Song thị: Nguyên nhân, Triệu chứng và Cách điều trị

Song thị là hiện tượng nhìn một vật thành hai khiến người bệnh cảm thấy hoang mang, mất thăng bằng và ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống. Hãy cùng Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa tìm hiểu chi tiết về dấu hiệu nhìn thấy ảnh đôi thông qua bài viết dưới đây.

1. Hiện tượng song thị là gì? Phân loại chứng song thị

Hiện tượng song thị (hay còn gọi là nhìn đôi) là tình trạng người bệnh nhìn thấy 2 hình ảnh của cùng một vật thể thay vì 1 hình ảnh duy nhất như bình thường. Hai hình ảnh này có thể nằm cạnh nhau theo chiều ngang (song thị ngang), chồng lên nhau hoặc lệch nhau theo chiều dọc (song thị đứng).

Tùy vào tình trạng bệnh, đôi khi người bệnh chỉ cảm thấy hình ảnh bị nhòe, mờ hoặc bị song thị khi nhìn xa. Về lâm sàng, bệnh song thị được chia làm 2 loại chính:

• Song thị một mắt: Khi bịt một mắt lại, mắt còn lại vẫn thấy hình ảnh đôi.
• Song thị hai mắt: Chỉ khi nhìn bằng cả hai mắt mới thấy hình ảnh đôi, nếu bịt một mắt bất kỳ thì hiện tượng này biến mất.

2. Nguyên nhân gây ra chứng song thị 

Tùy vào loại mắt bị song thị mà nguyên nhân gây bệnh sẽ khác nhau:

• Song thị một mắt: Thường do tổn thương tại cấu trúc nhãn cầu (Thực tế với dạng này, người bệnh thường thấy một hình ảnh chính rõ nét và một “bóng mờ/bóng ma” nhòe ra bên cạnh hơn là 2 hình ảnh tách bạch). Các nguyên nhân bao gồm:
• Đục thủy tinh thể: Thủy tinh thể bị mờ đục khiến ánh sáng đi qua bị tán xạ.
• Loạn thị: Giác mạc có hình dạng bất thường.
• Tổn thương giác mạc: Sẹo giác mạc hoặc khô mắt nặng.
• Bệnh lý hoàng điểm (điểm vàng): Màng trước võng mạc có thể làm co kéo các tế bào cảm quang, khiến hình ảnh bị méo mó và tạo ra ảo giác nhìn đôi ở một mắt.
• Song thị hai mắt: Do sự mất cân bằng giữa hai mắt, thường liên quan đến thần kinh hoặc cơ vận nhãn:
  • Mắt lác (lé) là tình trạng trục nhãn cầu không song song
  • Tổn thương các dây thần kinh vận nhãn (dây III, IV, VI)
  • Ở người trên 50 tuổi, nguyên nhân phổ biến là tổn thương vi mạch máu nuôi dây thần kinh do biến chứng của bệnh tiểu đường hoặc huyết áp cao
  • Bệnh lý tuyến giáp (Basedow) hoặc bệnh nhược cơ
• Song thị tạm thời: Bị song thị trong thời gian ngắn có thể do mệt mỏi, thức khuya, stress kéo dài, ngộ độc rượu bia hoặc tác dụng phụ của thuốc chống động kinh, thuốc an thần.
• Bị song thị sau tai nạn: Các chấn thương vùng đầu hoặc vùng hốc mắt do tai nạn giao thông (điển hình là vỡ sàn hốc mắt) có thể làm kẹt cơ vận nhãn khiến mắt không thể liếc lên/xuống được, dẫn đến tình trạng nhìn đôi (song thị đứng). Ngoài ra, tổn thương não bộ sau va đập cũng là nguyên nhân gây bệnh.

3. Triệu chứng của hiện tượng song thị

Người bị song thị thường có các biểu hiện đi kèm như:

• Thường xuyên nheo mắt, nghiêng đầu hoặc quay đầu để cố gắng điều chỉnh tiêu cự, giúp hình ảnh gộp làm một.
• Cảm giác đau nhức hốc mắt, mỏi mắt, chảy nước mắt và bị chóng mặt khi tập trung nhìn.

Dấu hiệu trẻ em: Khác với người lớn, khi trẻ em bị lác (lé) gây song thị, não bộ của trẻ có cơ chế tự động ức chế (xóa bỏ) hình ảnh của mắt bị lác để tránh nhìn đôi. Hậu quả là mắt đó sẽ bị nhược thị (mù lòa chức năng) vĩnh viễn nếu không điều trị trước 8 tuổi.

Dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm: Nếu chứng song thị xuất hiện đột ngột đi kèm với đau đầu dữ dội, buồn nôn, sụp mi, đồng tử một bên giãn to bất thường, hoặc mắt bị lé đột ngột, bạn cần đi cấp cứu ngay. Đây có thể là những dấu hiệu cảnh báo tình trạng chèn ép thần kinh khẩn cấp như phình mạch máu não, u não hoặc đột quỵ.

4. Phương pháp chẩn đoán bệnh song thị

Để xác định chính xác nguyên nhân, bác sĩ sẽ chỉ định khám song thị thông qua các bước:

• Khám lâm sàng: Thực hiện bài test che mắt, kiểm tra sự di chuyển của các cơ vận nhãn, soi đáy mắt và đo nhãn áp.
• Chẩn đoán hình ảnh (CT hoặc MRI não và hốc mắt): Đây là bước xét nghiệm cực kỳ quan trọng đối với các trường hợp bị song thị hai mắt, khởi phát đột ngột hoặc sau chấn thương nhằm loại trừ khối u, phình mạch máu não hoặc chẩn đoán gãy xương hốc mắt.
• Xét nghiệm máu: Kiểm tra chỉ số đường huyết (tầm soát tiểu đường) hoặc nồng độ hormone tuyến giáp.

5. Cách chữa mắt bị song thị hiệu quả

Sau khi đã xác định được chính xác nguyên nhân thông qua các bước thăm khám cận lâm sàng, bác sĩ sẽ xây dựng phác đồ điều trị riêng biệt cho từng bệnh nhân. Mục tiêu hàng đầu là loại bỏ hình ảnh đôi, phục hồi thị lực và điều trị triệt để căn nguyên gây bệnh.

5.1. Các phương pháp điều trị hỗ trợ và bảo tồn

Đối với các trường hợp nhẹ hoặc đang trong quá trình chờ đợi bệnh lý gốc ổn định, bác sĩ thường ưu tiên các biện pháp không xâm lấn:

• Đeo kính lăng kính: Đây là loại thấu kính đặc biệt giúp bẻ cong ánh sáng đi vào mắt, hỗ trợ hai mắt hội tụ hình ảnh tại cùng một điểm, từ đó giúp gộp 2 hình ảnh làm 1. Tuy nhiên, phương pháp này chỉ hiệu quả khi độ lệch/song thị của bệnh nhân đã ổn định. Với các bệnh lý có độ song thị thay đổi liên tục trong ngày (như bệnh nhược cơ), kính lăng kính sẽ không phát huy tác dụng.
• Che một mắt: Sử dụng miếng dán che một mắt luân phiên. Dù đây chỉ là giải pháp tạm thời, nhưng nó giúp loại bỏ hình ảnh ảo, giảm tình trạng chóng mặt, mất thăng bằng trong sinh hoạt hàng ngày.
• Liệu pháp tiêm Botulinum Toxin: Phương pháp này được dùng khi có một nhóm cơ mắt hoạt động quá mạnh gây lệch hướng nhìn. Thuốc có tác dụng làm “mềm” cơ tạm thời, giúp giải tỏa áp lực và đưa nhãn cầu về đúng vị trí cân bằng ban đầu.

5.2. Điều trị nguyên nhân bệnh lý gốc

Nhiều trường hợp song thị chỉ là triệu chứng của một bệnh lý toàn thân. Khi đó, việc chữa song thị phải bắt đầu từ gốc:

• Kiểm soát đường huyết: Đối với bệnh nhân tiểu đường bị biến chứng thần kinh thị giác.
• Điều trị nội khoa: Sử dụng thuốc điều trị nhược cơ hoặc thuốc bình giáp cho người bệnh tuyến giáp. Thông thường, khi bệnh gốc thuyên giảm, chứng song thị sẽ tự cải thiện hoặc biến mất.

5.3. Can thiệp phẫu thuật

Phẫu thuật là lựa chọn cuối cùng nhưng mang lại hiệu quả triệt để cho các tổn thương thực thể:

• Phẫu thuật cơ vận nhãn: Đặc biệt hiệu quả trong việc chữa song thị sau chấn thương nhằm giải phóng các cơ bị kẹt trong khe nứt xương hốc mắt hoặc chỉnh sửa tình trạng lác mắt nặng.
• Phẫu thuật đục thủy tinh thể: Đây là cách chữa song thị một mắt phổ biến nhất. Bác sĩ sẽ thay thế thủy tinh thể bị đục bằng thủy tinh thể nhân tạo, giúp khôi phục tầm nhìn đơn rõ nét.

6. Câu hỏi thường gặp về hiện tượng song thị

6.1. Mắt bị song thị có nguy hiểm không?

Mức độ nguy hiểm tùy thuộc vào nguyên nhân. Nếu chỉ do mệt mỏi nhất thời thì không đáng ngại. Tuy nhiên, nếu song thị xuất hiện đột ngột có thể là dấu hiệu cảnh báo các tình trạng cấp cứu như phình mạch máu não, u não hoặc đột quỵ. Đừng tự ý chẩn đoán, hãy đi khám ngay khi thấy dấu hiệu bất thường.

6.2. Bị song thị sau tai nạn có nguy hiểm không?

Câu trả lời là CÓ. Song thị xuất hiện sau chấn thương thường liên quan đến vỡ xương hốc mắt, tụ máu não hoặc tổn thương dây thần kinh thị giác. Bệnh nhân cần được chụp MRI hoặc CT ngay để loại trừ các tổn thương đe dọa tính mạng và có phương án phẫu thuật tái tạo sớm.

6.3. Song thị có tự khỏi không?

Song thị chỉ có thể tự khỏi nếu nguyên nhân xuất phát từ sự mệt mỏi, thiếu ngủ hoặc căng thẳng thần kinh ngắn hạn. Với tất cả các nguyên nhân liên quan đến cấu trúc mắt, thần kinh hay chấn thương, bệnh sẽ không thể tự hết nếu không có sự can thiệp y khoa đúng cách.

Triệu chứng song thị không chỉ gây khó chịu trong sinh hoạt mà còn là lời cầu cứu từ cơ thể mà bạn tuyệt đối đừng chủ quan. Việc tìm đúng nguyên nhân và chữa trị kịp thời chính là cách tốt nhất để bảo vệ thị lực. Nếu bạn đang gặp phải các dấu hiệu bất thường về mắt, bạn hãy ghé Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa để được các bác sĩ giàu kinh nghiệm thăm khám và được tư vấn chi tiết cách chăm sóc đôi mắt hiệu quả.