Trẻ bị sưng bọng mắt dưới: Nguyên nhân và cách xử lý

Trẻ bị sưng bọng mắt dưới là cách gọi phổ biến để mô tả vùng mí dưới hoặc mô quanh mắt bị phù. Đây không phải tên của một bệnh cụ thể. Nguyên nhân có thể có thể liên quan đến chắp, lẹo, dị ứng, côn trùng đốt, tắc lệ đạo hoặc phù do bệnh lý toàn thân. Cha mẹ cần đưa trẻ đi khám sớm nếu mí mắt sưng đỏ tăng dần, đau, sốt, nhìn mờ hoặc đau khi vận động mắt.

1. Nguyên nhân khiến trẻ bị sưng bọng mắt dưới

Cha mẹ có thể quan sát mắt sưng một hay hai bên, có đỏ, đau, ngứa, ghèn, sốt hoặc thay đổi thị lực hay không. Những đặc điểm này chỉ giúp định hướng ban đầu; bác sĩ vẫn cần thăm khám để xác định chính xác nguyên nhân.

• Chắp hoặc lẹo: Lẹo thường tạo nốt sưng đỏ, đau ở sát bờ mi do nhiễm trùng tuyến mi. Chắp hình thành khi tuyến Meibomius bị tắc, thường tạo khối cứng trong mí và có thể ít đau hơn. Không nên chỉ dựa vào việc sờ thấy cục để tự xác định bệnh.
• Viêm kết mạc dị ứng: Dị ứng được nghĩ đến khi trẻ ngứa mắt rõ, thường xuyên dụi mắt, chảy nước mắt, đỏ và sưng mí, thường xuất hiện ở cả hai mắt. Tác nhân có thể là bụi nhà, phấn hoa, nấm mốc hoặc lông thú. Cha mẹ nên hạn chế trẻ tiếp xúc với tác nhân nghi ngờ và không tự dùng thuốc nhỏ chống dị ứng khi chưa được hướng dẫn.
• Viêm mô tế bào quanh mắt hoặc hốc mắt: Trẻ có thể bị sưng đỏ một bên mí, đau, nóng vùng da quanh mắt, sốt và khó mở mắt. Nếu trẻ đau khi liếc mắt, vận động mắt bị hạn chế, mắt lồi, nhìn mờ, nhìn đôi, đau đầu hoặc lừ đừ, cha mẹ cần đưa trẻ đến cơ sở cấp cứu ngay.
• Côn trùng đốt hoặc tiếp xúc dịch tiết côn trùng: Mí mắt có thể sưng nhanh, ngứa và đôi khi thấy dấu tổn thương trên da. Nếu vùng sưng đỏ lan rộng, đau, chảy dịch hoặc trẻ sốt, cần đưa trẻ đi khám để loại trừ nhiễm trùng.
• Tắc lệ đạo bẩm sinh: Tình trạng này thường xuất hiện từ những tháng đầu đời với chảy nước mắt kéo dài, đọng nước mắt và ghèn tái diễn. Bác sĩ có thể hướng dẫn cha mẹ day lệ đạo đúng kỹ thuật (thường là dùng ngón tay út đã rửa sạch day ấn nhẹ từ khóe mắt trong, vuốt dọc xuống dưới theo bờ sống mũi) trong trường hợp không có nhiễm trùng. Nếu góc trong mắt sưng đỏ, đau, có mủ hoặc trẻ sốt, không tiếp tục tự day mà cần đưa trẻ đi khám ngay. Nếu góc trong mắt sưng đỏ, đau, có mủ hoặc trẻ sốt, không tiếp tục tự day mà cần đưa trẻ đi khám ngay.
• Khóc nhiều hoặc thiếu ngủ: Có thể làm hai bọng mắt phù nhẹ, không đỏ, không đau và thường giảm dần sau khi trẻ nghỉ ngơi. Nếu sưng kéo dài hoặc kèm biểu hiện bất thường khác, cần tìm nguyên nhân khác.
• Phù liên quan đến bệnh lý toàn thân: Nếu hai mắt sưng rõ vào buổi sáng, không đỏ, không đau và kèm phù mặt, chân hoặc bụng, tiểu ít hay nước tiểu nhiều bọt, cha mẹ cần đưa trẻ khám nhi khoa. Đây có thể là dấu hiệu giữ nước do bệnh thận, trong đó có hội chứng thận hư.

2. Cách chăm sóc khi trẻ bị sưng mí mắt dưới

Cha mẹ có thể áp dụng một số biện pháp chăm sóc ban đầu dưới đây khi trẻ không có dấu hiệu nguy hiểm. Cách chăm sóc cần được lựa chọn theo biểu hiện của trẻ, không áp dụng đồng thời tất cả các biện pháp.

Vệ sinh khi mắt có ghèn: Rửa tay sạch, dùng gạc mềm thấm nước muối sinh lý 0,9% (lưu ý dùng loại lọ nhỏ 10ml chuyên dụng cho mắt, tuyệt đối không dùng chai to 500ml súc miệng/rửa vết thương) hoặc nước sạch ấm để lau nhẹ ghèn bám ở bờ mi. Mỗi lần lau dùng một miếng gạc mới và dùng riêng cho từng mắt. Không cọ, ấn hoặc đưa gạc trực tiếp lên bề mặt mắt.

Lưu ý, các lọ nước muối sinh lý/thuốc nhỏ mắt sau khi mở nắp chỉ nên dùng trong vòng 15 – 30 ngày để tránh nhiễm khuẩn ngược lại vào mắt trẻ.

Chườm ấm khi nghi ngờ chắp hoặc lẹo: Dùng khăn sạch, ấm vừa phải đặt lên mắt đang nhắm trong khoảng 5–10 phút, thực hiện 3–4 lần mỗi ngày. Sau khi chườm, chỉ massage rất nhẹ theo hướng về bờ mi nếu đã được bác sĩ hướng dẫn. Không bóp, nặn hoặc cố làm vỡ nốt sưng.

Chườm mát khi sưng do dị ứng hoặc côn trùng: Dùng khăn sạch thấm nước mát đặt nhẹ lên mắt đang nhắm trong vài phút. Không đặt đá trực tiếp lên da hoặc nhãn cầu.

Cha mẹ nên cắt ngắn móng tay, giữ tay trẻ sạch và hạn chế để trẻ dụi mắt. Dụi mắt có thể làm vùng viêm kích ứng hơn và đưa thêm vi khuẩn từ tay vào mắt.

Nếu chưa xác định được nguyên nhân hoặc mí mắt sưng đỏ, đau, nóng, tăng nhanh hay kèm sốt, cha mẹ không nên tiếp tục tự xử lý tại nhà mà cần đưa trẻ đi khám.

3. Tuyệt đối không làm khi sưng bọng mắt dưới ở trẻ em

Vùng mắt trẻ nhạy cảm, vì vậy cha mẹ cần tránh các cách xử lý có thể gây kích ứng hoặc làm nhiễm trùng nặng hơn.

• Không tự nặn hoặc chọc chắp, lẹo: Thao tác này có thể làm tổn thương mí mắt, khiến viêm lan rộng và tăng nguy cơ nhiễm trùng.
• Không áp dụng mẹo dân gian: Đắp lá, hơ nóng, nhỏ tỏi hoặc sữa mẹ vào mắt có thể gây kích ứng, nhiễm bẩn và tăng nguy cơ tổn thương giác mạc.
• Không tự dùng thuốc nhỏ mắt, đặc biệt thuốc chứa corticosteroid: Cha mẹ không nên tự mua thuốc nhỏ kháng sinh, thuốc chống dị ứng hoặc thuốc phối hợp kháng sinh – corticosteroid cho trẻ. Corticosteroid có thể làm giảm đỏ nhanh nhưng cũng có thể che lấp hoặc làm nặng nhiễm trùng và gây biến chứng khi dùng không đúng chỉ định.

4. Câu hỏi thường gặp

4.1. Trẻ bị sưng bọng mắt dưới khi nào cần đi khám bác sĩ ngay?

Cha mẹ nên đưa bé đến các cơ sở y tế chuyên khoa mắt nếu xuất hiện các dấu hiệu dưới đây:

• Trẻ đau khi liếc hoặc vận động mắt.
• Mắt lồi, nhìn mờ hoặc nhìn đôi.
• Mí mắt sưng đỏ một bên kèm sốt.
• Trẻ đau đầu nhiều, nôn, lừ đừ hoặc khó đánh thức.
• Mắt bé sưng to kèm sốt cao hoặc quấy khóc dữ dội.
• Vùng mí sưng lan rộng hoặc sưng kín khiến trẻ không thể mở mắt.
• Mắt chảy nhiều mủ vàng xanh, bé có biểu hiện sợ ánh sáng.

Nếu trẻ chỉ sưng nhẹ nhưng không rõ nguyên nhân, tình trạng không giảm sau 2–3 ngày hoặc thường xuyên tái phát, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám để xác định nguyên nhân.

4.2. Trẻ bị sưng bọng mắt dưới có cần kiêng ăn gì không?

Trẻ không cần kiêng thịt gà, thịt bò, rau muống, hải sản hoặc đồ nếp nếu không có tiền sử dị ứng. Cha mẹ nên cho trẻ ăn uống đầy đủ và tránh thực phẩm từng gây dị ứng. Không nên kiêng khem quá mức vì có thể làm khẩu phần mất cân đối.

4.3. Sưng bọng mắt dưới ở trẻ có tự khỏi được không hay bắt buộc phải dùng thuốc?

Không phải mọi trường hợp sưng bọng mắt dưới đều cần dùng thuốc. Sưng nhẹ sau khóc, thiếu ngủ hoặc phản ứng tại chỗ do côn trùng có thể giảm dần. Chắp và lẹo thường được chăm sóc ban đầu bằng chườm ấm. Trẻ chỉ nên dùng thuốc sau khi bác sĩ xác định nguyên nhân.

Lưu ý: Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán hoặc điều trị y khoa. Khi mắt trẻ sưng bất thường, cha mẹ cần đưa bé đến bác sĩ chuyên khoa Mắt để được thăm khám kịp thời.

Trẻ bị sưng bọng mắt dưới có thể do nguyên nhân nhẹ như thiếu ngủ, dị ứng hoặc côn trùng đốt, nhưng cũng có thể liên quan đến nhiễm trùng quanh mắt hay bệnh lý toàn thân. Nếu mí mắt sưng đỏ, đau, sốt, có nhiều ghèn hoặc không cải thiện, cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được xác định nguyên nhân. Trường hợp trẻ đau khi vận động mắt, mắt lồi, nhìn mờ hoặc lừ đừ cần được đưa đi cấp cứu ngay.