Trẻ bị sốt mắt sưng húp: Nguyên nhân và khi nào cần đi viện?

Trẻ bị sốt mắt sưng húp có thể gặp trong viêm kết mạc, viêm xoang hoặc nhiễm trùng ở các mô quanh mắt. Đặc biệt, có thể bị đau khi liếc mắt, giảm thị lực, nhìn đôi, mắt lồi, vùng sưng đỏ bắt đầu lan nhanh hoặc trẻ lờ đờ là những dấu hiệu nghiêm trọng cần cấp cứu ngay. Cha mẹ không nên tự ý dùng thuốc nhỏ mắt hoặc chờ mắt tự hết sưng.

1. Trẻ bị sốt mắt sưng húp là dấu hiệu của bệnh gì?

Sốt kèm sưng mí mắt không phải là một bệnh riêng mà là nhóm triệu chứng có thể xuất hiện trong nhiều tình trạng khác nhau. Nguyên nhân thường liên quan đến nhiễm trùng bề mặt mắt, mô quanh mắt hoặc xoang. Dị ứng cũng có thể gây sưng mí nhưng thường không gây sốt. Sốt kèm sưng mắt ở trẻ có thể liên quan đến các tình trạng sau.

• Viêm mô tế bào trước vách hốc mắt: Viêm mô tế bào trước vách, còn gọi là viêm mô tế bào quanh hốc mắt, là tình trạng nhiễm trùng ở mí và vùng da quanh mắt nhưng chưa xâm nhập vào bên trong hốc mắt. Trẻ thường bị sưng đỏ một bên mí, đau khi chạm, có thể kèm sốt và khó mở mắt. Vận động mắt và thị lực thường chưa bị ảnh hưởng, nhưng chỉ bác sĩ mới có thể phân biệt chắc chắn. Trẻ cần được bác sĩ đánh giá trong ngày và điều trị theo mức độ bệnh.
• Viêm mô tế bào hốc mắt: Viêm mô tế bào hốc mắt là tình trạng nhiễm trùng nằm sâu phía sau vách hốc mắt. Đây là bệnh lý cấp cứu vì có thể ảnh hưởng đến thị lực và lan sang các cấu trúc nội sọ. Dấu hiệu cảnh báo gồm đau hoặc hạn chế khi liếc mắt, giảm thị lực, nhìn đôi, mắt lồi, đau đầu nhiều hoặc toàn trạng trẻ xấu đi. Phần lớn trường hợp ở trẻ có liên quan đến nhiễm trùng xoang, đặc biệt các xoang nằm gần hốc mắt.
• Viêm kết mạc do virus hoặc vi khuẩn: Adenovirus có thể gây hội chứng sốt, viêm họng và viêm kết mạc. Trẻ thường đỏ mắt, chảy nước mắt, cộm và có thể sưng mí, kèm sốt hoặc triệu chứng đường hô hấp. Nếu mắt có nhiều ghèn đặc, đau, khó mở, nhìn mờ hoặc tình trạng sưng tăng nhanh, trẻ cần được bác sĩ kiểm tra để phân biệt viêm kết mạc với nhiễm trùng mô quanh mắt.
• Nhiễm trùng xoang, nhất là các xoang nằm gần hốc mắt, có thể lan ra mô trước vách hoặc vào hốc mắt. Trẻ sốt, nghẹt mũi kèm sưng mắt tăng nhanh, đau khi liếc hoặc thị lực thay đổi cần được cấp cứu.
• Dị ứng có thể làm mí mắt sưng nhanh, thường xuất hiện ở cả hai bên, kèm ngứa, chảy nước mắt hoặc nổi mề đay. Dị ứng đơn thuần thường không gây sốt. Nếu trẻ vừa sốt vừa sưng mắt, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám trong ngày thay vì tự kết luận là dị ứng. Sưng hai bên, ngứa, không đau khi chạm và trẻ vẫn khỏe thường gợi ý dị ứng hơn nhiễm trùng.

Gọi cấp cứu ngay nếu trẻ sưng mắt hoặc sưng mặt kèm phù môi, lưỡi, họng, khò khè, khó thở, khó nuốt, lơ mơ hoặc phản ứng kém.

2. Khi nào cần khám trong ngày và khi nào cần cấp cứu?

Cha mẹ có thể tham khảo cách phân luồng dưới đây:

3. Cha mẹ nên làm gì trong lúc chuẩn bị đưa trẻ đi khám

Trong thời gian chuẩn bị đưa bé đi khám hoặc được bác sĩ chỉ định theo dõi thêm, cha mẹ có thể thực hiện các biện pháp hỗ trợ sau. Các biện pháp dưới đây chỉ giúp trẻ dễ chịu hơn, không thay thế việc khám trong ngày.

3.1. Cách hạ sốt an toàn cho trẻ

Mục tiêu hạ sốt là giúp trẻ dễ chịu hơn, không phải bắt buộc đưa nhiệt độ về mức bình thường. Để giúp trẻ hạ nhiệt an toàn, cha mẹ cần thực hiện các bước sau:

• Dùng thuốc hạ sốt đúng liều: Có thể dùng paracetamol hoặc ibuprofen khi trẻ khó chịu, theo đúng độ tuổi, cân nặng, hướng dẫn trên sản phẩm hoặc chỉ định của nhân viên y tế. Không tự tăng liều, rút ngắn khoảng cách dùng thuốc, cho hai thuốc cùng lúc hoặc tự luân phiên thuốc. Cho trẻ mặc quần áo thoáng, không ủ quá kín và không lau mát hay chườm lạnh để cố hạ nhiệt.
• Lau mát cơ thể: Cho trẻ mặc quần áo thoáng, phù hợp với nhiệt độ môi trường; không ủ quá kín và cũng không cởi bỏ quá nhiều quần áo. Không lau mát, chườm lạnh hoặc dùng quạt thổi trực tiếp để cố làm giảm thân nhiệt.
• Bổ sung nước: Tiếp tục cho trẻ bú mẹ hoặc uống sữa như bình thường. Đối với trẻ lớn hơn, có thể để trẻ uống nước từng ít một và thường xuyên. Không được tự ý dùng Oresol thay cho sữa hoặc nước uống thông thường. Nếu trẻ bị nôn, tiêu chảy hoặc có các dấu hiệu mất nước, cha mẹ nên hỏi ý kiến của nhân viên y tế về cách bù dịch phù hợp.

3.2. Vệ sinh dịch tiết quanh mắt cho trẻ

Cha mẹ có thể vệ sinh nhẹ nhàng dịch tiết quanh mắt để giúp trẻ dễ chịu và hạn chế lây nhiễm chéo. Việc vệ sinh không thay thế cho thăm khám và điều trị khi trẻ sốt kèm sưng mắt. Phụ huynh cần thực hiện các bước vệ sinh mắt bằng tay sạch và gạc sạch, hạn chế làm nhiễm bẩn vùng mắt dưới đây:

• Rửa tay sạch trước và sau mỗi lần chạm tay vào vùng mắt của trẻ.
• Có thể dùng gạc sạch thấm nước muối sinh lý 0,9% để làm mềm và lau dịch tiết của mắt và chỉ dùng để lau dịch tiết bên ngoài.
• Lau nhẹ dịch tiết theo một chiều, mỗi lượt dùng một miếng gạc mới. Không được chà xát hoặc cố banh mắt trẻ.
• Cần dùng miếng gạc riêng cho từng mắt và bỏ sau mỗi lần lau.
• Không dùng chung khăn mặt, gối hoặc thuốc nhỏ mắt với người khác.

3.3. Tư thế nằm giúp giảm sưng phù

Khi bé nghỉ ngơi hoặc đi ngủ, cha mẹ có thể cho trẻ nằm kê cao đầu (kê thêm một chiếc gối mỏng vừa tầm với bé). Việc này lợi dụng trọng lực giúp giảm ứ đọng tuần hoàn tĩnh mạch vùng đầu mặt, từ đó giúp mí mắt giảm sưng phù nhanh hơn, đồng thời giúp đường thở thông thoáng, trẻ sẽ cảm thấy dễ chịu hơn trong lúc chờ đi khám.

4. Có nên tự xử lý tại nhà khi bị sốt kèm sưng mắt không?

Sưng do côn trùng đốt hoặc dị ứng có thể được chườm mát. Chắp hoặc lẹo không kèm sốt có thể chườm ấm nhẹ, nhưng không được tự nặn. Sốt kèm sưng mắt làm tăng khả năng có nhiễm trùng hoặc bệnh toàn thân và cần được bác sĩ đánh giá. Trẻ cần được bác sĩ khám trực tiếp để đánh giá vận động mắt, thị lực và mức độ lan của vùng sưng.

• Phản ứng toàn thân: Sốt cho thấy cơ thể trẻ đang có phản ứng toàn thân nhưng không thể xác định nguyên nhân chỉ dựa trên nhiệt độ. Khi trẻ sốt kèm sưng mắt, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám trong ngày để loại trừ nhiễm trùng mô quanh mắt hoặc bệnh lý cần điều trị.
• Nguy cơ biến chứng diễn tiến nhanh: Cha mẹ cần lưu ý, cấu trúc giải phẫu ở trẻ em không giống người lớn. Mô liên kết quanh mắt của các bé rất lỏng lẻo và vách xương hốc mắt còn mỏng. Do đó, tình trạng nhiễm trùng và sưng viêm có thể lan rộng và diễn tiến xấu đi cực kỳ nhanh chóng chỉ trong vòng vài giờ. Việc đưa trẻ đi “khám trong ngày” là nguyên tắc bắt buộc, tuyệt đối không được chủ quan chờ đợi sang ngày hôm sau. Tại nhà, phụ huynh chỉ có thể tự hỗ trợ hạ sốt, phần mắt sưng bắt buộc phải được bác sĩ Nhãn khoa hoặc Nhi khoa đánh giá trực tiếp bằng các thiết bị y tế chuyên dụng.
• Không đắp lá, bã trà hoặc thuốc không rõ thành phần lên mắt: Không có bằng chứng cho thấy đắp lá, bã trà hoặc thuốc không rõ thành phần có thể điều trị nhiễm trùng quanh mắt. Những cách này có thể làm vùng mắt nhiễm bẩn, kích ứng hoặc trì hoãn việc thăm khám.

5. Những việc cha mẹ không nên làm khi trẻ sốt, sưng mắt

Một số cách xử trí không phù hợp có thể làm nhiễm bẩn vùng mắt hoặc trì hoãn việc điều trị.

• Tự ý đắp các loại lá dân gian, bã trà, thuốc gia truyền lên mắt bé: Lá, bã trà và các sản phẩm không bảo đảm vô khuẩn có thể gây kích ứng, làm nhiễm bẩn vùng mắt hoặc khiến tình trạng viêm nặng hơn. Phụ huynh không nên đắp bất kỳ nguyên liệu nào trực tiếp lên mắt trẻ.
• Tự ý mua kháng sinh uống hoặc thuốc nhỏ mắt chứa corticoid : Không tự ý mua kháng sinh uống hoặc thuốc nhỏ mắt cho trẻ. Thuốc chứa Corticoid có thể che lấp triệu chứng, có thể kéo dài hoặc làm nặng một số nhiễm trùng và gây tăng nhãn áp nếu dùng sai chỉ định. Chỉ sử dụng thuốc khi trẻ được bác sĩ khám và kê đơn phù hợp.
• Chủ quan chờ đợi mắt tự xẹp: Viêm mô tế bào hốc mắt có thể gây áp-xe, ảnh hưởng thị lực hoặc lan vào nội sọ nếu không được điều trị kịp thời. Vì vậy, phụ huynh không nên chờ mắt tự xẹp khi trẻ có sốt, đau mắt, giảm thị lực hoặc sưng đỏ tăng nhanh.
• Không tự chọc, nặn hoặc cố làm vỡ chắp/lẹo: Không tự chọc, nặn hoặc cố làm vỡ chắp/lẹo. Những thao tác này có thể gây tổn thương mô, nhiễm bẩn vùng mí và khiến tình trạng viêm nặng hơn. Nếu trẻ có sốt, sưng đỏ lan rộng, đau nhiều hoặc khó mở mắt, cần đi khám thay vì tiếp tục chườm hoặc xử lý tại nhà.

6. Khi nào cần khám khãn khoa và khi nào cần đến cấp cứu Nhi?

Trẻ có thể được khám tại cơ sở nhi khoa hoặc nhãn khoa có khả năng đánh giá thị lực, vận nhãn và xử trí nhiễm trùng. Nếu trẻ vẫn tỉnh táo, vận động mắt bình thường và không có dấu hiệu giảm thị lực, phụ huynh có thể đưa trẻ đến cơ sở y tế chuyên khoa Mắt hoặc Nhi để thăm khám.

Cần đưa trẻ đến cơ sở cấp cứu gần nhất nếu xuất hiện đau hoặc hạn chế liếc mắt, nhìn mờ, nhìn đôi, mắt lồi, đau đầu nhiều, nôn liên tục, lờ đờ, co giật, sưng đỏ lan nhanh hoặc khó thở. Tùy thuộc vào nguyên nhân, trẻ có thể cần được phối hợp đánh giá bởi bác sĩ Nhãn khoa, Nhi khoa và Tai Mũi Họng.

7. Câu hỏi thường gặp

7.1. Sốt sưng mắt có phải luôn là viêm mô tế bào hốc mắt không?

Không. Trẻ sốt sưng mắt có thể liên quan đến viêm kết mạc, viêm xoang, viêm mô tế bào trước vách hoặc hoặc các nguyên nhân khác. Tuy nhiên, bác sĩ cần loại trừ nguy cơ viêm mô tế bào hốc mắt nếu trẻ bị đau khi liếc mắt, giảm thị lực, nhìn đôi hoặc mắt lồi.

7.2. Trẻ sốt kèm sưng mắt có cần đi khám ngay không?

Có. Trẻ sốt kèm sưng mắt nên được khám trong ngày. Cần đến cấp cứu ngay nếu trẻ đau hoặc khó liếc mắt, nhìn mờ, nhìn đôi, mắt lồi, sưng đỏ lan nhanh, đau đầu nhiều, nôn, lờ đờ, co giật hoặc khó thở.

7.3. Sốt sưng mắt có lây không?

Khả năng lây phụ thuộc vào nguyên nhân. Viêm kết mạc do virus hoặc vi khuẩn có thể lây qua dịch tiết mắt, bàn tay và đồ dùng chung. Tuy nhiên, virus hoặc vi khuẩn gây viêm đường hô hấp và viêm kết mạc đi kèm vẫn có thể lây qua dịch tiết, tay và đồ dùng chung.

Lưu ý: Nội dung bài viết chỉ nhằm cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế việc bác sĩ khám trực tiếp. Trẻ sốt kèm sưng mắt nên được đánh giá trong ngày; không tự dùng kháng sinh hoặc thuốc nhỏ mắt khi chưa có chỉ định.

Trẻ bị sốt mắt sưng húp nên được khám trong ngày để xác định nguyên nhân. Nếu trẻ đau hoặc khó liếc mắt, giảm thị lực, nhìn đôi, mắt lồi, sưng đỏ lan nhanh, đau đầu nhiều, nôn liên tục, lờ đờ, co giật hoặc khó thở, cha mẹ cần đưa trẻ đến cơ sở cấp cứu gần nhất. Với trường hợp ổn định và chưa có dấu hiệu nguy hiểm, phụ huynh có thể liên hệ Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa để được hướng dẫn thăm khám.