh mờ nhòe, giúp người bệnh hết chóng mặt, đau đầu khi đi lại.
• Dụng cụ nâng mi (Ptosis crutch / Eyelid tape): Sử dụng gọng kính đặc biệt có thanh đỡ hoặc băng dính y tế chuyên dụng để nâng mí mắt bị sụp lên một cách cơ học, giải phóng trục nhìn trong thời gian chờ thuốc phát huy tác dụng.

5.3. Điều trị ngoại khoa và Can thiệp chuyên sâu

• Phẫu thuật cắt tuyến ức: Bắt buộc chỉ định khi phát hiện có u tuyến ức. Đối với nhược cơ thể mắt đơn thuần không kèm u, phẫu thuật này giúp giảm đáng kể nguy cơ tiến triển thành nhược cơ toàn thân.
• Thay huyết tương hoặc truyền Immunoglobulin (IVIG): Áp dụng trong các đợt cấp nặng, chuẩn bị trước phẫu thuật hoặc thể kháng thuốc nhằm lọc bỏ nhanh các kháng thể tự miễn ra khỏi máu.
• Phẫu thuật nâng mi hốc mắt: Chỉ được cân nhắc thực hiện khi tình trạng nhược cơ đã được điều trị nội khoa ổn định hoàn toàn nhưng mí mắt vẫn bị sụp cơ học do giãn cơ mạn tính, gây ảnh hưởng đến thị lực và thẩm mỹ.

Lưu ý y khoa: Vì đây là một bệnh lý tự miễn mạn tính liên quan đến sự gián đoạn truyền tín hiệu thần kinh – cơ, việc điều trị cần được cá thể hóa dưới sự theo dõi sát sao của bác sĩ thần kinh – nhãn khoa.

6. Lưu ý khi bị nhược cơ mí mắt

Để kiểm soát tốt tiến triển của bệnh tự miễn, người bệnh cần tuân thủ nghiêm ngặt các lưu ý trong sinh hoạt hằng ngày:

• Dinh dưỡng: Ăn uống cân bằng và tăng cường thực phẩm giàu kali như chuối, đu đủ để hỗ trợ hoạt động co thắt của cơ.
• Nghỉ ngơi: Tránh làm việc quá sức và hạn chế dùng thiết bị điện tử liên tục gây mỏi mắt.
• Tâm lý: Giữ tinh thần thoải mái, tránh căng thẳng và áp lực vì stress là yếu tố kích ngòi đợt cấp nhược cơ.
• Phòng bệnh: Vệ sinh cơ thể sạch sẽ và tiêm phòng đầy đủ để ngăn ngừa nhiễm trùng hệ thống.
• Luyện tập: Nháy mắt hoặc rướn lông mày nhẹ nhàng theo đúng chỉ dẫn chuyên khoa của bác sĩ.
• Dụng thuốc: Chỉ dùng thuốc khi có chỉ định và thông báo với bác sĩ trước khi uống bất kỳ loại thuốc mới nào (tránh các thuốc gây chống chỉ định làm nặng bệnh nhược cơ như kháng sinh nhóm Aminoside, thuốc chẹn beta).
• Chăm sóc mắt: Nhỏ nước mắt nhân tạo thường xuyên, đeo kính râm bảo vệ khi ra ngoài, không dụi mắt và không tự ý thực hiện các tiểu phẫu thẩm mỹ vùng mắt khi chưa có ý kiến của bác sĩ điều trị.

7. Câu hỏi thường gặp

Dưới đây là một số câu hỏi thường gặp về bệnh nhược cơ mí mắt và câu trả lời tham khảo.

7.1. Nhược cơ mắt có nguy hiểm không?

Có, bệnh tiềm ẩn nguy cơ hệ thống cao. Nhược cơ mắt không gây mù lòa trực tiếp tại nhãn cầu, nhưng có đến 50% số ca nhược cơ mắt sẽ chuyển biến thành nhược cơ toàn thân trong vòng 2 năm đầu. Khi chuyển sang thể toàn thân, bệnh nhân sẽ bị yếu cơ mặt, khó nuốt, nói ngọng và nguy hiểm nhất là suy hô hấp do liệt cơ hoành, đe dọa trực tiếp đến tính mạng.

7.2. Nhược cơ mắt có phải bệnh di truyền không?

Thông thường là không. Nhược cơ mắt mắc phải phần lớn là bệnh lý tự miễn hệ thống, không di truyền trực tiếp từ cha mẹ sang con cái. Tuy nhiên, có một tỷ lệ rất hiếm gặp là hội chứng nhược cơ bẩm sinh xảy ra do đột biến gen di truyền cấu trúc điểm nối thần kinh cơ.

7.3. Nhược cơ mắt có tiến triển thành nhược cơ toàn thân không?

Hoàn toàn có thể. Đây là tiến trình lâm sàng rất thường gặp. Khoảng một nửa số bệnh nhân khởi phát bằng triệu chứng ở mắt sẽ tiến triển thành nhược cơ toàn thân. Nếu sau 2 đến 3 năm kể từ khi phát bệnh mà triệu chứng vẫn chỉ khu trú ở mắt thì nguy cơ lan rộng ra toàn thân sẽ giảm đi đáng kể.

Nhược cơ mắt là bệnh lý phức tạp cần nhận biết sớm qua dấu hiệu sụp mí biến thiên và nhìn đôi, việc tự ý điều trị hoặc làm thẩm mỹ sai cách có thể khiến bệnh trở nặng đột ngột. Nếu xuất hiện các dấu hiệu của nhược cơ mí mắt, bạn hãy đến ngay Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa hoặc liên hệ hotline 0846 403 403 để được chuyên gia trực tiếp thăm khám, xét nghiệm chuẩn xác và lên phác đồ điều trị an toàn.