Cách lấy dị vật ra khỏi mắt an toàn và chăm sóc đúng cách

Cách lấy dị vật ra khỏi mắt đúng cách là điều ai cũng nên biết, bởi dị vật bay vào mắt là tình huống thường gặp trong sinh hoạt hàng ngày. Nếu xử lý sai, mắt có thể bị cộm, đau rát, tổn thương giác mạc và ảnh hưởng đến thị lực. Bài viết dưới đây của Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa sẽ hướng dẫn bạn cách xử lý an toàn tại nhà và những trường hợp cần đến cơ sở y tế chuyên khoa.

1. Dị vật bay vào mắt của bạn là loại gì?

Tùy vào đặc điểm của dị vật, nguy cơ tổn thương mắt và cách lấy dị vật ra khỏi mắt cũng sẽ khác nhau. Việc nhận biết đúng loại dị vật sẽ giúp bạn lựa chọn hướng xử trí phù hợp, hạn chế nguy cơ trầy xước giác mạc hoặc các biến chứng ảnh hưởng đến thị lực.

1.1. Dị vật thông thường

Đây là nhóm dị vật thường chỉ gây cộm, chảy nước mắt hoặc khó chịu và có thể tự xử lý tại nhà nếu nằm nông trên bề mặt mắt.

• Lông mi, gỉ mắt: Dị vật nhỏ, ít gây tổn thương.
• Bụi, cát: Dễ gây kích ứng và có thể làm trầy xước giác mạc nếu dụi mắt.
• Mùn cưa, vụn gỗ, mỹ phẩm: Có thể bám trên bề mặt mắt, gây cộm và kích ứng.
• Côn trùng nhỏ: Có thể gây đau và kích ứng nhiều hơn do còn cử động hoặc để lại mảnh vụn.

1.2. Dị vật cần được bác sĩ xử lý

Đây là nhóm dị vật có nguy cơ gây tổn thương nghiêm trọng. Không nên tự lấy tại nhà mà cần đến gặp bác sĩ để được xử lý đúng cách:

• Mảnh kim loại, thủy tinh: Có thể cắm sâu vào giác mạc hoặc xuyên nhãn cầu, thường gặp sau tai nạn lao động.
• Kính áp tròng bị kẹt: Có thể mắc dưới mí mắt hoặc bám chặt vào giác mạc, cần xử lý đúng cách để tránh làm trầy xước mắt.

2. Tuyệt đối không làm 3 điều này khi mắt có dị vật

Khi mắt bị dị vật rơi vào, việc xử lý sai cách có thể khiến tình trạng nặng hơn, thậm chí gây tổn thương vĩnh viễn cho giác mạc. Dưới đây là những hành động tuyệt đối không nên thực hiện để tránh biến chứng nguy hiểm.

• Không dụi mắt: Dụi mắt có thể khiến dị vật cọ xát lên giác mạc, làm tăng nguy cơ trầy xước, đau rát, mờ mắt và nhiễm trùng.
• Không tự dùng nhíp hoặc tăm bông lấy dị vật: Việc tự ý đưa dụng cụ vào mắt có thể làm tổn thương giác mạc, khiến dị vật bị đẩy sâu hơn và gây biến chứng nguy hiểm.
• Không thổi mắt hoặc dùng lưỡi liếm: Hành động này có thể đưa vi khuẩn vào mắt, làm tăng nguy cơ viêm nhiễm, đặc biệt khi giác mạc đã bị tổn thương.

3. Hướng dẫn cách lấy dị vật trong mắt ra ngay tại nhà

Nếu dị vật nằm nông trên bề mặt mắt và không gây tổn thương nghiêm trọng, bạn có thể áp dụng cách lấy dị vật ra khỏi mắt tại nhà. Trước khi thực hiện, hãy rửa tay sạch và dùng gương để xác định vị trí của dị vật. Sau đó, lần lượt thực hiện theo các bước dưới đây:

Bước 1. Chớp mắt liên tục: Chớp mắt nhanh và mạnh trong khoảng 1 – 2 phút để nước mắt cuốn dị vật ra ngoài. Đây là cách lấy dị vật ra khỏi mắt đơn giản và an toàn nhất.

Bước 2. Kéo mí mắt trên xuống mí dưới: Nhẹ nhàng kéo mí mắt trên phủ lên mí dưới, sau đó đảo mắt và chớp vài lần. Động tác này có thể giúp dị vật di chuyển ra ngoài.

Bước 3. Rửa mắt bằng nước muối sinh lý hoặc nước sạch: Ngửa đầu ra sau, nhỏ nước muối sinh lý (NaCl 0.9%) liên tục để cuốn trôi dị vật.

Lưu ý y khoa quan trọng: Nếu không có nước muối sinh lý, hãy dùng nước suối đóng chai hoặc nước đun sôi để nguội. Hạn chế tối đa việc dùng tay vớt nước máy rửa mắt hoặc ngâm mặt vào chậu nước (trừ trường hợp khẩn cấp như bỏng hóa chất), vì nguồn nước sinh hoạt đôi khi chưa được diệt khuẩn hoàn toàn, có thể chứa vi khuẩn hoặc amip – một loại ký sinh trùng gây viêm loét giác mạc vô cùng nguy hiểm.

Bước 4. Dùng tăm bông ẩm (chỉ khi cần): Nếu dị vật nằm ở khóe mắt hoặc bờ mí mắt, có thể dùng tăm bông đã làm ẩm bằng nước muối sinh lý để chạm nhẹ và lấy dị vật ra. Không đưa tăm bông vào sâu trong mắt.

Bước 5. Kiểm tra lại mắt: Sau khi lấy dị vật, nhỏ thêm nước muối sinh lý để làm sạch mắt. Nếu vẫn còn cộm, đau hoặc chảy nước mắt nhiều, hãy ngừng tự xử lý và đến cơ sở y tế.

Lưu ý: Chỉ áp dụng các bước trên với dị vật nhỏ và nằm nông. Nếu không lấy được dị vật sau khoảng 30 phút hoặc xuất hiện đau nhiều, nhìn mờ, chảy máu hay nghi ngờ dị vật cắm vào mắt, cần đến bệnh viện chuyên khoa mắt ngay.

4. Mẹo lấy dị vật trong mắt trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ an toàn

Khi dị vật bay vào mắt, trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ thường quấy khóc, nhắm chặt mắt hoặc dụi mắt liên tục, khiến việc xử lý trở nên khó khăn hơn. Cha mẹ cần giữ bình tĩnh và thực hiện đúng cách để tránh làm tổn thương mắt của trẻ.

• Giữ trẻ ở tư thế an toàn: Nếu trẻ quấy khóc hoặc đưa tay dụi mắt, có thể quấn khăn mềm để cố định nhẹ hai tay. Nên có một người giữ trẻ, người còn lại thực hiện thao tác rửa mắt.
• Rửa mắt bằng nước muối sinh lý: Nhẹ nhàng giữ mí mắt mở và nhỏ nước muối sinh lý 0.9% liên tục để giúp dị vật trôi ra ngoài. Đây là phương pháp an toàn nhất khi sơ cứu dị vật ở mắt trẻ tại nhà.
• Không tự lấy dị vật bằng dụng cụ: Không dùng tăm bông, nhíp hoặc bất kỳ vật dụng nào để lấy dị vật trong mắt trẻ vì có thể làm trầy xước giác mạc hoặc khiến dị vật cắm sâu hơn.

Lưu ý: Nếu sau khi rửa mắt trẻ vẫn quấy khóc, mắt đỏ nhiều, sưng, chảy nước mắt liên tục, nhìn mờ (ở trẻ lớn) hoặc nghi ngờ dị vật cắm vào mắt, cần đưa trẻ đến cơ sở chuyên khoa mắt để được thăm khám và xử trí kịp thời.

5. Tại sao đã lấy dị vật ra rồi mà mắt vẫn cộm, xót?

Sau khi thực hiện cách lấy dị vật ra khỏi mắt, nhiều người vẫn có cảm giác cộm, xót hoặc như còn vật gì trong mắt. Trong đa số trường hợp, đây không phải là dấu hiệu dị vật vẫn còn mà là do giác mạc đã bị trầy xước nhẹ khi dị vật cọ xát lên bề mặt mắt hoặc do dụi mắt trước đó. Vì giác mạc chứa nhiều đầu mút thần kinh nên chỉ một vết xước nhỏ cũng có thể gây cảm giác khó chịu.

Nếu tổn thương nhẹ, triệu chứng thường giảm dần sau 1 – 2 ngày khi mắt được nghỉ ngơi, nhỏ thuốc theo chỉ định của bác sĩ và tránh dụi mắt. Tuy nhiên, nếu cảm giác cộm kéo dài, kèm theo đau nhiều, đỏ mắt, chảy nước mắt liên tục, nhạy cảm với ánh sáng hoặc nhìn mờ, bạn nên đến cơ sở chuyên khoa mắt để kiểm tra.

6. Khi nào bạn bắt buộc phải đến Bệnh viện ngay lập tức?

Nếu xuất hiện một trong những dấu hiệu dưới đây, bạn không nên tiếp tục tự lấy dị vật ra khỏi mắt mà cần đến cơ sở chuyên khoa Mắt để được thăm khám và xử trí kịp thời:

• Thị lực giảm, nhìn mờ hoặc nhìn không rõ sau khi dị vật bay vào mắt.
• Đau mắt dữ dội, đau lan lên đầu hoặc mắt không thể mở được.
• Chảy máu mắt, mắt sưng nhiều hoặc chảy nước mắt liên tục.
• Dị vật không được lấy ra sau khoảng 30 phút sơ cứu đúng cách.
• Dị vật là kim loại, thủy tinh, gỗ hoặc vật sắc nhọn, nghi ngờ cắm sâu vào mắt.
• Dị vật là hóa chất (axit, bazơ, keo dán…) bắn vào mắt

Tại bệnh viện, bác sĩ sẽ kiểm tra mắt bằng đèn sinh hiển vi để xác định vị trí, kích thước và mức độ tổn thương do dị vật gây ra. Tùy trường hợp, bác sĩ có thể nhỏ thuốc tê và lấy dị vật bằng dụng cụ chuyên dụng, kết hợp hướng dẫn dùng thuốc, tái khám khi cần để giảm nguy cơ trầy xước giác mạc, nhiễm trùng và ảnh hưởng thị lực.

7. Các câu hỏi thường gặp

7.1. Có nên lấy tóc vuốt vào mắt để lấy bụi?

Không nên dùng tóc vuốt vào mắt để lấy bụi. Đây là hành động tiềm ẩn nhiều rủi ro, vì tóc có thể mang theo vi khuẩn, bụi bẩn hoặc gây trầy xước giác mạc và khiến dị vật chui sâu hơn

7.2. Mắt bị đỏ sau khi lấy dị vật có sao không?

Mắt bị đỏ sau khi lấy dị vật có thể là phản ứng bình thường do kích ứng hoặc trầy xước nhẹ giác mạc, nhưng cũng có thể là dấu hiệu nhiễm trùng. Bạn cần đi khám ngay nếu có các triệu chứng như đỏ kèm đau nhiều hoặc mờ mắt.

7.3. Khi nào dị vật trong mắt cần phẫu thuật?

Bạn cần can thiệp tiểu phẫu hoặc phẫu thuật ngay khi dị vật đâm xuyên sâu vào nhãn cầu, nằm trong hốc mắt hoặc gây biến chứng viêm nhiễm. Tuyệt đối không tự ý lấy dị vật để tránh làm tổn thương nặng thêm

7.4. Tự dùng nhíp gắp dị vật ở mắt có mù không?

Tự dùng nhíp gắp dị vật ở mắt có nguy cơ rất cao dẫn đến mù lòa. Tuyệt đối không được sử dụng các vật sắc nhọn như nhíp, kim hay tăm bông để tự lấy dị vật ra khỏi mắt.

7.5. Có nên dụi mắt khi có bụi bay vào không?

Tuyệt đối không nên dụi mắt khi có bụi bay vào. Hành động này có thể đẩy dị vật cọ xát mạnh, gây xước giác mạc, viêm nhiễm hoặc làm dị vật găm sâu hơn vào mô mắt

7.6. Bị mạt sắt bay vào mắt có tự khỏi được không?

Tuyệt đối không thể tự khỏi và không thể rửa trôi bằng cách chớp mắt hay dùng nước. Khác với bụi bẩn thông thường, mạt sắt (từ máy mài, tia lửa hàn) khi bắn ra thường có nhiệt độ rất cao nên sẽ găm chặt và làm bỏng lớp bề mặt giác mạc.

Đặc biệt nguy hiểm, chỉ sau 12 – 24 giờ, mạt sắt sẽ bị oxy hóa và tạo thành "vòng gỉ sắt" bám dính sâu vào nhu mô giác mạc, vô cùng độc hại. Người bệnh cần đi khám bác sĩ nhãn khoa ngay trong ngày để được gắp mạt sắt và dùng dụng cụ y tế chuyên dụng lấy sạch vòng gỉ sét này. Nếu để lâu sẽ gây viêm loét, thủng giác mạc và để lại sẹo mù lòa.

Lưu ý: Các thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo y khoa. Người bệnh không nên tự thực hiện các biện pháp can thiệp chuyên sâu tại nhà. Nếu mắt đau nhiều, sưng đỏ, nhìn mờ hoặc xuất hiện bất kỳ dấu hiệu bất thường nào sau khi sơ cứu, hãy đến cơ sở chuyên khoa mắt để được bác sĩ thăm khám và điều trị kịp thời.

Việc thực hiện cách lấy dị vật ra khỏi mắt đúng cách giúp giảm thiểu nguy cơ biến chứng và bảo vệ thị lực hiệu quả. Nếu bạn hoặc người thân đang gặp tình trạng dị vật trong mắt hoặc mắt vẫn khó chịu sau xử lý, hãy liên hệ ngay Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa qua hotline 0846 403 403 để được hỗ trợ và đặt lịch khám nhanh chóng.