Viêm mí mắt trên là tình trạng viêm nhiễm tại bờ tự do của mi trên, nơi tập trung số lượng tuyến dầu (Meibomius) nhiều gấp đôi so với mi dưới. Chính vì cấu tạo dày đặc này, khi bị viêm, mí trên thường sưng nề to hơn, gây cảm giác nặng trĩu (sụp mi cơ học) và ảnh hưởng lớn đến tầm nhìn cũng như thẩm mỹ. Tuy nhiên, đừng chủ quan coi đây chỉ là “đau mắt thông thường”, vì trong một số trường hợp, nó là dấu hiệu cảnh báo các bệnh lý nghiêm trọng hơn. Hãy cùng Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa tìm hiểu tường tận.

1. Viêm mí mắt trên là gì?

Viêm mí mắt trên (hay còn gọi là viêm bờ mi trên) là một tình trạng viêm nhiễm mạn tính xảy ra tại phần rìa tự do của mí mắt. Bệnh thường xuất phát từ sự rối loạn hoặc tắc nghẽn các tuyến dầu (tuyến Meibomius) nằm gần chân lông mi, khiến mắt bị kích ứng, đỏ rực và khó chịu dai dẳng. Tình trạng này có thể xuất hiện ở một hoặc cả hai bên mắt và ảnh hưởng đến mọi lứa tuổi.

Đừng lầm tưởng đây chỉ là vấn đề thẩm mỹ đơn thuần. Nếu không được kiểm soát tốt, các độc tố vi khuẩn và vảy cứng tích tụ lâu ngày sẽ cọ xát liên tục lên bề mặt nhãn cầu. Kết hợp với tình trạng khô mắt nặng do thiếu hụt lớp dầu bảo vệ, bệnh dễ dẫn đến viêm giác mạc chấm nông, rụng lông mi hoặc lông quặm (lông mi mọc ngược). Những tổn thương này nếu để lại sẹo trên giác mạc sẽ gây suy giảm thị lực vĩnh viễn

2. Nguyên nhân viêm bờ mi mắt trên

Có nhiều tác nhân khiến bờ mi trên trở nên nhạy cảm và sưng viêm, phổ biến nhất bao gồm:

• Nhiễm trùng tụ cầu: Đây là nguyên nhân hàng đầu gây viêm bờ mi do vi khuẩn.
• Mụn trứng cá đỏ: Một tình trạng da gây đỏ và mụn, thường ảnh hưởng đến cả vùng mí mắt.
• Dị ứng: Phản ứng với mỹ phẩm, thuốc nhỏ mắt hoặc dung dịch ngâm kính áp tròng.
• Viêm da tiết bã (Gàu): Gàu từ da đầu hoặc lông mày rơi xuống mí mắt gây kích ứng.
• Khô mắt: Sự mất cân bằng độ ẩm khiến vi khuẩn dễ xâm nhập hơn.
• Rận hoặc ve (Demodex): Các ký sinh trùng siêu nhỏ sống ở chân lông mi gây tắc nghẽn và viêm.
• Tuyến dầu bị tắc: Khi các tuyến Meibomius ở mí trên hoạt động không ổn định, dầu bị đặc lại gây tắc nghẽn.

3. Triệu chứng viêm bờ mi mắt trên

Khác với viêm mí mắt dưới thường gây sưng bọng mắt và chảy nước mắt sống (do chèn ép điểm lệ), viêm mí trên ảnh hưởng trực tiếp đến cơ nâng mi và thẩm mỹ mắt. Các triệu chứng điển hình có thể kể đến như:

• Nặng mi mắt: Cảm giác mí trên trĩu xuống, khó mở mắt hoàn toàn vào buổi sáng.
• Sưng đỏ và ngứa: Bờ mi đỏ rực, ngứa ngáy khiến bệnh nhân muốn dụi mắt liên tục.
• Vảy đóng ở chân mi: Xuất hiện các mảng bám trắng như gàu hoặc màng nhầy dính chặt vào lông mi. Đặc biệt, nếu bạn thấy các vảy dạng ống hoặc hình trụ bao quanh tận gốc chân lông mi (nhìn như lớp màng bao diêm), đây là dấu hiệu điển hình cảnh báo sự hiện diện của ký sinh trùng Demodex (rận mi).
• Rụng lông mi hoặc lông mi mọc ngược: Viêm lâu ngày làm hỏng nang lông.
• Nhạy cảm với ánh sáng: Cảm giác chói mắt khi tiếp xúc với ánh nắng hoặc đèn cao áp.
• Mắt có thể bị mờ thoáng qua do màng phim nước mắt không ổn định (do thiếu lớp dầu), nhưng thị lực sẽ trong trở lại ngay sau khi chớp mắt vài lần.

4. Các yếu tố rủi ro gây viêm bờ mi mắt trên

Một vài yếu tố gây tăng nguy cơ viêm bờ mi mắt trên có thể kể đến như:

• Bệnh tiểu đường: Làm suy giảm hệ miễn dịch, tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển.
• Đeo kính áp tròng: Vệ sinh kính không sạch sẽ có thể là cầu nối đưa vi khuẩn vào mi mắt.
• Môi trường ô nhiễm: Tiếp xúc thường xuyên với bụi bẩn, hóa chất công nghiệp.
• Không tẩy trang kỹ: Mỹ phẩm đọng lại ở chân mi gây tắc nghẽn tuyến dầu.
• Làn da nhờn: Người có tuyến bã nhờn hoạt động mạnh dễ bị viêm da tiết bã ở mi mắt.
• Sử dụng thuốc: Một số thuốc điều trị ung thư hoặc thuốc nội tiết làm thay đổi cấu trúc màng nước mắt.
• Thay đổi nội tiết tố: Phụ nữ trong thời kỳ mãn kinh thường bị khô mắt và viêm bờ mi do sụt giảm estrogen.

5. Chẩn đoán tình trạng viêm bờ mi trên mắt

Để chẩn đoán chính xác viêm bờ mi trên mắt, bác sĩ nhãn khoa sẽ tiến hành khám bằng đèn khe. Phương pháp này giúp quan sát chi tiết cấu trúc mí mắt, chân lông mi và các lỗ tuyến dầu, từ đó phát hiện tình trạng viêm, bít tắc tuyến dầu hoặc các bất thường liên quan.

Trong một số trường hợp cần thiết, bác sĩ có thể lấy mẫu vảy hoặc dịch dầu ở bờ mi để xét nghiệm. Việc này nhằm xác định nguyên nhân gây bệnh như vi khuẩn, nấm hoặc ký sinh trùng Demodex, giúp định hướng điều trị đúng và đạt hiệu quả cao hơn.

6. Cách điều trị viêm bờ mi mắt trên

Nguyên tắc vàng trong điều trị là viêm bờ mi mắt trên chính là kiên trì điều trị và vệ sinh thường xuyên:

• Chườm ấm: Dùng gạc sạch thấm nước ấm đắp lên mi mắt 5-10 phút. Sau đó, dùng đầu ngón tay sạch vuốt nhẹ mi trên từ trên xuống dưới (hướng về phía khe mi) để ép các dịch dầu bẩn tích tụ thoát ra ngoài.
• Vệ sinh bờ mi: Ưu tiên sử dụng các miếng gạc chuyên dụng hoặc bọt vệ sinh mi có độ pH cân bằng để làm sạch chân mi và diệt ký sinh trùng Demodex hiệu quả hơn các phương pháp cũ như dùng dầu gội trẻ em.
• Thuốc kháng sinh: Dùng dạng mỡ tra mắt hoặc thuốc uống nếu có nhiễm khuẩn theo chỉ định của bác sĩ.
• Thuốc chống viêm: Thuốc nhỏ mắt chứa Steroid có thể được dùng ngắn hạn để giảm sưng đỏ.
• Điều trị nguyên nhân gốc: Kiểm soát mụn trứng cá đỏ hoặc diệt rận Demodex nếu có.
• Sử dụng nước mắt nhân tạo: Viêm bờ mi trên làm rối loạn lớp lipid bảo vệ, khiến nước mắt bay hơi cực nhanh dẫn đến tình trạng khô rát, cộm xốn kéo dài. Hãy bổ sung nước mắt nhân tạo (ưu tiên loại không chất bảo quản) từ 4-6 lần/ngày để làm dịu mắt, bôi trơn bề mặt nhãn cầu và hỗ trợ rửa trôi các chất gây viêm

7. Cách phòng ngừa viêm bờ mi mắt vùng trên

Để ngăn ngừa viêm mí mắt trên tái phát trở lại, bạn nên thiết lập những thói quen tốt sau:

• Tẩy trang sạch sẽ: Tuyệt đối không đi ngủ khi chưa làm sạch vùng mắt.
• Hạn chế dụi mắt: Tay chúng ta chứa hàng triệu vi khuẩn có hại.
• Vệ sinh kính áp tròng: Tuân thủ đúng quy trình ngâm rửa và thay khay đựng kính định kỳ.
• Bổ sung Omega-3: Giúp cải thiện chất lượng dầu ở tuyến Meibomius, giảm khô mắt.
• Khám mắt định kỳ: Ít nhất 6 tháng/lần để phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường.

Lời khuyên: Viêm mí mắt trên không thể khỏi hẳn sau một đêm. Việc tự ý mua thuốc nhỏ mắt có chứa Corticoid mà không có chỉ định có thể dẫn đến biến chứng tăng nhãn áp (cườm nước). Hãy thăm khám tại các cơ sở chuyên khoa uy tín khi thấy triệu chứng kéo dài.

Viêm mí mắt trên tuy phổ biến nhưng ranh giới giữa viêm lành tính và các bệnh lý nguy hiểm (như u mi) rất mong manh, đặc biệt ở người trung niên và cao tuổi. Đừng tự ý mua thuốc nhỏ mắt có chứa Corticoid (Dexa…) dùng dài ngày vì có thể gây đục thủy tinh thể hoặc cườm nước. Nếu thấy mí mắt sưng, nặng, rụng lông mi, hãy đến ngay Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa để được thăm khám và soi bờ mi bằng thiết bị hiện đại nhất.