Đau nửa đầu bên trái và hốc mắt: Nguyên nhân, dấu hiệu?

Đau nửa đầu bên trái và hốc mắt có thể gặp trong migraine, đau đầu cụm, mỏi mắt, zona thần kinh, viêm xoang hoặc một số bệnh lý khẩn cấp về mắt. Không thể xác định nguyên nhân chỉ dựa vào vị trí đau. Nếu cơn đau xuất hiện đột ngột, mắt đỏ kèm nhìn mờ, buồn nôn, giảm thị lực hoặc có dấu hiệu thần kinh, người bệnh cần được khám khẩn cấp.

1. Đau nửa đầu bên trái và hốc mắt là tình trạng gì?

Đau nửa đầu bên trái kèm đau hốc mắt là mô tả một nhóm triệu chứng, không phải tên của một bệnh cụ thể. Người bệnh có thể cảm thấy đau ở vùng trán, thái dương hoặc nửa đầu trái, đồng thời đau quanh mắt hay sâu phía sau mắt trái.

Cơn đau có thể có tính chất giật theo nhịp mạch, nhói, âm ỉ, căng tức hoặc giống điện giật. Nguyên nhân chỉ có thể được định hướng khi kết hợp tính chất cơn đau, thời gian kéo dài, tần suất tái phát và những biểu hiện đi kèm như mắt đỏ, nhìn mờ, buồn nôn, nghẹt mũi hoặc giảm thị lực.

Lưu ý: Vị trí đau xuất hiện ở bên trái đơn thuần hoàn toàn chưa đủ cơ sở để khẳng định chính xác nguyên nhân. Để chẩn đoán đúng, bác sĩ sẽ cần kết hợp đánh giá các triệu chứng đi kèm, tần suất, thời gian diễn tiến cũng như các yếu tố kích thích cơn đau.

2. Triệu chứng đi kèm giúp định hướng nguyên nhân

Những biểu hiện đi kèm có thể giúp bác sĩ định hướng nguyên nhân gây đau nửa đầu bên trái và hốc mắt. Tuy nhiên, đây không phải là căn cứ để người bệnh tự chẩn đoán.

• Đau giật theo nhịp, buồn nôn, sợ ánh sáng hoặc tiếng động: Cơn đau thường tăng khi vận động và người bệnh có xu hướng muốn nghỉ trong không gian yên tĩnh, ánh sáng dịu.
• Đau dữ dội quanh mắt, chảy nước mắt hoặc nghẹt mũi cùng bên: Có thể gặp trong đau đầu cụm. Mỗi cơn thường kéo dài từ 15–180 phút nếu không được điều trị, kèm đỏ mắt, chảy nước mắt, sưng mi, nghẹt mũi hoặc chảy nước mũi cùng bên. Người bệnh thường bồn chồn hoặc khó ngồi yên.
• Đau hoặc căng vùng mặt kèm nghẹt mũi, chảy dịch mũi: Có thể liên quan đến viêm mũi xoang. Chỉ có dấu hiệu đau tăng khi cúi đầu chưa đủ để kết luận nguyên nhân là viêm xoang.
• Mắt đỏ, đau dữ dội, nhìn mờ, thấy quầng quanh đèn hoặc buồn nôn: Cần cấp cứu để loại trừ glôcôm góc đóng cấp. Đây là tình trạng nhãn khoa có nguy cơ gây tổn thương thị lực nếu không được xử trí kịp thời.
• Đau khi cử động mắt kèm giảm thị lực hoặc màu sắc nhìn nhạt hơn: Có thể liên quan đến viêm dây thần kinh thị giác và cần được khám chuyên khoa mắt sớm.
• Sốt kèm sưng đỏ mi, lồi mắt, giảm thị lực hoặc hạn chế cử động mắt: Có thể là dấu hiệu tổn thương viêm trong hốc mắt. Người bệnh cần đến cơ sở cấp cứu ngay.

3. Nguyên nhân đau nửa đầu bên trái và hốc mắt

Đau nửa đầu bên trái và hốc mắt có thể xuất phát từ bệnh lý thần kinh, bệnh mắt, vấn đề mũi xoang hoặc tình trạng mỏi mắt. Không thể xác định nguyên nhân chỉ dựa vào bên đau.

3.1. Migraine

Migraine có thể gây đau một bên đầu với tính chất giật theo nhịp, mức độ vừa đến nặng và thường tăng khi vận động. Cơn đau có thể kéo dài từ 4–72 giờ nếu không được điều trị hiệu quả, đi kèm buồn nôn, sợ ánh sáng hoặc tiếng động. Một số người cảm nhận cơn đau lan đến vùng quanh hoặc phía sau mắt.

3.2. Đau đầu cụm

Đau đầu cụm gây những cơn đau rất dữ dội ở vùng quanh mắt, trên ổ mắt hoặc thái dương một bên. Mỗi cơn thường kéo dài từ 15–180 phút nếu không được điều trị và có thể tái phát nhiều lần trong ngày.

Cơn đau có thể đi kèm đỏ mắt, chảy nước mắt, nghẹt mũi, chảy nước mũi, sưng mi hoặc sụp mi cùng bên. Khác với migraine, người bị đau đầu cụm thường bồn chồn hoặc khó ngồi yên trong cơn đau.

3.3. Mỏi mắt, khô mắt hoặc tật khúc xạ chưa được điều chỉnh

Làm việc trước màn hình kéo dài, thiếu thời gian nghỉ mắt hoặc có các tật khúc xạ chưa được điều chỉnh (cận thị, viễn thị) có thể gây mỏi mắt, căng vùng trán và đau quanh mắt.

Đặc biệt, ở những người trên 40 tuổi bắt đầu xuất hiện tình trạng lão thị, hoặc người mắc tật loạn thị nhưng không đeo kính, đeo kính sai độ, mắt sẽ không thể tự động lấy nét rõ ràng. Khi đó, cơ thể mi bên trong mắt phải liên tục co thắt và làm việc quá tải (cố gắng điều tiết) để giúp mắt nhìn rõ. Sự căng thẳng điều tiết này chính là “thủ phạm” hàng đầu gây ra những cơn đau buốt sâu trong hốc mắt, lan dần lên vùng trán và nửa đầu sau vài giờ đọc sách hay sử dụng máy tính.

Ngoài ra, khô mắt thường gây cộm rát, châm chích, chảy nước mắt hoặc nhìn mờ thoáng qua. Tuy nhiên, bản thân khô mắt đơn thuần không đủ để giải thích cho một cơn đau nửa đầu dữ dội hoặc kéo dài.

3.4. Viêm mũi xoang

Viêm mũi xoang có thể gây đau hoặc cảm giác căng vùng trán, quanh mắt và gò má. Người bệnh thường có thêm nghẹt mũi, chảy dịch mũi, giảm ngửi, ho hoặc cảm giác dịch chảy xuống họng.

Chỉ dựa vào vị trí đau quanh mắt hoặc dấu hiệu đau tăng khi cúi đầu chưa đủ để kết luận nguyên nhân là viêm xoang.

3.5. Glôcôm góc đóng cấp

Glôcôm góc đóng cấp xảy ra khi đường thoát thủy dịch bị tắc nghẽn, khiến nhãn áp tăng nhanh. Biểu hiện có thể gồm đau mắt dữ dội, mắt đỏ, nhìn mờ, thấy quầng quanh nguồn sáng, đau đầu, buồn nôn hoặc nôn.

Đây là tình trạng cấp cứu nhãn khoa. Người bệnh không nên tự sờ hoặc ấn nhãn cầu để kiểm tra nhãn áp mà cần đến cơ sở y tế ngay.

3.6. Viêm dây thần kinh thị giác

Viêm dây thần kinh thị giác có thể gây giảm thị lực ở một mắt, giảm khả năng nhận biết màu sắc và đau tăng khi cử động mắt. Triệu chứng thường tiến triển trong vài giờ đến vài ngày. Người có các biểu hiện này cần được khám chuyên khoa mắt sớm.

3.7. Viêm trong mắt hoặc hốc mắt

Một số tình trạng viêm trong mắt, chẳng hạn viêm màng bồ đào, có thể gây đau mắt, đỏ mắt, sợ ánh sáng và nhìn mờ.

Nếu đau đi kèm sốt, sưng đỏ mi, lồi mắt, giảm thị lực hoặc hạn chế vận nhãn, người bệnh cần cấp cứu để loại trừ viêm tổ chức hốc mắt và các biến chứng liên quan.

3.8. Đau dây thần kinh sinh ba

Đau dây thần kinh sinh ba là nguyên nhân ít gặp hơn. Bệnh thường gây những cơn đau rất ngắn, dữ dội, giống điện giật hoặc dao đâm trong vùng do dây thần kinh sinh ba chi phối.

Cơn đau có thể bị kích hoạt bởi những kích thích nhẹ như chạm vào mặt, rửa mặt, nói chuyện hoặc nhai. Nhánh mắt V1 có thể gây đau tại vùng trán và quanh mắt nhưng không nên xem đây là nguyên nhân phổ biến của đau nửa đầu và hốc mắt.

3.9. Zona thần kinh vùng mắt

Zona thần kinh là sự tái hoạt động của virus thủy đậu trú ngụ trong các hạch thần kinh. Trong thực tế lâm sàng, đây là nguyên nhân rất phổ biến gây đau nửa đầu và hốc mắt một bên nhưng lại dễ bị bỏ sót trong giai đoạn đầu.

3.10. Bệnh lý thần kinh hoặc mạch máu ít gặp

Một số nguyên nhân nội sọ hoặc mạch máu hiếm gặp cũng có thể gây đau đầu kèm triệu chứng ở mắt. Cơn đau đầu xuất hiện đột ngột, dữ dội chưa từng có, kèm yếu liệt, nói khó, lú lẫn, co giật hoặc mất thị lực cần được cấp cứu ngay.

Đặc biệt, người trên 50 tuổi có cơn đau đầu mới, đau vùng thái dương, đau da đầu, đau hàm khi nhai hoặc thay đổi thị lực cần được khám khẩn cấp để loại trừ viêm động mạch tế bào khổng lồ.

4. Đau nửa đầu bên trái và hốc mắt có nguy hiểm không?

Không thể đánh giá mức độ nguy hiểm chỉ dựa vào việc cơn đau xuất hiện ở bên trái hay bên phải. Nhiều trường hợp có thể liên quan đến migraine, mỏi mắt hoặc vấn đề mũi xoang, nhưng một số biểu hiện có thể là dấu hiệu của bệnh mắt hoặc thần kinh cần được xử trí khẩn cấp.

Người bệnh cần đến cơ sở cấp cứu ngay nếu có một trong các dấu hiệu sau:

• Cơn đau đầu xuất hiện đột ngột và đạt mức dữ dội trong thời gian rất ngắn.
• Mắt đỏ và đau dữ dội kèm nhìn mờ, thấy quầng quanh đèn, buồn nôn hoặc nôn.
• Thị lực giảm nhanh, mất thị lực hoặc nhìn đôi mới xuất hiện.
• Sốt kèm sưng đỏ mi, lồi mắt hoặc hạn chế cử động mắt.
• Tê yếu một bên người, méo miệng, nói khó, lú lẫn, co giật hoặc cứng cổ.
• Cơn đau xuất hiện sau chấn thương đầu hoặc mắt.
• Người trên 50 tuổi có đau đầu mới kèm đau hàm khi nhai, đau da đầu hoặc thay đổi thị lực.

Người bệnh nên đi khám mắt sớm nếu đau khi cử động mắt kèm giảm thị lực, màu sắc nhìn nhạt hơn hoặc triệu chứng tái phát nhiều lần và có xu hướng nặng dần.

5. Bác sĩ chẩn đoán nguyên nhân như thế nào?

Bác sĩ sẽ hỏi thời điểm khởi phát, vị trí, tính chất, cường độ, thời gian kéo dài và tần suất tái phát của cơn đau. Những biểu hiện đi kèm như mắt đỏ, nhìn mờ, buồn nôn, sợ ánh sáng, nghẹt mũi hoặc dấu hiệu thần kinh cũng cần được ghi nhận.

• Tiền sử migraine, bệnh mắt, bệnh mũi xoang, chấn thương, thuốc đang sử dụng và các bệnh toàn thân có thể giúp bác sĩ định hướng nguyên nhân.
• Khám mắt có thể bao gồm kiểm tra thị lực, độ khúc xạ, phản xạ đồng tử, khả năng nhận biết màu sắc, vận động nhãn cầu, đo nhãn áp, khám sinh hiển vi và soi đáy mắt.
• Tùy kết quả thăm khám, bác sĩ có thể chỉ định đo thị trường hoặc chụp cắt lớp quang học OCT để đánh giá võng mạc và đầu dây thần kinh thị giác. OCT sử dụng sóng ánh sáng, không phải kỹ thuật chụp cắt lớp vi tính.
• CT hoặc MRI hốc mắt, não và xoang không được thực hiện thường quy cho mọi trường hợp. Các phương tiện này chỉ được chỉ định khi bác sĩ nghi ngờ tổn thương hốc mắt, xoang, mạch máu hoặc hệ thần kinh.

6. Cách xử trí đau nửa đầu và hốc mắt trái

Nếu triệu chứng nhẹ và không có dấu hiệu cảnh báo, người bệnh có thể áp dụng một số biện pháp hỗ trợ trong khi theo dõi hoặc chờ đi khám:

• Nghỉ ngơi: Nghỉ trong không gian yên tĩnh, ánh sáng dịu. Có thể đặt khăn mát lên vùng trán hoặc mí mắt đang nhắm nhưng không ấn trực tiếp lên nhãn cầu.
• Giảm thời gian sử dụng màn hình: Tạm ngừng hoặc giảm sử dụng điện thoại, máy tính. Khi phải làm việc trước màn hình, nên dành thời gian nghỉ mắt định kỳ.
• Duy trì sinh hoạt điều độ: Ngủ đủ giấc, ăn đúng bữa và hạn chế thức khuya. Bỏ bữa, thiếu ngủ hoặc căng thẳng có thể làm khởi phát cơn đau ở một số người.
• Uống nước phù hợp: Uống đủ nước theo nhu cầu và tình trạng sức khỏe. Người có bệnh tim, bệnh thận hoặc đang được yêu cầu hạn chế dịch cần thực hiện theo hướng dẫn của bác sĩ.
• Ghi nhật ký cơn đau: Ghi lại thời điểm xuất hiện, thời gian kéo dài, mức độ đau, triệu chứng đi kèm và các yếu tố có thể liên quan để cung cấp cho bác sĩ.

Người bệnh không nên tự sử dụng thuốc điều trị migraine đặc hiệu, thuốc hạ nhãn áp hoặc thuốc nhỏ mắt chứa corticosteroid khi chưa được thăm khám. Với thuốc giảm đau không kê đơn, cần dùng đúng hướng dẫn và hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ nếu đang có bệnh nền, mang thai hoặc sử dụng thuốc khác.

Nếu đau xuất hiện đột ngột, mắt đỏ, nhìn mờ, giảm thị lực hoặc có dấu hiệu thần kinh, không nên chờ tự theo dõi tại nhà.

7. Câu hỏi thường gặp

7.1. Đau nửa đầu bên trái và hốc mắt có phải migraine không?

Có thể, nhất là khi cơn đau giật theo nhịp, tăng khi vận động và đi kèm buồn nôn, sợ ánh sáng hoặc tiếng động. Tuy nhiên, vị trí đau bên trái không đủ để chẩn đoán migraine vì đau đầu cụm, bệnh mắt và một số nguyên nhân khác có thể gây biểu hiện tương tự.

7.2. Đau hốc mắt trái có liên quan viêm xoang không?

Có thể nếu đau đi kèm nghẹt mũi, chảy dịch mũi, giảm ngửi hoặc căng vùng mặt. Đau quanh mắt đơn độc, đặc biệt khi có mắt đỏ hoặc giảm thị lực, không nên tự quy kết là viêm xoang.

7.3. Đau nửa đầu kèm nhức mắt có nguy hiểm không?

Mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào nguyên nhân. Người bệnh cần cấp cứu nếu đau xuất hiện đột ngột, mắt đỏ và đau dữ dội, thị lực giảm nhanh, nhìn đôi, buồn nôn hoặc xuất hiện tê yếu, nói khó hay lú lẫn.

7.4. Đau quanh một mắt và chảy nước mắt là bệnh gì?

Biểu hiện này có thể gặp trong đau đầu cụm, nhất là khi cơn đau dữ dội và kèm nghẹt mũi cùng bên. Tuy nhiên, glôcôm góc đóng cấp hoặc viêm tại mắt cũng có thể gây đau và chảy nước mắt; nếu mắt đỏ hoặc nhìn mờ, cần đi khám ngay.

7.5. Có nên tự uống thuốc giảm đau không?

Không nên tự xác định nguyên nhân rồi dùng thuốc giảm đau kéo dài. Nếu cơn đau nhẹ và không có dấu hiệu cảnh báo, người bệnh có thể hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ về lựa chọn phù hợp. Cần dùng đúng hướng dẫn và đi khám nếu đau mới xuất hiện, tái phát hoặc tăng dần.

Lưu ý: Nội dung trong bài mang tính chất tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị trực tiếp từ bác sĩ. Người bệnh không nên tự dùng thuốc giảm đau kéo dài, thuốc điều trị migraine đặc hiệu hoặc thuốc nhỏ mắt chứa corticosteroid khi chưa xác định được nguyên nhân.

Đau nửa đầu bên trái và hốc mắt có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân, từ migraine, mỏi mắt đến bệnh lý cần xử trí khẩn cấp. Người bệnh nên cấp cứu nếu đau xuất hiện đột ngột, mắt đỏ kèm nhìn mờ, giảm thị lực hoặc có dấu hiệu thần kinh. Nếu triệu chứng tái phát hoặc kéo dài, cần khám để xác định nguyên nhân thay vì tự dùng thuốc.