Trong cuộc sống hiện đại ngày nay, trẻ em cũng thường xuyên sử dụng điện thoại để học tập, giải trí hoặc xem video. Tuy nhiên, việc nhìn màn hình quá lâu khiến không ít cha mẹ lo lắng về nguy cơ ảnh hưởng đến mắt của trẻ. Vậy tại sao trẻ em xem điện thoại nhiều dễ bị hỏng mắt? Bài viết dưới đây sẽ giúp cha mẹ hiểu rõ hơn về vấn đề này.

1. Tại sao trẻ em xem điện thoại nhiều bị hỏng mắt?

Việc trẻ em sử dụng điện thoại trong thời gian dài có thể ảnh hưởng trực tiếp đến mắt do nhiều nguyên nhân khác nhau. Dưới đây là những yếu tố chính khiến thị lực của trẻ dễ bị suy giảm.

• Mắt trẻ em chưa hoàn thiện về mặt sinh học: Mắt của trẻ em vẫn đang trong quá trình phát triển và chưa hoàn thiện như người lớn. Mắt trẻ có khả năng điều tiết rất mạnh mẽ. Tuy nhiên, việc lạm dụng khả năng này khi nhìn gần liên tục sẽ khiến cơ điều tiết bị co cứng, không thể thư giãn để nhìn xa, dẫn đến cận thị giả hoặc cận thị tiến triển.
• Tác động của ánh sáng xanh từ màn hình: Màn hình điện thoại phát ra ánh sáng xanh có năng lượng cao, dễ xuyên sâu vào mắt. Nếu tiếp xúc thường xuyên, ánh sáng xanh có thể gây mỏi mắt, khô mắt và làm rối loạn giấc ngủ của trẻ. Dù chưa có bằng chứng cho thấy gây hại mắt nghiêm trọng, trẻ vẫn không nên dùng thiết bị điện tử quá lâu.
• Thói quen “nhìn chăm chăm vào màn hình” khiến mắt ít chớp: Khi trẻ tập trung xem điện thoại, mắt thường chớp ít hơn bình thường. Chớp mắt ít làm nước mắt không được phân bố đều, dẫn đến tình trạng khô mắt, rát mắt và cay mắt. Nếu kéo dài, trẻ có thể thường xuyên than mỏi mắt, đau đầu hoặc khó chịu ở vùng mắt.
• Khoảng cách từ mắt đến điện thoại quá gần: Nhiều trẻ có thói quen cầm điện thoại rất gần mắt khi xem. Điều này khiến mắt phải điều tiết liên tục ở khoảng cách ngắn, làm tăng áp lực lên thủy tinh thể. Lâu ngày, thói quen này dễ dẫn đến cận thị hoặc làm tăng độ cận nhanh hơn.
• Ngồi sai tư thế, sử dụng điện thoại trong không gian thiếu sáng: Trẻ em thường xem điện thoại khi nằm, cúi đầu hoặc trong phòng thiếu ánh sáng. Tư thế không đúng kết hợp với ánh sáng không đạt chuẩn khiến mắt phải làm việc vất vả hơn để nhìn rõ.

2. Các bệnh lý về mắt thường gặp khi trẻ “nghiện” điện thoại

Trẻ sử dụng điện thoại trong thời gian dài, đặc biệt là mỗi ngày và không được kiểm soát hợp lý, có thể làm tăng nguy cơ mắc nhiều bệnh lý về mắt. Dưới đây là những vấn đề phổ biến nhất mà cha mẹ cần lưu ý.

2.1. Tật khúc xạ

Tật khúc xạ là nhóm bệnh về mắt thường gặp ở trẻ em, trong đó phổ biến nhất là cận thị. Nguyên nhân chính là do mắt phải điều tiết liên tục khi nhìn gần, đặc biệt là khi trẻ xem điện thoại quá lâu.

Ở giai đoạn đầu, nhiều trẻ có thể gặp cận thị giả. Đây là tình trạng mắt bị co thắt điều tiết tạm thời do làm việc quá sức, khiến trẻ nhìn xa bị mờ nhưng có thể hồi phục nếu được nghỉ ngơi và điều chỉnh thói quen sinh hoạt. Tuy nhiên, nếu cha mẹ không phát hiện sớm và để trẻ tiếp tục xem điện thoại nhiều, cận thị giả rất dễ tiến triển thành cận thị thật, lúc này trẻ cần đeo kính và thị lực khó hồi phục hoàn toàn.

2.2. Hội chứng thị giác màn hình

Hội chứng thị giác màn hình là tình trạng phổ biến ở trẻ thường xuyên sử dụng điện thoại, máy tính bảng hoặc các thiết bị điện tử khác. Nguyên nhân là do mắt phải tiếp xúc liên tục với màn hình trong thời gian dài, kèm theo ánh sáng xanh và thói quen chớp mắt ít.

Các triệu chứng thường gặp bao gồm:

• Mỏi mắt, khô mắt, cay mắt
• Nhức đầu, đặc biệt là vùng trán hoặc thái dương
• Nhìn mờ tạm thời, khó tập trung khi học tập

Nếu tình trạng này kéo dài, trẻ có thể thường xuyên than đau đầu và nhức mắt, ảnh hưởng đến sinh hoạt cũng như kết quả học tập. Cha mẹ có thể tham khảo thêm thông tin chi tiết về tình trạng đau đầu kèm nhức mắt tại bài viết: Đau nửa đầu bên phải và nhức mắt: Nguyên nhân, Cách điều trị

2.3. Khô mắt mãn tính

Khô mắt mãn tính là tình trạng khá thường gặp ở trẻ em sử dụng điện thoại trong thời gian dài. Khi tập trung nhìn màn hình, trẻ có xu hướng chớp mắt ít hơn bình thường, làm cho lớp nước mắt không được phân bố đều trên bề mặt nhãn cầu. Điều này khiến mắt dễ bị khô, rát và khó chịu.

Nếu tình trạng khô mắt kéo dài và không được xử lý sớm, trẻ có thể thường xuyên cảm thấy cộm mắt, nóng rát, mỏi mắt hoặc chảy nước mắt sống. Về lâu dài, khô mắt mãn tính không chỉ gây ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày mà còn làm tăng nguy cơ viêm nhiễm và suy giảm thị lực.

2.4. Nguy cơ lác mắt (mắt lé)

Việc trẻ nhìn điện thoại quá nhiều, đặc biệt là ở khoảng cách rất gần, có thể làm rối loạn sự phối hợp giữa hai mắt. Khi mắt phải điều tiết liên tục trong thời gian dài, các cơ vận nhãn dễ bị mệt mỏi và mất cân bằng, từ đó làm tăng nguy cơ lác mắt (hay còn gọi là mắt lé).

Lác mắt ở trẻ không chỉ ảnh hưởng đến thẩm mỹ mà còn làm giảm khả năng nhìn hai mắt phối hợp, gây khó khăn trong học tập và sinh hoạt. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, lác mắt có thể dẫn đến nhược thị, khiến thị lực của một bên mắt suy giảm vĩnh viễn.

2.5. Nguy cơ làm yếu võng mạc và khiến mắt “già” trước tuổi

Thoái hóa điểm vàng thường chỉ gặp ở người già. Tuy nhiên, ba mẹ cần biết rằng mắt của trẻ nhỏ giống như một tấm kính rất trong suốt, nên ánh sáng xanh từ điện thoại có thể đi xuyên thẳng vào sâu trong đáy mắt một cách dễ dàng hơn so với người lớn.

Việc trẻ xem điện thoại quá sớm và quá lâu sẽ làm các tế bào ở vùng điểm vàng (nơi giúp mắt nhìn rõ nhất) bị “mệt mỏi” và tổn thương âm thầm. Sự tổn thương này tích tụ từng ngày, khiến đôi mắt của trẻ bị “lão hóa” nhanh hơn bình thường. Dù chưa gây mờ mắt ngay lập tức, nhưng về lâu dài, nó sẽ khiến mắt trẻ yếu đi và dễ mắc các bệnh lý về võng mạc nghiêm trọng hơn khi con lớn lên.

3. Dấu hiệu trẻ có thể đang suy giảm thị lực

Dưới đây là những dấu hiệu phổ biến cho thấy mắt của trẻ có thể đang gặp vấn đề do xem điện thoại quá nhiều.

• Trẻ hay nheo mắt, dụi mắt liên tục: Khi thị lực suy giảm, trẻ thường phải nheo mắt để nhìn rõ hơn. Ngoài ra, cảm giác mỏi và khó chịu ở mắt khiến trẻ có thói quen dụi mắt thường xuyên.
• Kêu đau đầu, nhức hốc mắt sau khi xem điện thoại: Trẻ bị suy giảm thị lực thường cảm thấy đau đầu hoặc nhức vùng hốc mắt sau khi xem điện thoại, học bài hoặc nhìn gần trong thời gian dài.
• Cầm điện thoại dí sát vào mắt: Việc trẻ cầm điện thoại rất gần mắt để xem là dấu hiệu rõ ràng cho thấy trẻ đang nhìn không rõ ở khoảng cách bình thường. 
• Nghiêng đầu để nhìn rõ vật: Một số trẻ có thói quen nghiêng đầu hoặc che một bên mắt khi nhìn. Điều này có thể do hai mắt không còn nhìn rõ như nhau hoặc khả năng phối hợp giữa hai mắt bị rối loạn.
• Mắt đỏ, chảy nước mắt sống thường xuyên: Mắt đỏ, khô rát hoặc chảy nước mắt sống là biểu hiện cho thấy mắt đang bị kích ứng và mệt mỏi. 
• Nháy mắt liên tục (tic): Trẻ hay nháy mắt hoặc giật cơ mặt một cách vô thức, thường do mắt bị mỏi hoặc quá tải.
• Dấu hiệu “im lặng” (cận thị một bên): Trẻ có thể không biểu hiện rõ vì một mắt vẫn nhìn tốt, trong khi mắt kia đã nhìn kém. Nếu không được khám sớm, mắt yếu có thể trở thành nhược thị (mắt lười) và rất khó phục hồi sau độ tuổi vàng (khoảng 7–12 tuổi).

4. Trẻ sử dụng thiết bị điện tử bao lâu thì an toàn?

• Trẻ em dưới 2 tuổi: Cha mẹ tuyệt đối không nên cho trẻ xem điện thoại hoặc các thiết bị có màn hình. Ở giai đoạn này, não bộ và hệ thị giác của trẻ đang phát triển rất nhanh, việc tiếp xúc màn hình sớm có thể ảnh hưởng xấu đến khả năng tập trung, phát triển ngôn ngữ và thị lực. Thay vào đó, trẻ nên được khuyến khích chơi đồ chơi, đọc sách tranh và tương tác trực tiếp với người lớn.
• Trẻ từ 2 – 5 tuổi: Thời gian sử dụng thiết bị điện tử không nên vượt quá 1 giờ mỗi ngày. Trẻ chỉ nên xem các nội dung giáo dục, phù hợp lứa tuổi và luôn có người lớn giám sát. Khi sử dụng, cần giữ khoảng cách từ mắt đến màn hình khoảng 50 – 60 cm, đảm bảo phòng đủ ánh sáng và cho trẻ nghỉ mắt giữa các lần xem.
• Trẻ từ 6 – 12 tuổi: Tổng thời gian nhìn màn hình mỗi ngày nên giới hạn khoảng 1 – 2 giờ, bao gồm cả học tập và giải trí. Cha mẹ cần hướng dẫn trẻ sử dụng thiết bị đúng mục đích, tránh vừa học vừa xem video hoặc chơi game. Sau mỗi 20 phút sử dụng, trẻ nên cho mắt nghỉ 1 – 2 phút bằng cách nhìn ra xa hoặc nhắm mắt thư giãn.
• Trẻ trên 12 tuổi: Trẻ có thể sử dụng thiết bị điện tử lâu hơn nhưng vẫn cần được kiểm soát hợp lý. Tổng thời gian sử dụng màn hình không nên vượt quá 3 – 4 giờ mỗi ngày. 

5. Cách bảo vệ đôi mắt trẻ khi sử dụng điện thoại

Ba mẹ nên đồng hành và hướng dẫn con sử dụng điện thoại đúng cách để hạn chế tình trạng trẻ em xem điện thoại nhiều bị hỏng mắt.

• Áp dụng quy tắc 20 – 20 – 20: Cha mẹ nên hướng dẫn trẻ áp dụng quy tắc 20–20–20 khi sử dụng điện thoại. Cụ thể, sau mỗi 20 phút nhìn màn hình, trẻ cần nhìn ra xa khoảng 20 feet (tương đương 6 mét) trong ít nhất 20 giây. Thói quen này giúp mắt được thư giãn, giảm mỏi mắt và hạn chế co thắt cơ điều tiết.
• Giữ khoảng cách an toàn khi sử dụng điện thoại: Khi dùng thiết bị điện tử, trẻ nên giữ khoảng cách phù hợp: điện thoại khoảng 30 – 40 cm, máy tính bảng khoảng 50 cm và máy tính để bàn từ 60 – 70 cm. Ngoài ra, cần nhắc trẻ ngồi thẳng lưng khi xem, không nên nằm vì tư thế nằm dễ làm mắt nhìn lệch, lâu dài có thể gây cận thị không đều giữa hai mắt. Đặc biệt, thói quen nằm nghiêng xem điện thoại dễ gây lệch khúc xạ (độ cận hai mắt chênh lệch lớn), dẫn đến nguy cơ nhược thị âm thầm rất khó phát hiện.
• Đảm bảo điều kiện ánh sáng phù hợp: Không nên để trẻ sử dụng điện thoại trong phòng tối hoặc nơi ánh sáng yếu. Màn hình quá sáng hoặc quá tối đều khiến mắt phải điều tiết nhiều hơn, dễ gây mỏi và nhức mắt. Tốt nhất nên cho trẻ sử dụng điện thoại ở nơi có ánh sáng tự nhiên hoặc ánh sáng đèn đầy đủ, dịu nhẹ.
• Bổ sung chế độ dinh dưỡng tốt cho mắt: Chế độ ăn uống đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ và tăng cường sức khỏe đôi mắt cho trẻ. Cha mẹ nên bổ sung các thực phẩm giàu vitamin A, C, E, kẽm, lutein và omega-3 như cà rốt, bí đỏ, trứng, cá hồi, rau chân vịt, bông cải xanh, quả việt quất… Việc duy trì các thực phẩm tốt cho thị lực trong thực đơn hằng ngày sẽ giúp mắt trẻ phát triển khỏe mạnh hơn.
• Khuyến khích trẻ tham gia hoạt động ngoài trời: Trẻ nên được vận động và vui chơi ngoài trời ít nhất 1–2 giờ mỗi ngày. Ánh sáng tự nhiên không chỉ tốt cho sức khỏe tổng thể mà còn giúp mắt phát triển tốt, đồng thời đã được chứng minh có khả năng làm giảm nguy cơ cận thị tiến triển ở trẻ em.

6. Câu hỏi thường gặp

6.1. Kính chống ánh sáng xanh có thực sự bảo vệ mắt trẻ không?

Kính chống ánh sáng xanh có thể giúp giảm bớt tác động của ánh sáng xanh từ màn hình, từ đó hỗ trợ hạn chế mỏi mắt và khó chịu khi trẻ sử dụng điện thoại. Tuy nhiên, loại kính này không thể thay thế việc kiểm soát thời gian sử dụng thiết bị điện tử. Nếu trẻ vẫn xem điện thoại quá lâu, ngồi sai tư thế hoặc dùng trong điều kiện ánh sáng không phù hợp, nguy cơ hỏng mắt vẫn xảy ra.

6.2. Trẻ bị cận thị giả do xem điện thoại có chữa được không?

Cận thị giả có thể hồi phục được nếu phát hiện sớm và cho mắt nghỉ ngơi đúng cách. Tuy nhiên, nếu để tình trạng này kéo dài, mắt sẽ bị thay đổi cấu trúc và chuyển thành cận thị thật, lúc đó sẽ không thể chữa khỏi hoàn toàn. 

6.3. Cho trẻ uống thuốc bổ mắt có thay thế được việc hạn chế điện thoại không?

Thuốc bổ mắt chỉ mang tính hỗ trợ dinh dưỡng, hoàn toàn không thể thay thế việc hạn chế điện thoại. Nếu trẻ lạm dụng màn hình, mắt vẫn sẽ bị tổn thương do điều tiết quá độ. Do đó, thay vì phụ thuộc vào thuốc, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám tầm soát ngay từ lúc 3 tuổi – đừng đợi đến khi vào lớp 1 hay khi mắt mờ mới đi, để tránh bỏ lỡ “giai đoạn vàng” điều trị nhược thị.

Bên cạnh lịch tái khám 6 tháng/lần, cha mẹ cần lưu ý quy trình chuẩn y khoa: Trẻ bắt buộc phải được nhỏ thuốc liệt điều tiết (đặc biệt ở lần khám đầu) để loại bỏ trạng thái “cận thị giả”. Đây là bước then chốt giúp bác sĩ xác định chính xác độ khúc xạ thật, tránh việc trẻ phải đeo kính sai độ oan uổng.

Cho trẻ sử dụng điện thoại không đúng cách và trong thời gian dài có thể gây ra nhiều ảnh hưởng xấu đến thị lực. Hy vọng những thông tin trên đã giúp cha mẹ hiểu rõ nguyên nhân khiến trẻ em xem điện thoại nhiều bị hỏng mắt, từ đó chủ động bảo vệ và chăm sóc đôi mắt cho con. Nếu cha mẹ cần tư vấn thêm hoặc muốn kiểm tra thị lực cho trẻ, có thể liên hệ Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa qua tổng đài 0846 403 403 để được hỗ trợ kịp thời.