Trong những năm gần đây, tỉ lệ trẻ sinh non bị bong võng mạc, dẫn đến giảm thị lực nặng hoặc mù lòa nếu không được can thiệp kịp thời ngày càng cao. Cùng Bệnh viên Mắt Sài Gòn Biên Hoà tìm hiểu ngay cách điều trị bong võng mạc ở trẻ sinh non trong bài viết này nhé!

1. Bệnh võng mạc ở trẻ sinh non là gì?

Bệnh võng mạc ở trẻ sinh non (ROP) là một bệnh về mắt xảy ra do mạch máu võng mạc chưa phát triển hoàn chỉnh ở trẻ sinh non. Bệnh thường xuất hiện ở những trẻ sinh trước 33 tuần, trẻ có cân nặng dưới 1,8 kg, hoặc trẻ từng phải thở oxy kéo dài tại trẻ sinh non ở Việt Nam. ROP được xem là nguyên nhân hàng đầu gây mù lòa ở trẻ em tại nhiều quốc gia, đặc biệt khi bệnh tiến triển nặng có thể dẫn đến bong võng mạc.

2. Các giai đoạn phát triển của bệnh võng mạc ở trẻ sinh non

Bệnh võng mạc trẻ sinh non có thể dẫn đến tổn thương nghiêm trọng nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Tiến triển của ROP được chia thành 5 giai đoạn, mỗi giai đoạn có đặc điểm tổn thương riêng.

• Giai đoạn 1: Ở giai đoạn đầu, xuất hiện một đường ranh giới mỏng màu trắng, phân tách khu vực võng mạc đã hình thành mạch máu với khu vực võng mạc chưa có mạch máu. 
• Giai đoạn 2: Đường ranh giới giữa hai khu vực trở nên rõ ràng hơn và nổi cao trên bề mặt võng mạc. Gờ này có thể có màu trắng nếu ít mạch máu hoặc hồng nếu nhiều mạch máu. 
• Giai đoạn 3: Đây là giai đoạn tăng sinh xơ mạch bên ngoài võng mạc. Tổ chức xơ mạch phát triển từ gờ ra phía sau võng mạc hoặc hướng ra phía trước vào trong dịch kính. 
• Giai đoạn 4: Ở giai đoạn này, tổ chức xơ mạch phát triển mạnh gây co kéo võng mạc, dẫn đến bong một phần võng mạc. Dựa vào vị trí bong, giai đoạn 4 được chia thành: 
  • Giai đoạn 4A: bong võng mạc chưa lan đến hoàng điểm, chức năng mắt vẫn còn tương đối bình thường; 
  • Giai đoạn 4B:  bong võng mạc lan tới hoàng điểm, chức năng mắt bị giảm rõ rệt.
• Giai đoạn 5: Võng mạc cuộn lại tạo thành hình phễu, gây mất thị lực nghiêm trọng. Phễu có thể có ba dạng: phễu mở, phễu đóng hoặc phía trước đóng – phía sau mở. 

Khi bệnh võng mạc trẻ sinh non tiến triển nặng, có thể xuất hiện hai thể nghiêm trọng: bệnh võng mạc cộng, đặc trưng bởi tình trạng mạch máu võng mạc giãn to, ngoằn ngoèo và bệnh võng mạc trẻ sinh non hung hãn cực sau, một thể tiến triển rất nhanh ở vùng cực sau với mạch máu bất thường lan rộng, dễ dẫn đến bong võng mạc.

3. Các phương pháp điều trị bong võng mạc ở trẻ sinh non

Các phương pháp điều trị bệnh võng mạc ở trẻ sơ sinh, đặc biệt là ở trẻ sinh non, đều hướng đến mục tiêu quan trọng nhất: hạn chế nguy cơ bong võng mạc và bảo vệ thị lực về sau. Ở nhóm bệnh lý này, nhiều phụ huynh cũng băn khoăn liệu bong võng mạc có chữa được không? Thực tế, khả năng điều trị phụ thuộc rất lớn vào mức độ tổn thương và thời điểm can thiệp, trong đó việc theo dõi sát và điều trị sớm sẽ giúp tăng cơ hội bảo tồn thị lực cho trẻ.

3.1. Điều trị ngăn chặn bệnh tiến triển (áp dụng cho giai đoạn 2,3)

Mục đích của nhóm phương pháp điều trị này là triệt tiêu vùng võng mạc vô mạch thiếu oxy, từ đó ngăn chặn mạch máu bất thường tăng sinh, tránh để xảy ra bong võng mạc. Dưới đây là một số phương pháp điều trị thường được áp dụng:

• Tiêm thuốc kháng VEGF: Thuốc kháng VEGF được tiêm trực tiếp vào buồng dịch kính nhằm ức chế hoạt động của yếu tố tăng trưởng nội mô mạch máu, yếu tố đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành các mạch máu bất thường. Ở trẻ sinh non, nồng độ VEGF tăng cao có thể dẫn đến tăng sinh mạch mạnh mẽ, kéo theo nguy cơ rách và bong võng mạc. Tiêm anti-VEGF giúp làm giảm nhanh chóng sự tăng sinh này, hỗ trợ võng mạc ổn định và giảm khả năng tiến triển sang giai đoạn nặng.
• Laser quang đông võng mạc: Laser quang đông là phương pháp điều trị phổ biến nhất cho bệnh võng mạc trẻ sinh non (ROP) ở các giai đoạn tiến triển. Bác sĩ sử dụng tia laser để phá hủy có kiểm soát vùng võng mạc ngoại vi chưa được mạch máu nuôi dưỡng. Mục tiêu của kỹ thuật này là ngăn chặn sự tăng sinh bất thường của các mạch máu mới. Laser giúp ổn định cấu trúc võng mạc, giảm đáng kể nguy cơ tiến triển sang giai đoạn nặng.
• Liệu pháp lạnh đông võng mạc: Bác sĩ sẽ sử dụng đầu lạnh áp lên vùng võng mạc ngoại vi nhằm phá hủy các mô bất thường, làm chậm hoặc đảo ngược sự phát triển không kiểm soát của mạch máu. Liệu pháp này có thể gây đau hơn laser và đi kèm nguy cơ viêm, sưng tạm thời nhiều hơn. 

3.2. Phẫu thuật điều trị bong võng mạc (áp dụng cho giai đoạn 4,5)

Khi bệnh đã tiến triển gây bong võng mạc, các phương pháp trên không còn hiệu quả, bắt buộc phải can thiệp phẫu thuật. Tiên lượng thị lực ở nhóm này thường dè dặt hơn.

• Phẫu thuật thắt đai củng mạc: Đối với những trường hợp bong võng mạc do kéo dính hoặc rách, bác sĩ có thể chỉ định thắt đai củng mạc. Vòng silicon này tạo lực ép nhẹ vào nhãn cầu từ bên ngoài, giúp giảm lực kéo lên võng mạc, hỗ trợ võng mạc áp trở lại vị trí bình thường. Phương pháp này phù hợp với các dạng bong võng mạc ngoại biên và có thể kết hợp với các kỹ thuật khác như laser để tăng hiệu quả.
• Phẫu thuật cắt dịch kính: Cắt dịch kính là phương pháp phẫu thuật phức tạp, thường được dùng cho các trường hợp bong võng mạc giai đoạn nặng hoặc khi có nhiều mô sẹo, màng xơ kéo làm biến dạng võng mạc. Trong phẫu thuật, bác sĩ loại bỏ phần dịch kính bị đục, mô xơ hoặc màng kéo dính, giải phóng lực kéo gây bong. Sau khi loại bỏ các mô bất thường, bác sĩ có thể dùng khí hoặc dầu silicone để giữ võng mạc áp vào thành mắt trong quá trình hồi phục.

Tình trạng bong võng mạc rất nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể hạn chế hậu quả nếu được phát hiện sớm. Và điều trị bong võng mạc ở trẻ sinh non đúng cách và theo dõi chặt chẽ sẽ giúp mắt của bé nhanh chóng phục hồi. Bên cạnh đó, việc chăm sóc sức khỏe tốt trước và trong thai kỳ, cũng như tiêm phòng đầy đủ, đóng vai trò quan trọng giúp giảm nguy cơ sinh non. Đây là yếu tố cốt lõi dẫn đến bệnh lý võng mạc ở trẻ.