Vẩn đục dịch kính là hiện tượng người bệnh nhìn thấy những chấm đen, sợi mờ hay hình ảnh lơ lửng di chuyển trong tầm mắt, gây cảm giác khó chịu và ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày. Trong bài viết này, cùng Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hoà tìm hiểu rõ hơn về nguyên nhân, mức độ nguy cơ và các phương pháp điều trị vẩn đục dịch kính.

1. Tình trạng vẩn đục dịch kính là gì? 

Dịch kính là một khối chất trong suốt, dạng gel nằm bên trong nhãn cầu, giúp duy trì hình dạng mắt và hỗ trợ ánh sáng đi tới võng mạc. Thành phần chính của dịch kính gồm nước và các sợi collagen nhỏ, bình thường phân bố khá đồng đều nên mắt nhìn thấy hình ảnh rõ ràng.

Vẩn đục dịch kính là tình trạng các sợi collagen trong dịch kính kết tụ lại thành những mảng hoặc sợi lớn hơn, trôi lơ lửng trong môi trường dịch kính. Khi những mảng này di chuyển qua trục nhìn của mắt, người bệnh có cảm giác xuất hiện các đốm, sợi hay hình ảnh trôi nổi trước mắt, dù bên ngoài không hề có vật thật tương ứng.

Tình trạng này thường gặp sau 40 tuổi và tăng dần theo tuổi do lão hóa dịch kính. Người trẻ vẫn có thể mắc nếu cận thị nặng, chấn thương mắt hoặc viêm mắt. Về giới tính, nữ giới gặp nhiều hơn nam, đặc biệt ở tuổi trung niên, có thể liên quan đến thay đổi nội tiết tố.

2. Triệu chứng của mắt bị vẩn đục dịch kính như nào?

Vẩn đục dịch kính thường biểu hiện bằng các rối loạn thị giác khá điển hình, trong đó dễ gặp nhất là “Ruồi bay trước mắt”. Người bệnh cảm thấy như có những đốm nhỏ, sợi chỉ, mạng nhện hay hình thù lạ màu trắng, xám hoặc đen lơ lửng trước tầm nhìn. Hiện tượng “ruồi bay” này không đứng yên mà trôi nổi theo chuyển động của mắt; khi cố nhìn thẳng vào thì chúng lại di chuyển ra chỗ khác, gây cảm giác rất khó chịu.

Bên cạnh đó, nhiều người còn gặp hiện tượng “Chớp sáng ruồi bay”, tức là thỉnh thoảng thấy những tia chớp sáng lóe lên, đặc biệt rõ trong môi trường tối hoặc khi cử động mắt đột ngột. Nếu chớp sáng xuất hiện liên tục ngay cả khi nhắm mắt, đây là báo hiệu dịch kính đang co kéo mạnh, có nguy cơ gây rách võng mạc.

Ngoài hai triệu chứng điển hình trên, vẩn đục dịch kính còn có thể kèm theo một số biểu hiện khác như:

• Tầm nhìn bị mờ nhẹ, nhìn không trong như trước, nhất là khi nhìn nền sáng (trời xanh, tường trắng).
• Cảm giác mỏi hoặc khó chịu trong mắt, nhưng thường không gây đau nhức hay cộm bên trong. Nếu xuất hiện đau, có thể là do viêm màng bồ đào hoặc khô mắt kèm theo, cần phân biệt rõ để tránh nhầm lẫn.
• Các đốm/vật thể lơ lửng dễ quan sát hơn khi nằm ngửa do chúng lắng xuống gần vùng hoàng điểm.
• Trường hợp nặng có thể xuất hiện giảm thị lực tạm thời, khu trú hoặc lan tỏa.

Như vậy, vẩn đục dịch kính thường lành tính, nhưng cần đi cấp cứu ngay nếu xuất hiện chớp sáng, số lượng ruồi bay tăng đột ngột như mưa bồ hóng, hoặc cảm giác có màn đen che một phần tầm nhìn. Đây là dấu hiệu cảnh báo rách hoặc bong võng mạc. Người bệnh nên đến cơ sở nhãn khoa trong vòng 24 giờ để được xử trí kịp thời và bảo tồn thị lực.

3. Nguyên nhân và nguy cơ gây ra vẩn đục dịch kính

Vẩn đục dịch kính không phải là một bệnh đơn lẻ mà thường là hậu quả của nhiều rối loạn trong nhãn cầu. Các thay đổi này làm dịch kính mất tính trong suốt, xuất hiện các đám, sợi hay hạt lơ lửng, từ đó gây cản trở thị lực. Dưới đây là những nguyên nhân quan trọng nhất cần lưu ý:

3.1. Thoái hóa dịch kính

Thoái hóa dịch kính là nguyên nhân phổ biến nhất của vẩn đục dịch kính, thường gặp ở người lớn tuổi hoặc người cận thị nặng. Phổ biến nhất là tình trạng Bong dịch kính sau (PVD), lúc này người bệnh có thể thấy một vòng tròn lớn hoặc hình chữ C (vòng Weiss) trôi lơ lửng trước mắt.

Khi đó, dịch kính không còn giữ được cấu trúc dạng keo trong suốt mà trở nên lỏng hơn, xuất hiện các sợi ngắn, không đều và các đám mờ di động theo chuyển động của mắt. Người bệnh thường nhìn thấy “ruồi bay”, chấm đen hoặc sợi mờ trước mắt, rõ hơn khi nhìn nền sáng.

3.2. Xuất huyết dịch kính

Xuất huyết dịch kính xảy ra khi máu từ võng mạc hoặc mạch máu trong mắt tràn vào dịch kính. Máu và các sản phẩm phân hủy của máu tạo thành các cục hoặc đám đục, làm giảm độ trong suốt của dịch kính. Tình trạng này thường liên quan đến bệnh võng mạc do tăng huyết áp, tiểu đường, chấn thương mắt, rách võng mạc hoặc tắc mạch võng mạc, và có thể gây giảm thị lực đột ngột.

3.3. Rách võng mạc

Dịch kính thoái hóa và co rút có thể kéo mạnh lên bề mặt võng mạc, gây rách võng mạc. Các tế bào sắc tố, tế bào viêm hoặc máu từ vị trí rách sẽ đi vào dịch kính, tạo thành các vẩn đục dạng bụi hoặc sợi. Đây là tình trạng nguy hiểm vì rách võng mạc có thể tiến triển thành bong võng mạc nếu không được phát hiện sớm.

3.4. Bong võng mạc

Bong võng mạc là biến chứng nặng, trong đó võng mạc bị tách khỏi lớp nuôi dưỡng bên dưới. Khi bong võng mạc xảy ra, tế bào, dịch và máu có thể xâm nhập vào dịch kính, làm vẩn đục tăng lên rõ rệt. Người bệnh thường thấy nhiều đám mờ, chớp sáng, kèm theo giảm thị lực nghiêm trọng, cần can thiệp y tế khẩn cấp.

3.5. Viêm màng bồ đào

Trong các bệnh viêm màng bồ đào, đặc biệt là viêm kéo dài hoặc tái phát nhiều lần, tế bào viêm (chủ yếu là bạch cầu) sẽ đi vào dịch kính và tạo thành các vẩn đục dạng bụi mịn. Ở giai đoạn mạn tính hoặc có nhiễm khuẩn, dịch kính có thể bị xơ hóa, hình thành mô sẹo, làm giảm thị lực dai dẳng và khó hồi phục.

3.6. Khối u mắt

Một số khối u trong mắt (u võng mạc, u hắc mạc…) có thể gây xuất tiết, xuất huyết hoặc giải phóng tế bào bất thường vào dịch kính. Những thành phần này làm dịch kính bị vẩn đục và thường đi kèm với suy giảm thị lực tiến triển, đôi khi là dấu hiệu cảnh báo sớm của bệnh lý ác tính cần được chẩn đoán chuyên sâu.

4. Chẩn đoán cho tình trạng mắt bị vẩn đục dịch kính

• Khai thác triệu chứng: Hỏi về biểu hiện nhìn thấy chấm đen, sợi mờ trôi nổi, mức độ ảnh hưởng thị lực và tiền sử bệnh mắt.
• Thăm khám mắt: Nhỏ thuốc giãn đồng tử, kiểm tra tổng quát để đánh giá cấu trúc bên trong mắt.
• Soi đáy mắt / đèn khe: Quan sát dịch kính và võng mạc, phát hiện các vật thể trôi nổi và những bất thường đi kèm (nếu có).
• Siêu âm mắt (B-scan): Được chỉ định khi vẩn đục hoặc xuất huyết quá dày đặc che khuất tầm nhìn, giúp bác sĩ kiểm tra tình trạng võng mạc phía sau mà mắt thường không soi tới được.

5. Những phương pháp điều trị vẩn đục dịch kính

Điều trị vẩn đục dịch kính phụ thuộc vào mức độ nghiêm trọng của triệu chứng và mức độ ảnh hưởng đến thị lực cũng như sinh hoạt hằng ngày của người bệnh. Nếu vẩn đục dịch kính xuất hiện nhiều, gây cản trở tầm nhìn hoặc tiềm ẩn nguy cơ biến chứng, bác sĩ có thể cân nhắc các phương pháp điều trị chuyên sâu dưới đây:

• Mổ đục dịch kính là thủ thuật loại bỏ dịch kính bị đục và thay thế bằng dung dịch sinh lý, giúp loại bỏ gần như hoàn toàn các vật thể trôi nổi. Đây là phương pháp xâm lấn, chỉ áp dụng khi vẩn đục dày đặc gây giảm thị lực nặng hoặc do nguyên nhân bệnh lý như xuất huyết, viêm. Với vẩn đục nhẹ, người bệnh thường được khuyên theo dõi và sống chung.
• Điều trị nguyên nhân (Laser/Lạnh đông) được chỉ định khi vẩn đục kèm rách võng mạc, nhằm hàn gắn tổn thương và ngăn bong võng mạc, không có tác dụng làm tan các vẩn đục đã hình thành.
• Laser phá vỡ vẩn đục sử dụng tia laser năng lượng cao để làm nhỏ các đám vẩn đục, giúp giảm cảm giác ruồi bay. Phương pháp này ít xâm lấn hơn phẫu thuật, nhưng hiệu quả lâu dài vẫn đang được nghiên cứu và chưa áp dụng rộng rãi.
• Theo dõi định kỳ là hướng xử trí chủ đạo với đa số trường hợp vẩn đục sinh lý. Theo thời gian, não bộ sẽ thích nghi và người bệnh ít nhận thấy hơn; chỉ cần tái khám để đảm bảo không có biến chứng võng mạc.

6. Một vài cần lưu ý dành cho người bị vẩn đục dịch kính

Để kiểm soát triệu chứng và bảo vệ thị lực lâu dài, người bị vẩn đục dịch kính cần chú ý một số điểm sau:

• Khám mắt định kỳ: Thăm khám mắt thường xuyên với bác sĩ chuyên khoa là rất quan trọng, đặc biệt khi xuất hiện thêm ruồi bay, chớp sáng hoặc giảm thị lực. Ngoài ra, khám mắt giúp theo dõi diễn tiến của bệnh và phát hiện sớm các biến chứng nguy hiểm như rách hoặc bong võng mạc để can thiệp kịp thời.
• Điều chỉnh lối sống và chế độ ăn uống: Chế độ ăn lành mạnh góp phần nuôi dưỡng mắt từ bên trong. Nên tăng cường các thực phẩm giàu vitamin A, C, E và Omega-3 như cá béo, rau xanh, trái cây tươi và các loại hạt. 
• Bảo vệ mắt khỏi tác nhân có hại: Tránh tiếp xúc trực tiếp với ánh sáng mạnh bằng cách đeo kính râm khi ra ngoài để hạn chế tác hại của tia UV. Khi làm việc với máy tính, điện thoại hoặc thiết bị điện tử trong thời gian dài, nên cho mắt nghỉ ngơi theo quy tắc 20-20-20: cứ mỗi 20 phút, nhìn xa khoảng 6 mét trong 20 giây để giảm mỏi và căng thẳng cho mắt.

Về cơ bản, phần lớn các trường hợp vẩn đục dịch kính do lão hóa là lành tính và không cần điều trị. Theo thời gian, não bộ sẽ dần thích nghi và bỏ qua các đốm đen này, thường sau vài tháng. Vì vậy, người bệnh không nên quá lo lắng hay cố tập trung nhìn vào chúng, tránh làm triệu chứng trở nên khó chịu hơn.

Vẩn đục dịch kính đa số không nguy hiểm, tuy nhiên nếu chủ quan hoặc không theo dõi đúng cách có thể ảnh hưởng đến tầm nhìn. Vì vậy, khi các triệu chứng xuất hiện thường xuyên hoặc tăng dần, bạn nên thăm khám sớm tại cơ sở chuyên khoa mắt uy tín như Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa để được tư vấn và kiểm tra kịp thời. Hotline: 0846 403 403.