Tuyết thị giác là gì? Dấu hiệu hội chứng và cách xử trí

Tuyết thị giác là hiện tượng người bệnh liên tục nhìn thấy vô số chấm nhỏ nhấp nháy giống nhiễu trên màn hình tivi, thường phủ toàn bộ trường nhìn của hai mắt. Khi triệu chứng kéo dài trên 3 tháng, đi kèm ít nhất hai biểu hiện như lưu ảnh, tăng hiện tượng nội thị, nhạy sáng hoặc khó nhìn ban đêm và không do bệnh khác, người bệnh có thể được chẩn đoán hội chứng tuyết thị giác. Đây là chẩn đoán cần loại trừ các bệnh tại mắt, thần kinh, aura migraine và ảnh hưởng của thuốc hoặc chất gây ảo giác.

1. Tuyết thị giác là gì?

Tuyết thị giác điển hình được mô tả là các chấm nhỏ động, xuất hiện liên tục trên toàn bộ trường nhìn của cả hai mắt. Nếu hiện tượng chỉ khu trú ở một vùng hoặc chỉ xảy ra ở một mắt, bác sĩ cần đánh giá nguyên nhân khác trước khi kết luận. Các chấm này có thể có màu trắng, đen, trong suốt hoặc nhiều màu, chuyển động giống như nhiễu sóng tĩnh trên màn hình tivi.

Theo tiêu chuẩn hiện hành, hội chứng tuyết thị giác được cân nhắc khi người bệnh nhìn thấy các chấm động liên tục trên toàn bộ trường nhìn trong hơn 3 tháng, kèm ít nhất hai trong bốn biểu hiện: lưu ảnh, tăng hiện tượng nội thị, nhạy sáng hoặc khó nhìn ban đêm. Triệu chứng không phù hợp với aura migraine điển hình và không được giải thích tốt hơn bởi bệnh mắt, bệnh thần kinh, thuốc hoặc chất gây ảo giác.

Trong hội chứng tuyết thị giác nguyên phát, khám mắt thường không phát hiện tổn thương giải thích được triệu chứng và cơ chế được cho là liên quan đến xử lý thị giác ở hệ thần kinh trung ương. Tuy nhiên, bác sĩ vẫn phải loại trừ bệnh tại mắt và thần kinh trước khi chẩn đoán.

Kết quả khám mắt và thần kinh nhãn khoa thường nằm trong giới hạn bình thường ở người mắc hội chứng nguyên phát, nhưng bất thường vẫn có thể được phát hiện nếu triệu chứng xuất phát từ một nguyên nhân khác.

Chú thích:

• (A) Thị giác bình thường.
• (B) Tuyết thị giác với các chấm nhỏ màu xám nhấp nháy như nhiễu điểm ảnh trên toàn bộ trường nhìn.
• (C) Lưu ảnh (palinopsia): Hình ảnh vẫn còn tồn tại sau khi tác nhân kích thích thị giác đã biến mất.
• (D) Hiện tượng nội thị tăng: Người bệnh nhận thấy rõ quá mức các hiện tượng bắt nguồn từ hệ thị giác, chẳng hạn nhiều ruồi bay ở cả hai mắt, các chấm chuyển động khi nhìn nền xanh sáng, ánh sáng hoặc đám màu khi nhắm mắt trong bóng tối và các chớp sáng tự phát. Nhiều ruồi bay hoặc chớp sáng mới xuất hiện đột ngột vẫn cần được khám để loại trừ rách, bong võng mạc.

2. Dấu hiệu nhận biết hội chứng tuyết thị giác

Ngoài các chấm nhiễu liên tục, hội chứng được xác định dựa trên ít nhất hai triệu chứng thị giác cốt lõi. Migraine, ù tai, khó ngủ hoặc lo âu có thể cùng xuất hiện nhưng không phải điều kiện bắt buộc để chẩn đoán.

2.1. Nhìn thấy các chấm li ti như màn hình bị nhiễu

Người bệnh luôn nhìn thấy nhiều chấm nhỏ li ti bao phủ toàn bộ trường nhìn của cả hai mắt, các chấm xuất hiện liên tục khi quan sát môi trường và một số người vẫn cảm nhận được nhiễu hoặc hiện tượng phát sáng khi nhắm mắt. Triệu chứng chỉ xuất hiện ở một mắt hoặc khu trú trong một vùng thị trường không điển hình cho hội chứng và cần được khám.

Hiện tượng này thường rõ hơn khi nhìn nền tối, nền sáng hoặc trong điều kiện thiếu ánh sáng. Nhiều người mô tả cảm giác như đang nhìn qua lớp tuyết hoặc màn hình tivi bị nhiễu. Mật độ và độ rõ của các chấm có thể thay đổi theo môi trường ánh sáng nhưng không biến mất hoàn toàn.

2.2. Các triệu chứng thị giác đi kèm

Ngoài hiện tượng nhìn thấy các chấm li ti, người bệnh có thể gặp thêm một hoặc nhiều triệu chứng thị giác sau:

• Lưu ảnh: Hình ảnh của vật vẫn còn xuất hiện trong tầm nhìn một thời gian ngắn sau khi đã nhìn sang vị trí khác. Lưu ảnh trong hội chứng khác với hình ảnh tồn lưu sinh lý sau khi nhìn lâu vào một vật có độ tương phản hoặc độ sáng cao.
• Nhạy cảm với ánh sáng: Mắt dễ khó chịu khi tiếp xúc với ánh sáng mạnh như ánh nắng, đèn hoặc màn hình điện tử.
• Khó nhìn trong điều kiện thiếu sáng: Khả năng quan sát giảm khi ở nơi tối hoặc vào ban đêm.
• Hiện tượng nội thị tăng hoặc chớp sáng tự phát: Người bệnh có thể nhận thấy nhiều ruồi bay, chấm chuyển động khi nhìn nền xanh, ánh sáng khi nhắm mắt trong tối hoặc chớp sáng không có nguồn sáng bên ngoài.
• Lưu ảnh hoặc vệt theo sau vật chuyển động: Hình ảnh có thể tồn tại sau khi vật đã biến mất hoặc tạo thành vệt khi vật đang di chuyển.

2.3. Triệu chứng ngoài thị giác có thể đi kèm

Một số người mắc hội chứng tuyết thị giác còn gặp các triệu chứng ngoài mắt. Đây là những biểu hiện có thể xuất hiện đồng thời, nhưng không được xem là nguyên nhân trực tiếp gây bệnh.

• Đau nửa đầu: Có thể xảy ra cùng hoặc độc lập với các triệu chứng thị giác.
• Ù tai: Người bệnh nghe thấy tiếng vo ve hoặc tiếng rít trong tai kéo dài.
• Khó tập trung, rối loạn giấc ngủ: Các triệu chứng thị giác liên tục có thể ảnh hưởng đến khả năng tập trung và chất lượng giấc ngủ.
• Lo âu hoặc căng thẳng: Triệu chứng kéo dài dễ khiến người bệnh lo lắng, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống.

3. Tuyết thị giác có nguy hiểm không?

Hội chứng tuyết thị giác nguyên phát thường không gây mù hoặc làm mất thị lực tiến triển. Tuy nhiên, người mới xuất hiện triệu chứng vẫn cần được đánh giá để loại trừ bệnh võng mạc, thần kinh thị giác và nguyên nhân thần kinh.

Tuy vậy, không phải mọi hiện tượng nhìn thấy chấm sáng hoặc hình ảnh nhiễu đều là hội chứng tuyết thị giác. Nếu đột ngột xuất hiện nhiều ruồi bay, chớp sáng liên tục hoặc cảm giác có một màn che khuất tầm nhìn, người bệnh cần được khám mắt khẩn cấp trong ngày hoặc đến khoa cấp cứu nếu thị lực giảm, màn che tăng nhanh hoặc không tiếp cận được cơ sở nhãn khoa.

4. Cơ chế được nghiên cứu và các tình trạng liên quan

Đến nay, nguyên nhân chính xác của hội chứng tuyết thị giác vẫn chưa được xác định. Các nghiên cứu hiện nay cho rằng tình trạng này có thể liên quan đến sự bất thường trong quá trình xử lý tín hiệu thị giác của não bộ, thay vì do tổn thương trực tiếp ở mắt.

4.1. Rối loạn xử lý tín hiệu tại hệ thần kinh thị giác

Một trong các giả thuyết đang được nghiên cứu cho rằng hội chứng liên quan đến thay đổi trong cách các mạng lưới thị giác và cảm giác xử lý tín hiệu. Một số nghiên cứu ghi nhận thay đổi về kích thích vỏ não, chuyển hóa hoặc kết nối giữa các vùng xử lý thị giác. Những phát hiện này chưa đủ để xác định một cơ chế duy nhất cho tất cả người bệnh.

Tuy nhiên, đây vẫn là giả thuyết đang được nghiên cứu và không đồng nghĩa với việc người bệnh có tổn thương cấu trúc não. Trên thực tế, MRI cấu trúc thông thường có thể bình thường dù một số nghiên cứu chuyên sâu ghi nhận khác biệt tinh tế về chức năng hoặc cấu trúc ở cấp độ nhóm.

4.2. Mối liên quan với migraine

Nhiều người mắc hội chứng tuyết thị giác cũng có tiền sử đau nửa đầu. Tuy nhiên, hai tình trạng này không giống nhau. Triệu chứng thị giác trong migraine thường chỉ kéo dài trong thời gian ngắn và xuất hiện trước hoặc trong cơn đau đầu, trong khi các chấm của hội chứng tuyết thị giác tồn tại liên tục, không phụ thuộc vào cơn đau đầu.

4.3. Các yếu tố có thể làm triệu chứng rõ hơn

Mặc dù không phải là nguyên nhân gây bệnh, một số yếu tố dưới đây có thể khiến triệu chứng trở nên rõ rệt hoặc gây khó chịu hơn:

• Thiếu ngủ: Ngủ không đủ hoặc chất lượng giấc ngủ kém có thể làm các chấm thị giác xuất hiện rõ hơn.
• Căng thẳng kéo dài: Stress hoặc lo âu có thể làm tăng cảm nhận về các triệu chứng thị giác.
• Tiếp xúc với ánh sáng mạnh: Ánh nắng, đèn LED cường độ cao hoặc màn hình quá sáng có thể khiến mắt khó chịu và làm triệu chứng nổi bật hơn.
• Sử dụng thiết bị điện tử trong thời gian dài: Nhìn màn hình liên tục dễ gây mỏi mắt, khiến người bệnh cảm nhận các triệu chứng rõ hơn.
• Một số chất kích thích: Caffeine, rượu bia hoặc các chất kích thích khác có thể làm triệu chứng tăng lên ở một số người.
• Thuốc, chất gây ảo giác và nguyên nhân thứ phát: Triệu chứng giống tuyết thị giác có thể xuất hiện sau việc sử dụng một số thuốc hoặc chất gây ảo giác và cần được phân biệt với rối loạn tri giác tồn lưu do chất gây ảo giác. Người bệnh nên cung cấp đầy đủ tiền sử thuốc, chất kích thích và thời điểm khởi phát; không tự ngừng thuốc kê đơn.

5. Hội chứng tuyết thị giác được chẩn đoán như thế nào?

Hiện nay, không có xét nghiệm đặc hiệu để chẩn đoán hội chứng tuyết thị giác. Bác sĩ chủ yếu dựa vào triệu chứng lâm sàng, kết hợp khám mắt và loại trừ các bệnh lý khác có biểu hiện tương tự trước khi đưa ra chẩn đoán. Các bước chẩn đoán thường bao gồm:

• Khai thác bệnh sử: Bác sĩ hỏi về thời điểm xuất hiện triệu chứng, đặc điểm các chấm thị giác, thời gian kéo dài, mức độ ảnh hưởng đến sinh hoạt và các triệu chứng đi kèm.
• Khám mắt toàn diện: Khám có thể gồm đo thị lực từng mắt, màu sắc, phản xạ đồng tử, thị trường, sinh hiển vi và khám đáy mắt có giãn đồng tử. OCT hoặc điện sinh lý được chỉ định khi bác sĩ nghi bệnh võng mạc hoặc thần kinh thị giác.
• Đánh giá theo tiêu chuẩn chẩn đoán: Chẩn đoán hội chứng được cân nhắc khi các chấm động liên tục phủ toàn bộ trường nhìn trong hơn 3 tháng, kèm ít nhất hai trong bốn nhóm triệu chứng: lưu ảnh, tăng hiện tượng nội thị, nhạy sáng và khó nhìn ban đêm. Triệu chứng không phù hợp với aura migraine điển hình và không được giải thích tốt hơn bởi bệnh tại mắt, thần kinh, thuốc hoặc chất gây ảo giác.
• Loại trừ các nguyên nhân khác: Bác sĩ sẽ phân biệt với aura của migraine, tác dụng phụ của thuốc hoặc các bệnh lý thần kinh có thể gây triệu chứng tương tự.
• Chỉ định cận lâm sàng khi cần: Trong một số trường hợp, người bệnh có thể được chỉ định chụp cộng hưởng từ (MRI) não hoặc thực hiện thêm các xét nghiệm khác nếu nghi ngờ có bệnh lý thần kinh đi kèm.

6. Tuyết thị giác có chữa được không?

Hiện chưa có phương pháp điều trị được chứng minh có hiệu quả ổn định cho tất cả người mắc hội chứng tuyết thị giác. Tùy từng trường hợp, bác sĩ sẽ xây dựng kế hoạch theo dõi và điều trị phù hợp.

6.1. Điều trị các bệnh lý hoặc tình trạng đi kèm

Nếu người bệnh mắc đồng thời các tình trạng khác, bác sĩ sẽ điều trị theo nguyên nhân nhằm giảm mức độ ảnh hưởng của triệu chứng:

• Migraine: Điều trị migraine có thể giảm đau đầu và các triệu chứng liên quan, nhưng không bảo đảm các chấm tuyết thị giác sẽ biến mất.
• Rối loạn giấc ngủ: Cải thiện chất lượng giấc ngủ góp phần giảm mệt mỏi và giúp triệu chứng ổn định hơn.
• Lo âu, căng thẳng: Tư vấn tâm lý hoặc các biện pháp thư giãn có thể giúp người bệnh thích nghi tốt hơn với triệu chứng kéo dài.
• Các bệnh lý mắt hoặc thần kinh: Nếu phát hiện một bệnh khác giải thích được triệu chứng, người bệnh được điều trị theo nguyên nhân và không nên mặc định đó là hội chứng tuyết thị giác nguyên phát.

6.2. Các biện pháp hỗ trợ giảm triệu chứng

Một số thay đổi trong sinh hoạt có thể giúp giảm cảm giác khó chịu do hội chứng tuyết thị giác:

• Điều chỉnh ánh sáng khi học tập, làm việc; tránh ánh sáng quá chói hoặc màn hình có độ sáng cao.
• Đeo kính râm khi ra ngoài trời nắng hoặc hạn chế nhìn trực tiếp vào nguồn sáng mạnh.
• Nghỉ mắt định kỳ khi sử dụng thiết bị điện tử, có thể áp dụng quy tắc 20-20-20 để giảm mỏi mắt. Biện pháp này chỉ hỗ trợ giảm mỏi mắt do nhìn gần hoặc màn hình, không làm thay đổi cơ chế của hội chứng tuyết thị giác.
• Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể cân nhắc sử dụng kính lọc màu nếu phù hợp với tình trạng của người bệnh.

6.3. Thuốc điều trị

Một số thuốc điều trị migraine hoặc thuốc tác động lên hệ thần kinh đã được nghiên cứu trong điều trị hội chứng tuyết thị giác. Tuy nhiên, hiệu quả vẫn còn khác nhau giữa từng người và bằng chứng khoa học hiện còn hạn chế. Người bệnh không nên tự ý sử dụng thuốc mà cần tuân thủ chỉ định và theo dõi của bác sĩ chuyên khoa.

7. Người bị tuyết thị giác nên làm gì trong sinh hoạt?

Mặc dù chưa có phương pháp điều trị đặc hiệu, người mắc hội chứng tuyết thị giác vẫn có thể điều chỉnh lối sống để giảm cảm giác khó chịu và hạn chế các yếu tố làm triệu chứng trở nên rõ hơn.

• Ngủ đủ giấc và duy trì giờ ngủ đều đặn: Duy trì thời gian ngủ phù hợp với độ tuổi, giờ ngủ đều đặn và xử lý rối loạn giấc ngủ nếu có.
• Điều chỉnh độ sáng màn hình phù hợp: Điều chỉnh độ sáng, độ tương phản, kích thước chữ và nền màn hình theo mức dễ chịu; tránh để màn hình quá sáng so với môi trường xung quanh.
• Cho mắt nghỉ ngơi định kỳ: Áp dụng quy tắc 20-20-20 để giảm mỏi mắt khi làm việc hoặc học tập với thiết bị điện tử.
• Theo dõi các yếu tố làm triệu chứng nặng hơn: Ghi nhận thời điểm triệu chứng tăng rõ để chủ động tránh các yếu tố kích thích như thiếu ngủ, căng thẳng hoặc ánh sáng mạnh.
• Không tự ý sử dụng thuốc hoặc thực phẩm bổ sung: Không có vitamin hoặc thực phẩm chức năng nào được chứng minh điều trị hội chứng tuyết thị giác ở người không thiếu chất.
• Hạn chế lái xe vào ban đêm nếu thị lực bị ảnh hưởng: Không lái xe nếu hiện tượng nhiễu, khó nhìn ban đêm, lưu ảnh hoặc nhạy sáng làm giảm khả năng quan sát. Người bệnh nên trao đổi với bác sĩ về mức độ ảnh hưởng đến việc lái xe và công việc cần thị giác chính xác.
• Tái khám theo hướng dẫn của bác sĩ: Cần đi khám sớm nếu triệu chứng thay đổi, xuất hiện thêm dấu hiệu bất thường hoặc ảnh hưởng nhiều đến sinh hoạt hằng ngày.

8. Câu hỏi thường gặp về tuyết thị giác

8.1. Tuyết thị giác có gây mù không?

Hội chứng tuyết thị giác nguyên phát thường không gây mù hoặc làm thị lực giảm tiến triển. Tuy nhiên, không thể dùng đặc điểm này để tự chẩn đoán. Chấm nhiễu mới xuất hiện kèm giảm thị lực, màn che, nhiều ruồi bay hoặc dấu hiệu thần kinh cần được kiểm tra khẩn.

8.2. Tuyết thị giác có tự hết không?

Triệu chứng có thể ổn định, dao động hoặc giảm mức độ khó chịu theo thời gian, nhưng ở nhiều người vẫn kéo dài. Vì vậy, việc theo dõi và kiểm soát triệu chứng vẫn là hướng xử trí chính.

8.3. Tuyết thị giác có phải do sử dụng điện thoại nhiều?

Không. Sử dụng điện thoại hoặc máy tính trong thời gian dài không phải là nguyên nhân gây hội chứng tuyết thị giác. Tuy nhiên, việc nhìn màn hình liên tục có thể gây mỏi mắt và khiến các triệu chứng trở nên rõ hơn ở một số người.

8.4. Tuyết thị giác có giống ruồi bay không?

Không hoàn toàn giống nhau. Ruồi bay thường là các đốm, sợi hoặc mạng mờ trôi trong tầm nhìn và dịch chuyển có độ trễ theo cử động mắt. Tuyết thị giác là lớp chấm nhiễu phủ liên tục toàn bộ trường nhìn. Hai hiện tượng có thể cùng xuất hiện; nhiều ruồi bay mới hoặc chớp sáng đột ngột vẫn cần khám võng mạc khẩn.

8.5. Tuyết thị giác có phải là migraine?

Hội chứng tuyết thị giác không đồng nhất với migraine aura, dù hai tình trạng có thể cùng xuất hiện. Aura điển hình thường xuất hiện thành cơn và kéo dài trong thời gian giới hạn; các chấm của hội chứng tuyết thị giác tồn tại liên tục.

8.6. Nhìn thấy chấm li ti khi nhắm mắt có bình thường không?

Trong một số trường hợp, việc nhìn thấy các hiện tượng nội thị nhẹ khi nhắm mắt có thể là bình thường. Tuy nhiên, nếu các chấm xuất hiện liên tục cả khi mở mắt và nhắm mắt, kéo dài hoặc kèm theo các triệu chứng thị giác khác, người bệnh nên đến cơ sở chuyên khoa mắt để được thăm khám và đánh giá nguyên nhân.

Lưu ý: Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo y khoa, không thay thế cho việc thăm khám và chẩn đoán của bác sĩ. Nếu xuất hiện các triệu chứng như nhìn thấy nhiều chấm li ti kéo dài, chớp sáng đột ngột, nhiều ruồi bay, màn che trước mắt hoặc thị lực giảm bất thường, người bệnh cần đến cơ sở chuyên khoa mắt để được thăm khám và điều trị kịp thời.

Tuyết thị giác là tình trạng rối loạn xử lý thị giác với các chấm li ti kéo dài trên trường nhìn, thường không gây mù nhưng có thể ảnh hưởng chất lượng cuộc sống. Nếu bạn đang gặp các biểu hiện tương tự và lo lắng về thị lực, hãy liên hệ ngay Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa qua hotline 0846 403 403 để được hỗ trợ và đặt lịch khám nhanh chóng.