Mắt trẻ sơ sinh có vệt đỏ hoặc cục máu đỏ là hiện tượng xuất huyết mắt (xuất huyết dưới kết mạc). Thông thường tình trạng xuất huyết kết mạc đơn thuần có thể tự khỏi sau 1 – 2 tuần không cần bất kỳ sự can thiệp y tế nào. Tuy nhiên, có một số trường hợp chảy máu mắt ở trẻ không thể tự tan, đi kèm các biểu hiện nguy hiểm cần đưa trẻ đi viện ngay. Hãy cùng Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa tìm hiểu nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết và cách chăm sóc bé khi bị xuất huyết mắt qua bài viết sau. 

1. Mắt trẻ sơ sinh có vệt đỏ là gì?

Mắt trẻ sơ sinh có vệt đỏ là do tình trạng xuất huyết mắt (xuất huyết dưới kết mạc), xảy ra do áp lực lớn tác động lên vùng đầu và mặt của trẻ khi sinh, hoặc khi trẻ khóc, ho nhiều. Dù trông có vẻ đáng sợ, nhưng thực chất đây chỉ như là một vết bầm tím trên da, hoàn toàn lành tính, không gây đau đớn và sẽ tự tan dần khi máu được cơ thể hấp thụ tự nhiên.

Bên cạnh đó cũng cần chú ý một số trường hợp cần đi viện: khi vết đỏ kèm sưng phù mí mắt, có mủ/ghèn vàng xanh, trẻ quấy khóc nhiều, sốt, vết đỏ lan rộng, hoặc loét chảy máu. Đó có thể là dấu hiệu nhiễm trùng, tắc tuyến lệ hoặc bệnh lý nghiêm trọng.

2. Nguyên nhân khiến mắt trẻ sơ sinh có tia máu

Mắt trẻ sơ sinh có tia máu là biểu hiện của xuất huyết dưới kết mạc. Hiện tượng các mạch máu nhỏ bị vỡ do sự thay đổi áp suất đột ngột bởi các nhóm nguyên nhân phổ biến sau:

• Áp lực khi chuyển dạ: Trong quá trình sinh nở, các cơn gò tử cung tạo ra áp lực cực lớn lên cơ thể và vùng đầu của trẻ. Áp suất bên trong mạch máu tăng lên khiến các mao mạch mỏng manh ở mắt bị vỡ ra.
• Chấn thương khi sinh: Những trẻ có cân nặng lớn thường phải chịu áp lực co bóp mạnh hơn trong suốt quá trình chuyển dạ, dẫn đến nguy cơ xuất huyết dưới kết mạc cao hơn.
• Sử dụng dụng cụ hỗ trợ sinh: Trong các ca sinh khó, suy thai hoặc bé bị kẹt, bác sĩ phải sử dụng các dụng cụ hỗ trợ như forceps hoặc giác hút. Những dụng cụ này tác động trực tiếp lên vùng đầu mặt, làm tăng khả năng gây xuất huyết mắt ở trẻ sơ sinh.
• Sự thiếu hụt Vitamin K: Ngoài các sang chấn cơ học, sự thiếu hụt Vitamin K (một yếu tố đông máu quan trọng) ở trẻ sơ sinh cũng có thể là nguyên nhân khiến các mao mạch dễ vỡ hơn. Hầu hết trẻ hiện nay đều được tiêm Vitamin K ngay sau sinh để phòng ngừa tình trạng này.

3. Dấu hiệu nhận biết xuất huyết kết mạc ở trẻ sơ sinh

Bố mẹ cần quan sát kỹ đặc điểm của vết đỏ để phân biệt giữa tình trạng xuất huyết kết mạc ở trẻ sơ sinh lành tính và các dấu hiệu bệnh lý nguy hiểm. Dưới đây là các dấu hiệu nhận biết mắt trẻ sơ sinh có vệt đỏ cụ thể:

3.1. Dấu hiệu lành tính

Nếu là xuất huyết kết mạc thông thường do áp lực khi sinh, bạn sẽ thấy:

• Mắt bé xuất hiện đốm máu hoặc mảng máu đỏ tươi nằm trên lòng trắng của mắt và không che lấp tròng đen (con ngươi). 
• Bé vẫn bú tốt, ngủ ngoan và không có biểu hiện đau đớn. Mắt bé hoàn toàn sạch sẽ, không chảy dịch mủ hay ghèn.
• Vết máu sẽ nhạt dần từ đỏ tươi sang tím sẫm, sau đó là xanh lục và vàng nhạt rồi biến mất hoàn toàn sau 1- 2 tuần.

3.2. Dấu hiệu cảnh báo bệnh lý

Cha mẹ cần đưa trẻ đi khám ngay nếu vết đỏ đi kèm các biểu hiện sau:

• Viêm nhiễm hoặc tắc tuyến lệ: Mắt trẻ đỏ rực kèm theo nhiều rỉ mắt màu vàng hoặc xanh dính chặt vào lông mi khiến bé khó mở mắt. Lúc này, có thể bé bị viêm kết mạc hoặc tắc tuyến lệ gây hiện tượng mắt nổi gân máu lan khắp nhãn cầu chứ không đơn thuần là xuất huyết. Bé thường quấy khóc và hay đưa tay dụi mắt do ngứa hoặc rát.
• Tổn thương sâu: Hãy quan sát kỹ vị trí của vệt máu. Cha mẹ cần hết sức cảnh giác nếu thấy mức máu lắng ngang hoặc máu lấp đầy che khuất một phần hoặc toàn bộ tròng đen (con ngươi). Đây là tình trạng xuất huyết tiền phòng, có thể gây tăng nhãn áp (cườm nước cấp) dẫn đến mất thị lực vĩnh viễn nếu không xử lý kịp thời. 
• Sưng nề bất thường: Toàn bộ vùng mí mắt sưng mọng, đỏ tấy hoặc trẻ có biểu hiện sợ ánh sáng, nheo mắt liên tục.

Lưu ý quan trọng: Cảnh báo về bệnh võng mạc trẻ đẻ non (ROP). Mặc dù ROP không gây đỏ mắt bên ngoài, nhưng nếu bé sinh non < 34 tuần hoặc nhẹ cân, cần đi khám đáy mắt định kỳ dù mắt có đỏ hay không.

4. Xuất huyết mắt ở trẻ sơ sinh có nguy hiểm không?

Phần lớn các ca trẻ sơ sinh bị xuất huyết mắt dưới kết mạc đơn thuần đều không gây đau đớn hay biến chứng. Vết máu sẽ tự biến mất sau vài tuần mà không cần can thiệp điều trị.

Do đó cha mẹ hoàn toàn có thể yên tâm. Khác với tình trạng xuất huyết mắt ở người già (thường liên quan đến biến chứng nguy hiểm của cao huyết áp, tiểu đường hay lão hóa mạch máu), xuất huyết kết mạc ở trẻ sơ sinh chủ yếu là hiện tượng sinh lý tạm thời do áp lực khi sinh, hoàn toàn không ảnh hưởng đến thị lực lâu dài của bé.

5. Cách chăm sóc trẻ sơ sinh bị chảy máu mắt tại nhà

Việc chăm sóc tại nhà đúng cách sẽ giúp vết máu nhanh tan và ngăn ngừa nhiễm trùng cho bé. Dưới đây là hướng dẫn chi tiết cách chăm sóc khi bé gặp tình trạng xuất huyết mắt:

5.1. Vệ sinh mắt đúng cách

Cha mẹ cần giữ cho vùng mắt bé luôn sạch sẽ để tránh vi khuẩn xâm nhập vào vị trí mạch máu đang tổn thương: 

• Sử dụng nước muối sinh lý: Thấm nước muối sinh lý vào gạc vô khuẩn dùng 1 lần, lau nhẹ từ đầu mắt ra đuôi mắt. Không dùng khăn mặt lau đi lau lại. Thực hiện 2–3 lần/ngày hoặc khi mắt bé có rỉ.
• Không tự ý nhỏ thuốc: Tuyệt đối không tự mua các loại thuốc nhỏ mắt có chứa kháng sinh hoặc corticoid khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Điều này có thể gây kích ứng nghiêm trọng cho đôi mắt non nớt của trẻ.
• Hạn chế để bé dụi mắt: Cắt móng tay cho bé hoặc đeo bao tay mềm để tránh việc bé vô tình dụi vào vết xuất huyết mắt, khiến mạch máu vỡ thêm.
• Theo dõi thường xuyên: Cha mẹ nên chụp ảnh mắt bé dưới cùng một góc độ và ánh sáng mỗi ngày. Việc theo dõi, so sánh ảnh sẽ giúp bạn nhận thấy vết máu đang thu nhỏ lại từ rìa vào tâm một cách khách quan nhất. Nếu sau 10 ngày vết máu không có dấu hiệu thu nhỏ, hãy đưa trẻ đi khám

5.2. Chế độ dinh dưỡng cho mẹ 

Vì trẻ sơ sinh nhận nguồn dinh dưỡng hoàn toàn từ sữa mẹ, nên chế độ ăn uống của mẹ ảnh hưởng trực tiếp đến tốc độ hồi phục thành mạch của bé. Để hỗ trợ bé nhanh tan máu, mẹ cần lưu ý về vấn đề xuất huyết mắt kiêng ăn gì:

• Hạn chế thực phẩm gây nóng trong: Mẹ nên hạn chế đồ cay nóng và chất kích thích (trà, cafe) để tránh làm bé bị khó chịu, quấy khóc nhiều. Việc bé khóc gắng sức sẽ làm tăng áp lực lên vùng đầu mặt, khiến các mạch máu ở mắt dễ bị vỡ thêm hoặc lâu tan hơn. 
• Kiêng thực phẩm dễ gây dị ứng: Nếu mẹ có cơ địa nhạy cảm, nên hạn chế đồ biển lạ hoặc thực phẩm dễ gây sưng viêm để đảm bảo chất lượng sữa ổn định nhất cho trẻ.
• Bổ sung thực phẩm hỗ trợ thành mạch: Mẹ nên tăng cường Vitamin C và Vitamin K thông qua các loại rau xanh (bông cải, rau chân vịt), trái cây (cam, bưởi) để tăng cường sức bền thành mạch máu cho bé qua dòng sữa mẹ.

6. Câu hỏi thường gặp

6.1. Trẻ sơ sinh bị chảy máu mắt có phải do y tá tắm bé mạnh tay không?

Thực tế, thao tác tắm bé thường rất nhẹ nhàng. Rất hiếm khi xảy ra do thao tác tắm bé, vì nhân viên y tế thường được đào tạo bài bản. Nguyên nhân chủ yếu vẫn là do áp lực từ quá trình sinh nở hoặc do bé khóc/ho mạnh sau sinh. 

6.2. Có nên băng mắt cho bé không?

Không, việc băng mắt cho bé không chỉ gây kích ứng mà còn có nguy cơ gây nhược thị do bít lấp. Thời điểm sơ sinh, não bộ trẻ cần nhận được tín hiệu ánh sáng liên tục để phát triển thị giác. Băng mắt quá lâu có thể khiến mắt bị yếu đi vĩnh viễn do não bộ ‘từ chối’ nhận hình ảnh từ mắt đó.

Tình trạng mắt trẻ sơ sinh có vệt đỏ thường gây tâm lý lo lắng cho cha mẹ, nhưng phần lớn trường hợp đều là xuất huyết dưới kết mạc lành tính và sẽ tự tan sau vài tuần. Nếu bạn vẫn còn cảm thấy bất an về mức độ lan rộng của vệt máu hoặc nhận thấy mắt bé có những dấu hiệu nguy hiểm, hãy đưa bé đến Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa để được các bác sĩ thăm khám và điều trị kịp thời, bảo vệ thị lực cho con yêu.