Cảm giác bỏng rát, cay chói dữ dội khi bị ớt vào mắt thường xuất phát từ capsaicin, một hợp chất gây kích ứng mạnh. Dù đa phần chỉ là phản ứng tạm thời, nhưng nếu xử lý không đúng cách có thể dẫn đến kích ứng dai dẳng hoặc nguy cơ viêm nhiễm. Vậy đâu là những cách sơ cứu tại nhà an toàn, hiệu quả và những lưu ý cần tránh để bảo vệ đôi mắt của bạn? Cùng Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.

1. Bị ớt vào mắt có nguy hiểm không?

Khi không may bị ớt vào mắt, mức độ nguy hiểm thường phụ thuộc vào loại ớt và cách xử lý. Thông thường, đây chỉ là tình trạng kích ứng tạm thời, nhưng nếu không được xử lý đúng cách hoặc gặp phải ớt quá cay, nguy cơ tổn thương có thể cao hơn.

1.1. Kích ứng mắt

Phản ứng kích ứng mắt là tình trạng phổ biến nhất khi mắt tiếp xúc với capsaicin. Các triệu chứng thường gặp bao gồm đỏ mắt, chảy nước mắt nhiều, cảm giác châm chích hoặc nóng rát. Đây là phản ứng tự vệ của cơ thể nhằm loại bỏ chất lạ và làm dịu vùng bị ảnh hưởng.

Thông thường, những triệu chứng này sẽ giảm dần sau vài chục phút đến vài giờ nếu mắt được rửa sạch đúng cách. Tuy nhiên, nếu bạn không kịp thời sơ cứu hoặc dụi mắt quá mạnh, capsaicin có thể bị phân tán rộng hơn, gây khó chịu kéo dài và tăng nguy cơ trầy xước bề mặt mắt.

1.2. Bỏng mắt

Mặc dù hiếm gặp với các loại ớt thông thường, nhưng khi tiếp xúc với ớt có độ cay cực cao (ví dụ: ớt hiểm, ớt ma) hoặc các sản phẩm chiết xuất từ ớt đậm đặc như tinh dầu ớt, nước sốt cay công nghiệp, nguy cơ bỏng hóa học cho mắt là hoàn toàn có thể xảy ra. Capsaicin nồng độ cao có thể gây tổn thương trực tiếp đến lớp biểu mô giác mạc và kết mạc, dẫn đến tình trạng bỏng.

Dấu hiệu của bỏng mắt nghiêm trọng bao gồm đau dữ dội kéo dài không thuyên giảm, mờ mắt đột ngột, khó mở mắt do sưng tấy hoặc co thắt mí, và thậm chí là thay đổi màu sắc của giác mạc (trở nên đục hoặc có vệt trắng). Trong những trường hợp này, việc tìm kiếm sự can thiệp y tế khẩn cấp tại các cơ sở chuyên khoa mắt như Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa là vô cùng quan trọng để ngăn ngừa những biến chứng nghiêm trọng hơn cho thị lực.

1.3. Viêm kết mạc

Kích ứng mạnh do capsaicin có thể làm suy yếu hàng rào bảo vệ tự nhiên của kết mạc, tạo điều kiện thuận lợi cho các tác nhân gây bệnh như vi khuẩn hoặc virus xâm nhập. Khi đó, tình trạng viêm kết mạc do kích ứng có thể phát triển, biểu hiện qua các triệu chứng như đỏ mắt dai dẳng không cải thiện, ngứa ngáy, tiết dịch mắt (dịch trong, nhầy hoặc mủ) và cảm giác cộm xốn như có dị vật trong mắt.

Nếu bạn nhận thấy các dấu hiệu viêm nhiễm này xuất hiện hoặc kéo dài sau sự cố, Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa khuyên bạn nên đến thăm khám bác sĩ chuyên khoa mắt ngay lập tức. Chẩn đoán và điều trị kịp thời sẽ giúp kiểm soát viêm nhiễm, tránh lây lan và bảo vệ sức khỏe lâu dài cho đôi mắt của bạn.

2. 8 Cách xử lý khi bị ớt vào mắt tại nhà

Khi bị ớt vào mắt, điều quan trọng nhất bạn cần nhớ là phải bình tĩnh và áp dụng ngay 8 cách xử lý hiệu quả dưới đây.

2.1. Sử dụng nước muối sinh lý (NaCl 0.9%), nước mắt nhân tạo

Nước muối sinh lý và nước mắt nhân tạo là lựa chọn an toàn nhất cho mắt, giúp rửa trôi chất kích ứng và làm dịu nhanh cảm giác cay rát. Các dung dịch này có thành phần gần giống nước mắt tự nhiên, không gây tổn thương giác mạc.

Cách thực hiện đúng:

• Nghiêng đầu sang một bên sao cho mắt bị cay nằm thấp hơn mắt lành.
• Nhỏ nhiều giọt nước muối sinh lý hoặc nước mắt nhân tạo vào mắt bị ảnh hưởng.
• Chớp mắt nhẹ nhàng để dung dịch lan đều và cuốn trôi capsaicin.
• Lặp lại nhiều lần cho đến khi cảm giác cay rát giảm rõ rệt.

Lưu ý: Xối dung dịch từ góc trong mắt ra phía đuôi mắt để tránh nước chứa ớt chảy sang mắt còn lại. Chỉ sử dụng sản phẩm còn hạn, sạch và vô khuẩn.

2.2. Chớp mắt trong chậu nước sạch

Ngay khi mắt dính ớt, mục tiêu quan trọng nhất là loại bỏ capsaicin càng sớm càng tốt. Dù capsaicin không tan nhiều trong nước, nhưng việc chớp mắt liên tục trong lượng nước lớn sẽ tạo tác dụng rửa trôi cơ học, giúp giảm nhanh cảm giác cay rát.

Cách thực hiện:

• Dùng chậu nước sạch, mát, cúi mặt sao cho mắt tiếp xúc với nước.
• Chớp mắt liên tục và liếc mắt nhẹ nhàng theo các hướng (trên – dưới – trái – phải) để nước tiếp cận các ngách sâu dưới mi mắt.
• Thời gian rửa lý tưởng: 15–20 phút hoặc cho đến khi cảm giác cay rát giảm đáng kể.

Lưu ý: Tránh dụi mắt trong quá trình rửa vì có thể làm trầy xước giác mạc và khiến tình trạng nặng hơn.

2.3. Rửa mắt bằng sữa tươi

Capsaicin là chất tan trong dầu, không tan trong nước. Sữa tươi chứa chất béo và casein có khả năng liên kết với capsaicin, giúp làm giảm cảm giác cay rát ở mắt hiệu quả hơn so với nước thường.

Cách thực hiện an toàn:

• Dùng sữa tươi tiệt trùng, không đường, ở nhiệt độ phòng hoặc hơi mát (không quá nóng hay quá lạnh).
• Nhẹ nhàng đổ sữa vào mắt bị kích ứng hoặc cho mắt tiếp xúc với sữa trong vài phút, chớp mắt nhẹ để sữa tiếp xúc đều bề mặt mắt.
• Thực hiện đến khi cảm giác cay rát giảm bớt.

Lưu ý bắt buộc: Sau khi dùng sữa, phải rửa lại mắt thật kỹ bằng nước muối sinh lý (NaCl 0,9%) hoặc nước sạch trong ít nhất 1–2 phút để loại bỏ cặn sữa, tránh nguy cơ nhiễm khuẩn. Tuyệt đối không để sữa lưu lại trên mắt qua đêm và không dùng sữa chưa tiệt trùng hoặc có đường, hương liệu.

2.4. Đắp khăn lạnh/khăn đá

Nhiệt độ lạnh từ khăn lạnh hoặc túi đá có tác dụng làm co mạch máu tại chỗ, giúp giảm lưu lượng máu đến vùng bị tổn thương, từ đó giảm sưng và đỏ mắt hiệu quả. Hơn nữa, nhiệt độ thấp còn giúp làm tê liệt tạm thời các đầu dây thần kinh cảm giác, mang lại hiệu quả giảm đau và làm dịu tức thì cảm giác bỏng rát do capsaicin gây ra. 

Thực hiện đúng cách theo chỉ dẫn này sẽ giúp đảm bảo an toàn cho mắt và giảm đau rát hiệu quả:

• Nhúng một chiếc khăn sạch vào nước lạnh hoặc bọc vài viên đá vào khăn sạch.
• Nhắm mắt và đặt khăn lạnh lên vùng mắt bị ảnh hưởng.
• Giữ nguyên trong khoảng 10-15 phút. Bạn có thể lặp lại nhiều lần nếu cảm thấy mắt vẫn còn khó chịu.

2.5. Bã chè tươi hoặc đắp lát dưa chuột

Bã chè tươi và dưa chuột là những mẹo dân gian có cơ sở khoa học nhất định. Trà xanh chứa tannin giúp chống viêm nhẹ, còn dưa chuột giàu nước, có tác dụng làm mát và dịu vùng mắt.

Cách thực hiện an toàn:

Với bã chè tươi:

• Dùng bã trà xanh đã pha, ép bớt nước và để nguội hoàn toàn hoặc làm mát nhẹ.
• Đặt bã chè lên gạc sạch rồi đắp lên mí mắt khi đã nhắm kín trong 10–15 phút.
• Nằm thư giãn để giảm cảm giác cay rát.

Lưu ý quan trọng: Bã chè không vô khuẩn. Nếu mắt có trầy xước do dụi, không nên dùng vì dễ gây nhiễm khuẩn hoặc nấm. Tuyệt đối không để nước trà chảy vào mắt.

Với dưa chuột:

• Rửa sạch dưa chuột, thái lát mỏng, có thể làm lạnh trước khi dùng.
• Nhắm mắt và đắp lát dưa chuột lên mí mắt trong khoảng 15–20 phút.
• Tháo ra khi hết lạnh hoặc khi mắt thấy dễ chịu hơn.

Cảnh báo chung: Chỉ đắp lên vùng da mí mắt khi mắt đã nhắm chặt. Nguyên liệu phải sạch, không tồn dư thuốc bảo vệ thực vật. Nếu mắt đã bị xước giác mạc, không nên áp dụng các phương pháp đắp tự nhiên vì nguy cơ viêm loét giác mạc rất cao.

2.6. Dùng dầu thực vật (chỉ dùng ngoài vùng da quanh mắt)

Capsaicin là chất tan trong dầu, vì vậy các loại dầu thực vật tinh khiết (dầu oliu, dầu dừa, dầu hướng dương…) có thể giúp loại bỏ capsaicin còn sót lại trên da mí mắt và lông mi, từ đó giảm cảm giác nóng rát quanh mắt.

Cách thực hiện an toàn:

• Dùng tăm bông thấm dầu, lau nhẹ vùng da mí mắt, lông mày bị dính ớt.
• Sau đó lau lại bằng khăn ấm để loại bỏ lớp dầu thừa.

Lưu ý bắt buộc: Tuyệt đối không nhỏ dầu trực tiếp vào mắt. Dầu có thể tạo màng mờ trên giác mạc, gây khó chịu và giảm thị lực tạm thời. Chỉ dùng dầu cho vùng da quanh mắt.

2.7. Sử dụng rượu (chỉ dùng cho tay)

Cồn trong rượu có khả năng hòa tan capsaicin, giúp làm sạch ớt bám trên da tay. Tuy nhiên, rượu tuyệt đối không được dùng cho mắt vì có thể gây bỏng niêm mạc nghiêm trọng.

Cách dùng đúng:

• Dùng rượu để lau hoặc rửa tay dính ớt.
• Sau đó rửa lại tay bằng xà phòng và nước sạch trước khi chạm vào mắt.

Cảnh báo: Không dùng rượu cho vùng mặt hoặc quanh mắt.

2.8. Nháy mắt liên tục

Nháy mắt là phản xạ bảo vệ tự nhiên giúp kích thích tiết nước mắt, từ đó pha loãng và cuốn trôi capsaicin ra khỏi bề mặt nhãn cầu. Đây là biện pháp hỗ trợ đơn giản nhưng hiệu quả khi kết hợp với rửa mắt đúng cách.

Cách thực hiện:

• Nháy mắt nhẹ nhàng, liên tục.
• Tránh nheo mắt hoặc dụi mạnh vì có thể gây trầy xước giác mạc.

Lưu ý quan trọng: Thông thường, cảm giác cay rát do ớt vào mắt sẽ giảm rõ sau khoảng 20–30 phút nếu được sơ cứu đúng cách. Tuy nhiên, nếu mắt vẫn đau nhiều, cộm chói kéo dài, đỏ nhiều hoặc bắt đầu nhìn mờ, người bệnh cần đến ngay cơ sở chuyên khoa mắt để được thăm khám và xử trí kịp thời. Không nên chủ quan vì có thể ảnh hưởng đến thị lực. Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa luôn sẵn sàng hỗ trợ và bảo vệ đôi mắt của bạn.

3. Những lưu ý cần tránh khi bị ớt vào mắt

Để tránh làm tình hình trở nên tồi tệ hơn hoặc gây tổn thương vĩnh viễn cho mắt, bạn cần đặc biệt lưu ý tránh những điều này:

• Không dụi mắt: Hành động này sẽ làm capsaicin lây lan rộng hơn, gây trầy xước giác mạc và tăng tổn thương cho mắt.
• Không dùng nước nóng: Nước nóng sẽ làm tăng cảm giác bỏng rát và kích ứng. Luôn rửa mắt bằng nước lạnh hoặc nước ở nhiệt độ phòng.
• Không tự ý dùng thuốc nhỏ mắt không kê đơn: Trừ nước muối sinh lý 0.9% hoặc nước mắt nhân tạo, các loại thuốc khác có thể gây phản ứng phụ và làm trầm trọng thêm tình trạng kích ứng.
• Tuyệt đối không rửa mắt bằng xà phòng: Xà phòng có tính kiềm mạnh, dễ gây bỏng hóa học nghiêm trọng, làm tổn thương giác mạc và kết mạc.
• Hạn chế tiếp xúc ánh sáng mạnh: Mắt bị ớt thường rất nhạy cảm. Ánh sáng mạnh có thể làm tăng cảm giác khó chịu và đau rát. Nên nghỉ ngơi nơi tối hoặc đeo kính râm.
• Không tự ý dùng thuốc nhỏ mắt chứa corticoid: Nếu giác mạc bị tổn thương, corticoid không kê đơn có thể làm nặng thêm vết loét, thậm chí gây thủng giác mạc.

4. Cách xử lý khi tay bị dính ớt nhanh và hiệu quả

Tay bị dính ớt không chỉ gây khó chịu mà còn là nguyên nhân gián tiếp đưa capsaicin vào mắt nếu bạn vô tình chạm vào. Cùng xem những cách làm sạch tay hiệu quả này để tránh gây bỏng rát cũng như giảm nguy cơ bị ớt vào mắt nhé:

• Dùng dầu ăn hoặc nước rửa chén: Thoa dầu ăn lên tay khô trong 1 phút, sau đó rửa lại bằng xà phòng. Hoặc rửa kỹ trực tiếp bằng nước rửa chén để hòa tan capsaicin.
• Dùng rượu hoặc cồn: Thấm cồn y tế hoặc rượu mạnh vào bông gòn để lau kỹ vùng da dính ớt, sau đó rửa lại bằng nước sạch.
• Dùng bã trà: Xát bã trà xanh nguội lên tay giúp làm dịu nhanh cảm giác nóng rát.

Lời khuyên: Sau khi làm sạch tay bằng các cách trên, bạn nên hạn chế chạm tay lên vùng mắt trong ít nhất 1-2 giờ để đảm bảo an toàn tuyệt đối.

5. Câu hỏi thường gặp

5.1. Bị ớt vào mắt có gây mù lòa không?

Trong phần lớn các trường hợp thông thường, bị ớt tươi vào mắt chỉ gây kích ứng tạm thời và không gây mù lòa. Tuy nhiên, nếu bạn tiếp xúc với một lượng lớn capsaicin đậm đặc (như tinh dầu ớt, bình xịt hơi cay), hoặc nếu không được xử lý đúng cách dẫn đến bỏng hóa học nghiêm trọng, nhiễm trùng mắt, thì nguy cơ tổn thương thị lực vĩnh viễn là có thể xảy ra.

5.2. Bị ớt vào mắt bao lâu thì hết cay?

Thời gian hết cay phụ thuộc vào lượng capsaicin tiếp xúc, độ cay của ớt và cách bạn xử lý. Thông thường, với các trường hợp nhẹ và được rửa sạch kịp thời, cảm giác cay rát sẽ giảm đáng kể và biến mất hoàn toàn trong khoảng 15 phút đến vài giờ. Tuy nhiên, một số người có thể cảm thấy khó chịu nhẹ, nhạy cảm với ánh sáng hoặc mắt đỏ trong thời gian dài hơn, khoảng một ngày.

5.3. Đang đeo kính áp tròng/ đeo lens bị ớt dính vào thì sao?

Khi mắt đang đeo kính áp tròng mà bị dính ớt, việc đầu tiên và quan trọng nhất là bạn cần tháo kính ra ngay lập tức. Capsaicin có thể bị kẹt dưới kính hoặc thẩm thấu vào chất liệu kính, làm tăng và kéo dài cảm giác cay rát dữ dội cho mắt.

Sau khi tháo, hãy vứt bỏ cặp kính đó và tuyệt đối không tái sử dụng, bởi chúng có thể đã nhiễm capsaicin. Tiếp theo, rửa mắt thật kỹ bằng nước sạch hoặc nước muối sinh lý theo các phương pháp đã hướng dẫn để làm dịu và loại bỏ chất kích ứng.

Bị ớt vào mắt là một sự cố không mong muốn nhưng hoàn toàn có thể được xử lý hiệu quả nếu bạn trang bị kiến thức đúng đắn. Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa luôn khuyến khích bạn áp dụng các biện pháp sơ cứu tại nhà một cách cẩn trọng và khoa học. Nếu các triệu chứng không giảm bớt, trở nên nặng hơn hoặc bạn có bất kỳ lo lắng nào, đừng ngần ngại tìm đến sự thăm khám và tư vấn từ các bác sĩ chuyên khoa.