Bé bị sưng mắt: Nguyên nhân, dấu hiệu và cách xử lý

Bé bị sưng mắt có thể do dị ứng, côn trùng đốt, chắp, lẹo, viêm kết mạc hoặc nhiễm trùng mô quanh mắt. Phần lớn trường hợp nhẹ có thể cải thiện khi chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên, trẻ cần được khám ngay nếu sưng đỏ tăng nhanh, sốt, đau khi liếc mắt, mắt lồi, nhìn mờ hoặc không thể mở mắt.

1. Trẻ bị sưng mắt là dấu hiệu của điều gì?

Da và mô mềm quanh mắt trẻ khá mỏng, lỏng lẻo nên dịch dễ tích tụ khi xảy ra dị ứng, viêm hoặc chấn thương. Vì vậy, chỉ một vết côn trùng đốt hoặc kích ứng nhẹ cũng có thể khiến mi mắt trẻ sưng rõ.

Trong đa số các trường hợp, trẻ bị sưng mí mắt là do các phản ứng lành tính như vết côn trùng đốt, dị ứng thời tiết hoặc tắc nghẽn tuyến bờ mi. Tuy nhiên, tình trạng này cũng có thể do tổn thương nhiễm trùng tại kết mạc hoặc các mô sâu hơn quanh hốc mắt. Do đó, cha mẹ không nên coi nhẹ tình trạng này mà cần quan tâm kỹ lưỡng.

2. Nhận diện các vị trí và mức độ sưng mắt thường gặp ở trẻ em

Biểu hiện sưng mắt ở trẻ nhỏ có thể xuất hiện ở vị trí cụ thể hoặc lan tỏa toàn bộ vùng mắt. Việc xác định chính xác vị trí giúp cha mẹ có thêm thông tin để báo với bác sĩ khi thăm khám:

• Mắt bé bị sưng húp toàn bộ: Mi mắt sưng nhiều có thể làm khe mi hẹp lại, khiến trẻ khó mở mắt hoặc chớp mắt. Tình trạng này thường đi kèm với các biểu hiện như chảy nước mắt, đỏ lòng trắng hoặc có dịch rỉ. Nguyên nhân có thể do phản ứng dị ứng toàn thân, viêm kết mạc nặng hoặc nhiễm trùng mô mềm quanh mắt.
• Trẻ bị sưng mí mắt trên: Trường hợp trẻ bị sưng mí mắt trên có thể diễn ra dưới dạng nốt mụn sưng đỏ khu trú ở bờ mi hoặc sưng lan tỏa toàn bộ phần mi trên khiến mi mắt trễ xuống. Bạn có thể quan sát thấy mí mắt trên của bé bị sưng to, đỏ nhẹ và cảm thấy hơi nóng khi chạm vào.
• Sưng mí mắt dưới ở trẻ em: Khi gặp tình trạng này sẽ khiến khu vực bờ mi dưới trở nên phù nề, có thể đỏ nhẹ hoặc xuất hiện tổn thương dạng nốt cứng bên trong. Vùng da dưới mắt nề to có thể khiến trẻ cảm thấy cộm rát và hay dùng tay dụi mắt.
• Sưng bọng mắt ở trẻ em: Đây là hiện tượng tích tụ dịch ở mô mềm ngay phía dưới quầng mắt, tạo thành bọng mắt sưng nhẹ hoặc phù rõ rệt mà mắt thường có thể dễ dàng nhận biết. Sưng bọng mắt có thể xuất hiện sau khi trẻ khóc nhiều, thiếu ngủ, dị ứng hoặc trong một số trường hợp liên quan đến phản ứng toàn thân.

3. Các nguyên nhân khiến mắt trẻ bị sưng và đau đỏ

Tùy thuộc vào tác nhân gây bệnh cụ thể, tình trạng sưng đỏ tại mắt có thể có những đặc điểm lâm sàng khác nhau:

3.1. Trẻ em bị sưng mắt do côn trùng đốt hoặc dị ứng

Những loại côn trùng nhỏ như muỗi, kiến,… khi đốt vào vùng da mi có thể làm mí mắt bị sưng to nhanh chóng. Vết thương có thể kèm theo cảm giác ngứa và thấy rõ chấm tổn thương do vết cắn nằm ở giữa.

Ngoài ra, khi mắt trẻ vô tình tiếp xúc với các dị nguyên như bụi bẩn, phấn hoa, lông thú cưng,… có thể kích thích cơ thể giải phóng histamin gây sưng nề các mô mềm quanh mắt. Trường hợp này thường khiến mắt trẻ bị sưng cả hai bên, đỏ nhẹ và cảm giác ngứa nhiều.

3.2. Viêm kết mạc

Viêm kết mạc có thể do virus, vi khuẩn hoặc dị ứng. Trẻ thường đỏ lòng trắng mắt, chảy nước mắt, cộm ngứa và sưng mi nhẹ. Viêm kết mạc do virus thường có dịch trong, trong khi viêm kết mạc do vi khuẩn có thể gây ghèn nhầy mủ và làm mi mắt dính vào buổi sáng. Tuy nhiên, không thể xác định chính xác nguyên nhân chỉ dựa vào màu ghèn.

Cần đưa trẻ đi khám nếu mắt đau nhiều, sợ ánh sáng, nhìn mờ, đỏ dữ dội hoặc triệu chứng ngày càng nặng.

3.3. Chắp và lẹo

Lẹo mắt là tình trạng nhiễm trùng cấp tính ở gốc lông mi hoặc tuyến bã nhờn bờ mi, tạo thành nốt sưng đỏ, đau rát và có thể mưng mủ tương tự như mụn nhọt ở bờ mi. Trong khi đó, chắp mắt thường xuất hiện do tắc nghẽn tuyến Meibomian. Chắp thường hình thành một khối nhân cứng ở sâu trong mi mắt, diễn tiến chậm hơn và ít gây đau nhức hơn so với lẹo.

Cha mẹ không nên nặn hoặc dùng kim chọc nốt chắp, lẹo vì có thể làm tổn thương mi mắt và khiến nhiễm trùng lan rộng.

3.4. Viêm mô tế bào trước vách ngăn

Viêm mô tế bào trước vách ngăn là tình trạng nhiễm trùng mô mi nằm phía trước vách ngăn hốc mắt. Trẻ thường bị sưng đỏ, nóng và đau ở mi mắt nhưng thị lực và khả năng vận động mắt vẫn bình thường. Trẻ cần được bác sĩ khám sớm để đánh giá và điều trị phù hợp, tránh nhiễm trùng tiến triển.

3.5. Viêm mô tế bào hốc mắt – cần cấp cứu

Viêm mô tế bào hốc mắt là nhiễm trùng ở các mô nằm phía sau vách ngăn hốc mắt. Trẻ có thể sốt, mệt, mắt lồi, đau khi liếc, hạn chế vận động mắt, nhìn mờ hoặc nhìn đôi. Khi xuất hiện các dấu hiệu này, cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay vì bệnh có nguy cơ ảnh hưởng thị lực và gây biến chứng nội sọ.

4. Khi nào tình trạng trẻ em bị sưng mí mắt cần đi khám bác sĩ ngay

Mặc dù trong nhiều trường hợp bé bị sưng mắt có thể tự thuyên giảm khi chăm sóc tại nhà. Nhưng cha mẹ cũng cần chủ động đưa trẻ đến ngay các cơ sở y tế chuyên khoa mắt nếu nhận thấy những dấu hiệu bất thường như::

• Tình trạng sưng mắt không có xu hướng giảm hoặc tiếp tục tăng lên sau 24 – 48 giờ.
• Bé bị sưng mắt kèm theo sốt, cơ thể mệt mỏi, quấy khóc nhiều, bỏ bú hoặc bỏ ăn.
• Xuất hiện dấu hiệu nghi ngờ suy giảm thị lực: Bé nhìn mờ, đi đứng dễ va vấp, khó tập trung nhìn vào đồ chơi quen thuộc.
• Mắt bị lồi, hạn chế vận động nhãn cầu hoặc bé kêu đau dữ dội khi liếc nhìn.
• Vùng sưng đỏ lan rộng từ mi mắt ra toàn bộ khuôn mặt, vùng má hoặc trán.
• Mắt chảy nhiều dịch mủ vàng xanh hoặc mí mắt sưng húp hoàn toàn không thể mở ra được.

Lời khuyên: Khi nhận thấy các biểu hiện bất thường trên, cha mẹ đưa bé đến ngay các cơ sở y tế chuyên khoa mắt như Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa để thăm khám. Việc chẩn đoán đúng nguyên nhân trong thời gian vàng giúp ngăn ngừa các biến chứng ảnh hưởng đến thị lực của trẻ.

5. Hướng dẫn cách chăm sóc tại nhà khi bé bị sưng mắt

Trong trường hợp mắt trẻ bị sưng nhẹ và chưa xuất hiện dấu hiệu nguy hiểm, cha mẹ có thể áp dụng các bước chăm sóc tại nhà dưới đây để hỗ trợ giảm bớt cảm giác khó chịu cho bé:

• Chỉ chăm sóc tại nhà khi trẻ sưng nhẹ, vẫn mở mắt được, không sốt, không đau nhiều, không nhìn mờ và không có dấu hiệu bất thường khác.
• Dùng gạc sạch thấm NaCl 0,9% vô trùng để lau ghèn, mỗi bên mắt dùng một miếng riêng.
• Không để đầu chai nước muối chạm vào mắt hoặc mi.
• Có thể chườm mát khi sưng chủ yếu kèm ngứa do dị ứng nhẹ hoặc côn trùng đốt.
• Có thể chườm ấm khi xuất hiện nốt sưng khu trú nghi chắp hoặc lẹo.
• Không chườm trực tiếp bằng đá, không dùng nước quá nóng và không nặn nốt sưng.
• Không tự dùng thuốc kháng sinh, thuốc có corticoid hoặc thuốc nhỏ mắt của người khác.

6. Lưu ý tình trạng trẻ sơ sinh bị sưng mí mắt

Trẻ sơ sinh (đặc biệt là trẻ dưới 28 ngày tuổi) thường có hệ miễn dịch yếu và cấu trúc mắt vô cùng nhạy cảm. Hiện tượng mí mắt trẻ sơ sinh bị sưng đỏ cần được theo dõi kỹ lưỡng:

• Sưng mi mắt sinh lý: Trong vài ngày đầu sau sinh, mắt trẻ sơ sinh có thể phù nhẹ do áp lực khi qua đường sinh của mẹ hoặc do phản ứng với thuốc nhỏ mắt ngừa nhiễm trùng sau sinh. Tình trạng này thường tự thuyên giảm sau vài ngày.
• Viêm kết mạc ở trẻ sơ sinh: Có thể do nhiễm vi khuẩn hoặc virus từ đường sinh dục của mẹ. Bệnh tiến triển rất nhanh, mắt chảy nhiều ghèn mủ và mí mắt sưng nề.
• Tắc lệ đạo bẩm sinh: Trẻ thường xuyên chảy nước mắt, mắt lúc nào cũng ướt và có ghèn tái diễn. Nếu không giữ vệ sinh tốt có thể dẫn đến viêm túi lệ khiến góc trong mắt sưng đỏ.

Lưu ý: Trẻ sơ sinh bị đỏ mắt, sưng mi, ghèn nhiều, mi đau hoặc chảy dịch bất thường cần được bác sĩ kiểm tra sớm, kể cả khi trẻ chưa sốt. Cha mẹ không nên tự nhỏ thuốc, dùng sữa mẹ, lá cây hoặc áp dụng các mẹo dân gian vào mắt trẻ.

7. Các câu hỏi thường gặp khi trẻ em bị sưng mí mắt

7.1. Mí mắt trẻ sơ sinh bị sưng đỏ có tự hết không?

Một số trường hợp phù nhẹ sau sinh hoặc kích ứng nhẹ có thể giảm trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, trẻ sơ sinh bị đỏ mắt, sưng mi, ghèn, chảy dịch hoặc đau cần được bác sĩ kiểm tra sớm, không nên tự theo dõi nhiều ngày tại nhà.

7.2. Trẻ em bị sưng mí mắt dưới có phải bị lẹo không?

Không hẳn. Sưng mi dưới có thể do lẹo, chắp, dị ứng, côn trùng đốt hoặc viêm nhiễm quanh mi. Lẹo thường tạo nốt đỏ đau ở bờ mi, trong khi chắp thường là khối cứng và ít đau hơn. Không nên nặn nốt sưng; cần khám nếu sưng tăng, sốt hoặc kéo dài.

7.3. Bé bị sưng đỏ mắt do dị ứng thì cần làm gì?

Nếu nghi ngờ dị ứng nhẹ, cha mẹ nên đưa trẻ ra khỏi nguồn dị nguyên, hạn chế dụi mắt và chườm mát lên mi mắt đang nhắm. Không tự dùng thuốc nhỏ mắt hoặc thuốc chống dị ứng nếu chưa được tư vấn. Cần cấp cứu nếu trẻ khó thở, sưng môi, sưng lưỡi hoặc nổi mề đay toàn thân.

7.4. Bé tự dưng bị sưng mắt không rõ nguyên nhân có nguy hiểm không?

Hiện tượng sưng mắt đột ngột không rõ nguyên nhân có thể xuất phát từ vết côn trùng đốt hoặc phản ứng dị ứng khởi phát nhanh. Phụ huynh nên bình tĩnh vệ sinh mắt cho bé, chườm mát và theo dõi trong vài giờ. Chỉ theo dõi tại nhà khi trẻ sưng nhẹ, vẫn sinh hoạt bình thường, không sốt, không đau và không có bất thường thị lực. Nếu sưng nhiều, lan nhanh, đau, đỏ nóng hoặc kèm triệu chứng toàn thân, cần đưa trẻ đi khám.

7.5. Có nên tự mua thuốc nhỏ mắt cho bé không?

Cha mẹ không nên tự ý mua dùng các loại thuốc nhỏ mắt có chứa thành phần kháng sinh hoặc Corticoid (như Dexamethasone, Prednisolone) khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Dùng sai thuốc có thể làm che lấp triệu chứng bệnh, làm nặng thêm tình trạng nhiễm trùng hoặc tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng xấu đến thị lực của trẻ.

Lưu ý: Những thông tin y khoa trong bài viết mang tính chất tham khảo kiến thức chung, không thay thế cho chẩn đoán hoặc phác đồ điều trị trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa. Khi phát hiện mắt trẻ có biểu hiện sưng đỏ bất thường, cha mẹ nên đưa bé đến cơ sở y tế uy tín để được kiểm tra trực tiếp.

Bé bị sưng mắt có thể do dị ứng, côn trùng đốt, chắp, lẹo hoặc nhiễm trùng. Cha mẹ nên quan sát trẻ sưng một hay hai mắt, có ngứa, đau, sốt, ghèn, nhìn mờ hoặc đau khi liếc mắt hay không. Nếu sưng tăng nhanh, mắt lồi, hạn chế vận động mắt, giảm thị lực hoặc trẻ sốt và mệt, cần đưa trẻ đến bệnh viện để được kiểm tra sớm. Khi chưa xác định được nguyên nhân hoặc tình trạng sưng mắt của trẻ không cải thiện, phụ huynh có thể đưa trẻ đến Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa để được bác sĩ chuyên khoa thăm khám và hướng dẫn xử trí phù hợp.