Rối loạn thị giác là gì? Nguyên nhân và dấu hiệu cần cấp cứu

Rối loạn thị giác là nhóm triệu chứng làm thay đổi khả năng nhìn, chẳng hạn nhìn mờ, nhìn đôi, méo hình, chớp sáng, xuất hiện điểm mù hoặc mất một phần thị trường. Nguyên nhân có thể xuất phát từ mắt, dây thần kinh thị giác, não hoặc một số bệnh toàn thân. Đặc biệt, nếu triệu chứng xuất hiện đột ngột, kèm đau mắt, cảm giác màn che hoặc dấu hiệu thần kinh, người bệnh cần được đánh giá khẩn cấp. Bài viết dưới đây của Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa sẽ giúp bạn nhận biết các biểu hiện thường gặp, nguyên nhân và cách xử trí phù hợp.

1. Rối loạn thị giác là gì?

Rối loạn thị giác là thuật ngữ dùng để mô tả những thay đổi bất thường trong khả năng nhìn. Người bệnh có thể nhìn mờ, nhìn đôi, thấy hình ảnh méo mó, chớp sáng, ruồi bay, quầng sáng, điểm mù hoặc mất một phần thị trường. Triệu chứng có thể xuất hiện ở một mắt hoặc cả hai mắt, diễn ra đột ngột hoặc từ từ, tạm thời hoặc kéo dài.

Rối loạn thị giác không phải là tên của một bệnh riêng. Đây có thể là biểu hiện của tật khúc xạ, bệnh bề mặt nhãn cầu, bệnh võng mạc, tổn thương dây thần kinh thị giác, rối loạn thần kinh hoặc bệnh lý toàn thân.

Tật khúc xạ như cận thị, viễn thị và loạn thị là một trong những nguyên nhân phổ biến gây nhìn mờ. Vì vậy, không nên tách tật khúc xạ hoàn toàn khỏi nhóm nguyên nhân gây rối loạn thị giác. Việc xác định triệu chứng xảy ra ở một hay hai mắt, xuất hiện đột ngột hay từ từ và có kèm đau mắt hoặc dấu hiệu thần kinh hay không sẽ giúp bác sĩ định hướng nguyên nhân.

2. Các biểu hiện rối loạn thị giác thường gặp

Biểu hiện rối loạn thị giác rất đa dạng. Việc mô tả chính xác triệu chứng giúp bác sĩ định hướng vị trí và nguyên nhân tổn thương.

• Nhìn mờ: Người bệnh cảm thấy hình ảnh thiếu rõ nét, khó đọc chữ, khó nhận diện khuôn mặt hoặc phải nheo mắt mới nhìn rõ. Nhìn mờ có thể do tật khúc xạ, khô mắt, đục thủy tinh thể, bệnh võng mạc, bệnh dây thần kinh thị giác hoặc nhiều nguyên nhân khác.
• Nhìn đôi: Nhìn đôi là hiện tượng nhìn một vật thành hai hình. Nếu triệu chứng vẫn tồn tại khi che một mắt, đây có thể là nhìn đôi một mắt. Nếu hết khi che một trong hai mắt, đây thường là nhìn đôi hai mắt. Nhìn đôi mới xuất hiện đột ngột cần được đánh giá sớm, nhất là khi kèm đau đầu, sụp mi, yếu liệt hoặc sau chấn thương đầu.
• Méo hình: Người bệnh có thể thấy đường thẳng trở nên cong, chữ bị biến dạng hoặc kích thước vật thể thay đổi. Méo hình có thể liên quan đến tổn thương vùng hoàng điểm và cần được khám chuyên khoa mắt.
• Chớp sáng, ruồi bay hoặc cảm giác màn che: Chớp sáng là cảm giác nhìn thấy tia sáng dù không có nguồn sáng tương ứng. Ruồi bay là các chấm, sợi hoặc bóng nhỏ di chuyển trong tầm nhìn. Nếu ruồi bay tăng đột ngột, xuất hiện nhiều chớp sáng hoặc có bóng tối giống màn che, người bệnh cần được khám mắt khẩn cấp để loại trừ rách hoặc bong võng mạc.
• Điểm mù hoặc mất một phần thị trường: Người bệnh có thể không nhìn thấy một vùng ở trung tâm hoặc ngoại vi. Mất thị trường đột ngột có thể liên quan đến bệnh mắt, dây thần kinh thị giác hoặc hệ thần kinh và cần được đánh giá khẩn cấp.
• Giảm khả năng phân biệt màu sắc và độ tương phản: Màu sắc có thể trở nên nhạt, kém rực rỡ hoặc khó phân biệt. Người bệnh cũng có thể gặp khó khăn khi nhìn vật thể có màu gần giống nền hoặc khi ở nơi thiếu sáng.
• Rối loạn thị giác thoáng qua: Một số triệu chứng chỉ kéo dài vài phút rồi tự hết. Tuy nhiên, mất hoặc thay đổi thị lực thoáng qua vẫn có thể liên quan đến migraine có aura, thiếu máu não thoáng qua hoặc rối loạn tuần hoàn mắt. Vì vậy, không nên bỏ qua nếu triệu chứng mới xuất hiện, tái diễn hoặc đi kèm dấu hiệu thần kinh.

3. Nguyên nhân gây rối loạn thị giác

Rối loạn thị giác có thể bắt nguồn từ mắt, dây thần kinh thị giác, não hoặc bệnh lý toàn thân. Những nhóm nguyên nhân thường gặp gồm:

3.1. Tật khúc xạ và bệnh bề mặt nhãn cầu

Cận thị, viễn thị, loạn thị và lão thị thường gây nhìn mờ nhưng có thể cải thiện khi được điều chỉnh kính phù hợp. Khô mắt, viêm giác mạc hoặc tổn thương bề mặt nhãn cầu cũng có thể gây nhìn mờ, chói sáng, cộm hoặc đau mắt.

3.2. Bệnh giác mạc, thủy tinh thể và phần trước của mắt

Đục thủy tinh thể thường gây nhìn mờ tiến triển, chói sáng hoặc nhìn quầng quanh đèn. Một số bệnh giác mạc cũng có thể làm hình ảnh méo hoặc giảm độ trong.

Glôcôm mạn tính thường không có triệu chứng rõ ở giai đoạn sớm. Ngược lại, cơn glôcôm góc đóng cấp có thể gây đau mắt dữ dội, đỏ mắt, nhìn mờ, thấy quầng sáng, đau đầu, buồn nôn hoặc nôn và cần được cấp cứu.

3.3. Bệnh dịch kính và võng mạc

Các nguyên nhân có thể bao gồm thoái hóa hoàng điểm, bệnh võng mạc đái tháo đường, tắc mạch võng mạc, rách võng mạc, bong võng mạc hoặc xuất huyết dịch kính. Triệu chứng có thể là nhìn mờ, méo hình, điểm mù, ruồi bay, chớp sáng hoặc cảm giác màn che.

3.4. Bệnh dây thần kinh thị giác

Viêm dây thần kinh thị giác, bệnh thần kinh thị giác thiếu máu, tổn thương chèn ép hoặc glôcôm đều có thể làm giảm thị lực, giảm nhận biết màu sắc hoặc gây mất thị trường.

3.5. Nguyên nhân thần kinh

Migraine có aura có thể gây chớp sáng, đường zíc zắc hoặc vùng khuyết thị giác. Đột quỵ, thiếu máu não thoáng qua, tổn thương não hoặc rối loạn dây thần kinh vận nhãn cũng có thể gây mất thị trường, nhìn đôi hoặc giảm thị lực đột ngột.

3.6. Bệnh toàn thân và rối loạn mạch máu

Đái tháo đường, tăng huyết áp nặng, bệnh mạch máu và một số rối loạn chuyển hóa có thể ảnh hưởng đến võng mạc, dây thần kinh thị giác hoặc tuần hoàn mắt.

3.7. Thuốc, độc chất và chấn thương

Một số thuốc hoặc độc chất có thể ảnh hưởng đến võng mạc, dây thần kinh thị giác hoặc khả năng điều tiết. Chấn thương mắt và chấn thương đầu cũng có thể gây thay đổi thị lực. Người bệnh không nên tự ý ngừng thuốc mà cần trao đổi với bác sĩ.

4. Rối loạn thị giác có nguy hiểm không?

Mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào nguyên nhân và cách triệu chứng xuất hiện. Một số trường hợp như tật khúc xạ hoặc khô mắt có thể điều trị được và ít đe dọa thị lực. Tuy nhiên, rối loạn thị giác đột ngột cũng có thể là dấu hiệu của bong võng mạc, tắc mạch võng mạc, cơn glôcôm góc đóng, tổn thương dây thần kinh thị giác, đột quỵ hoặc thiếu máu não thoáng qua.

Người bệnh cần đến khoa cấp cứu hoặc gọi 115 nếu có một trong những biểu hiện sau:

• Mất hoặc giảm thị lực đột ngột kèm yếu hoặc tê một bên cơ thể, méo miệng, nói khó, lú lẫn, mất thăng bằng hoặc đau đầu dữ dội.
• Nhìn đôi đột ngột kèm dấu hiệu thần kinh, đồng tử bất thường hoặc xuất hiện sau chấn thương đầu.
• Mất thị lực hoàn toàn hoặc gần hoàn toàn ở một hay cả hai mắt.
• Rối loạn thị giác kèm thay đổi ý thức hoặc co giật.

Người bệnh cần được khám mắt khẩn cấp trong ngày nếu có:

• Ruồi bay tăng đột ngột, nhiều chớp sáng hoặc xuất hiện bóng tối giống màn che.
• Đau mắt dữ dội, đỏ mắt, nhìn mờ hoặc thấy quầng sáng, nhất là khi kèm đau đầu, buồn nôn hoặc nôn.
• Giảm thị lực đột ngột ở một mắt, kể cả khi thị lực đã tự hồi phục.
• Mất một phần thị trường hoặc xuất hiện điểm mù mới.
• Đau mắt kèm giảm thị lực.

5. Bác sĩ chẩn đoán rối loạn thị giác như thế nào?

Rối loạn thị giác là một nhóm triệu chứng nên không có một xét nghiệm duy nhất phù hợp cho tất cả người bệnh. Bác sĩ sẽ lựa chọn phương pháp kiểm tra dựa trên thời điểm khởi phát, triệu chứng xảy ra ở một hay hai mắt và các dấu hiệu đi kèm.

Quá trình thăm khám có thể bao gồm:

• Khai thác thời điểm xuất hiện, thời gian kéo dài, diễn tiến và các triệu chứng đi kèm.
• Kiểm tra thị lực và đo khúc xạ.
• Khám đồng tử, vận nhãn và khả năng phân biệt màu sắc khi cần.
• Đo nhãn áp.
• Khám mắt bằng sinh hiển vi đèn khe.
• Soi đáy mắt, có thể cần nhỏ thuốc giãn đồng tử.
• Chụp cắt lớp quang học (OCT) để khảo sát các cấu trúc như võng mạc, hoàng điểm hoặc đầu dây thần kinh thị giác khi có chỉ định.
• Đo thị trường để đánh giá vùng nhìn trung tâm và ngoại vi.
• Siêu âm mắt, chụp mạch, xét nghiệm máu hoặc thăm dò điện sinh lý trong một số trường hợp.
• Chụp CT hoặc MRI và khám chuyên khoa thần kinh khi nghi ngờ nguyên nhân tại não, hốc mắt hoặc đường dẫn truyền thị giác.

Nếu có dấu hiệu nghi ngờ đột quỵ, thiếu máu não thoáng qua hoặc bệnh lý cấp cứu toàn thân, người bệnh cần được chuyển đến khoa cấp cứu thay vì chỉ thực hiện khám mắt thông thường.

6. Điều trị rối loạn thị giác

Rối loạn thị giác được điều trị dựa trên nguyên nhân, không có một phương pháp chung cho tất cả trường hợp.

6.1. Tật khúc xạ và bệnh bề mặt nhãn cầu

Người bị cận thị, viễn thị, loạn thị hoặc lão thị có thể được điều chỉnh bằng kính gọng, kính áp tròng hoặc phương pháp phẫu thuật khúc xạ nếu đáp ứng điều kiện chuyên môn. Khô mắt và bệnh bề mặt nhãn cầu được điều trị tùy theo nguyên nhân và mức độ.

6.2. Bệnh tại mắt

Tùy bệnh lý, bác sĩ có thể chỉ định thuốc nhỏ mắt, thuốc toàn thân, laser, tiêm nội nhãn hoặc phẫu thuật. Ví dụ, đục thủy tinh thể có thể cần phẫu thuật khi ảnh hưởng đáng kể đến thị lực; một số bệnh võng mạc cần tiêm nội nhãn hoặc laser; rách và bong võng mạc có thể cần can thiệp khẩn cấp.

6.3. Các tình trạng cấp cứu về mắt

Cơn glôcôm góc đóng, tắc mạch võng mạc, chấn thương mắt hoặc bong võng mạc cần được đánh giá và xử trí khẩn cấp. Người bệnh không nên tự nhỏ thuốc hoặc chờ triệu chứng tự hết.

6.4. Bệnh toàn thân

Kiểm soát đường huyết, huyết áp và bệnh mạch máu là một phần quan trọng trong việc hạn chế tổn thương mắt. Việc điều trị cần có sự phối hợp giữa bác sĩ mắt và bác sĩ chuyên khoa liên quan.

6.5. Nguyên nhân thần kinh

Điều trị phụ thuộc vào chẩn đoán cụ thể. Người nghi ngờ đột quỵ hoặc thiếu máu não thoáng qua phải được cấp cứu. Migraine chỉ được điều trị theo hướng migraine sau khi bác sĩ đã đánh giá và loại trừ các nguyên nhân nguy hiểm. Viêm dây thần kinh thị giác cũng cần xác định nguyên nhân và thể bệnh trước khi lựa chọn thuốc; người bệnh không nên tự dùng thuốc chống viêm hoặc corticosteroid.

6.6. Phục hồi chức năng thị giác

Nếu thị lực không thể phục hồi hoàn toàn, bác sĩ có thể tư vấn kính trợ thị, thiết bị phóng đại, điều chỉnh ánh sáng và chương trình phục hồi chức năng nhằm hỗ trợ người bệnh trong sinh hoạt hằng ngày.

7. Người bị rối loạn thị giác nên làm gì?

Khi xuất hiện rối loạn thị giác, người bệnh nên:

• Ngừng lái xe, vận hành máy móc hoặc làm việc ở độ cao.
• Ghi lại thời điểm khởi phát, thời gian kéo dài và triệu chứng đi kèm.
• Nếu điều kiện an toàn cho phép, có thể che lần lượt từng mắt để xác định triệu chứng xảy ra ở một hay cả hai mắt. Việc này chỉ nhằm hỗ trợ mô tả triệu chứng và không được làm trì hoãn cấp cứu.
• Không tự ý dùng thuốc nhỏ mắt, thuốc chống viêm, corticosteroid hoặc thuốc không rõ thành phần.
• Mang theo danh sách thuốc đang sử dụng và thông tin bệnh nền khi đi khám.
• Đến khoa cấp cứu hoặc gọi 115 nếu rối loạn thị giác đột ngột kèm yếu liệt, nói khó, lú lẫn, đau đầu dữ dội hoặc thay đổi ý thức.
• Khám mắt khẩn cấp trong ngày nếu có chớp sáng, ruồi bay tăng đột ngột, màn che, đau mắt đỏ dữ dội hoặc giảm thị lực đột ngột ở một mắt.

8. Câu hỏi thường gặp

8.1. Rối loạn thị giác có tự khỏi không?

Một số triệu chứng có thể tạm thời cải thiện, nhưng không thể dựa vào việc triệu chứng tự hết để xác định mức độ an toàn. Mất thị lực thoáng qua vẫn có thể liên quan đến thiếu máu não thoáng qua hoặc rối loạn tuần hoàn mắt. Người bệnh nên đi khám nếu triệu chứng mới xuất hiện, tái diễn, kéo dài hoặc có dấu hiệu bất thường đi kèm.

8.2. Rối loạn thị giác có gây mù không?

Không phải mọi trường hợp đều gây mù. Tuy nhiên, một số nguyên nhân như bong võng mạc, tắc mạch võng mạc, cơn glôcôm góc đóng, tổn thương dây thần kinh thị giác hoặc đột quỵ có thể gây suy giảm thị lực vĩnh viễn. Khả năng bảo tồn thị lực phụ thuộc vào nguyên nhân, mức độ tổn thương và thời điểm được xử trí.

8.3. Nhìn mờ đột ngột có nguy hiểm không?

Có, nhìn mờ đột ngột luôn là dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp. Tình trạng này có thể liên quan đến tắc mạch võng mạc, bong võng mạc hoặc các bệnh lý mạch máu não. Không nên chờ đợi mà nên đến cơ sở chuyên khoa mắt ngay trong thời gian sớm nhất.

8.4. Rối loạn thị giác có liên quan đến thần kinh không?

Có, một số trường hợp liên quan trực tiếp đến dây thần kinh thị giác hoặc trung khu thị giác ở não. Viêm thần kinh thị giác, migraine có aura hoặc tổn thương sau đột quỵ đều có thể gây ra các biểu hiện này. Bác sĩ sẽ chỉ định khám thần kinh khi nghi ngờ nguyên nhân ngoài mắt.

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ. Nếu giảm thị lực hoặc nhìn đôi đột ngột kèm yếu liệt, nói khó, lú lẫn, đau đầu dữ dội hoặc thay đổi ý thức, người bệnh cần gọi 115 hoặc đến khoa cấp cứu ngay. Nếu xuất hiện chớp sáng, ruồi bay tăng nhanh, màn che, đau mắt đỏ dữ dội hoặc giảm thị lực đột ngột ở một mắt, cần được khám mắt khẩn cấp.

Rối loạn thị giác là dấu hiệu cảnh báo quan trọng về sức khỏe mắt và có thể liên quan đến nhiều bệnh lý khác nhau. Nếu bạn hoặc người thân đang gặp các dấu hiệu nhìn mờ, nhìn đôi, chớp sáng hoặc mất một phần thị trường, hãy liên hệ ngay Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa qua hotline 0846 403 403 để được hỗ trợ và đặt lịch khám nhanh chóng.