Tắc tĩnh mạch trung tâm võng mạc hiện là một trong những bệnh lý mạch máu võng mạc nguy hiểm, dễ gây mù lòa sau bệnh võng mạc tiểu đường. Những năm gần đây, tỷ lệ mắc bệnh ngày càng tăng do sự gia tăng của các yếu tố nguy cơ phổ biến như tăng huyết áp, tiểu đường và rối loạn mỡ máu. Trong bài viết này, Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hoà giúp bạn hiểu rõ nguyên nhân, triệu chứng và phương pháp điều trị là vô cùng quan trọng để bảo vệ sức khỏe đôi mắt.

1. Tắc tĩnh mạch trung tâm võng mạc là gì?

Võng mạc là lớp mô nhạy sáng nằm ở mặt trong của mắt, có nhiệm vụ biến ánh sáng thành tín hiệu thần kinh gửi lên não. Vì vậy, khi tĩnh mạch trung tâm bị tắc, võng mạc thiếu dưỡng chất và bị tổn thương, dẫn đến giảm thị lực nhanh, thậm chí có nguy cơ mù lòa nếu không được điều trị kịp thời.

Tắc tĩnh mạch võng mạc trung tâm (CRVO) là tình trạng dòng máu từ võng mạc về tim bị nghẽn lại tại vị trí tĩnh mạch trung tâm. Đây là nơi tập trung tất cả các nhánh tĩnh mạch nhỏ của võng mạc. Khi máu không thoát được, áp lực trong mạch tăng lên, dễ gây xuất huyết võng mạc, phù nề và tổn thương cấu trúc võng mạc.

Tắc tĩnh mạch võng mạc là một tình trạng khá phổ biến, chiếm khoảng 0,7% – 1,6% dân số trên thế giới. Bệnh thường gặp ở người từ 50 đến 70 tuổi và có xu hướng xuất hiện nhiều hơn ở những người mắc các bệnh lý toàn thân như tăng huyết áp, tiểu đường, rối loạn mỡ máu, bệnh tim mạch… Ngoài ra, những người có vấn đề tại mắt như glôcôm hoặc viêm thành mạch cũng có nguy cơ cao mắc bệnh.

2. Nguyên nhân gây tắc tĩnh mạch trung tâm võng mạc

Tắc tĩnh mạch trung tâm võng mạc xảy ra khi dòng máu trong tĩnh mạch võng mạc bị chặn lại, thường do cục máu đông hoặc mạch máu bị thu hẹp. Khi máu không thể lưu thông, võng mạc thiếu oxy và bị tổn thương, dẫn đến giảm thị lực.

Mặc dù nhiều trường hợp không tìm được nguyên nhân chính xác, bệnh vẫn liên quan mạnh đến các vấn đề sức khỏe ảnh hưởng đến mạch máu và lưu thông máu, bao gồm:

• Tiểu đường: làm tổn thương thành mạch, dễ gây hình thành cục máu đông.
• Tăng huyết áp hoặc xơ cứng động mạch: khiến mạch máu dày lên, kém đàn hồi, dễ bị tắc.
• Tăng cholesterol: làm tích tụ mảng bám, thu hẹp lòng mạch.
• Tăng nhãn áp: áp lực trong mắt cao gây chèn ép tĩnh mạch võng mạc.
• Rối loạn đông máu hoặc các bệnh lý ảnh hưởng lưu lượng máu.
• Hút thuốc lá: thúc đẩy xơ vữa và tăng nguy cơ đông máu.
• Tuổi cao (đặc biệt trên 50–60 tuổi): mạch máu lão hóa, dễ tổn thương.

Đáng chú ý, có khoảng 10% trường hợp tắc tĩnh mạch trung tâm võng mạc (CRVO) không xác định được nguyên nhân. Nhóm này thường gặp ở người trẻ, vì vậy bác sĩ cần thăm khám và làm xét nghiệm chuyên sâu để loại trừ các bệnh lý hiếm gặp như viêm mạch hoặc các rối loạn tăng đông máu di truyền.

3. Triệu chứng tắc nghẽn tĩnh mạch trung tâm võng mạc

• Tắc tĩnh mạch trung tâm võng mạc thường khởi phát đột ngột ở một mắt, mức độ biểu hiện thay đổi tùy mức độ và vị trí tắc. Một số trường hợp rất nhẹ có thể không cảm nhận rõ triệu chứng, chỉ thấy một đốm đen nhỏ thoáng qua.
• Nhiều bệnh nhân gặp giảm thị lực đột ngột, cảm giác như nhìn qua màn sương mù. Tầm nhìn trở nên mờ, không rõ nét, gây khó khăn khi nhìn gần hoặc xa.
• Một số người xuất hiện đám đen hoặc bóng mờ trước mắt, che khuất một phần tầm nhìn. Đám đen có thể lớn dần hoặc xuất hiện liên tục tùy mức độ tổn thương võng mạc.
• Thị lực có thể giảm nghiêm trọng trong vài phút hoặc vài ngày, thường trong khoảng 2–3 ngày sau khi tắc xảy ra. Người bệnh có thể mất một phần thị trường (vùng nhìn bị thu hẹp) hoặc thậm chí mất thị lực gần như hoàn toàn ở mắt bị ảnh hưởng.
• Khác với nhiều bệnh lý khác của mắt, tình trạng này thường không gây đau, không đỏ mắt, không chảy nước mắt, khiến người bệnh dễ chủ quan và đến khám muộn.
• Khi thăm khám, bác sĩ soi đáy mắt sẽ thấy tĩnh mạch võng mạc giãn không đều, kèm theo xuất huyết hoặc xuất tiết bông trên võng mạc. Hình ảnh đáy mắt ở người bệnh cho thấy tĩnh mạch võng mạc giãn không đồng đều, trong khi động mạch có thể bị thu hẹp. Đến khi tình trạng xuất huyết võng mạc xảy ra nhiều, đáy mắt đỏ rực hơn, xuất hiện thành những mảng xuất huyết lớn.
• Ở giai đoạn có biến chứng, người bệnh có thể xuất hiện phù hoàng điểm dạng nang, tân mạch bất thường, glôcôm tân mạch hoặc teo thần kinh thị giác. Những biến chứng này làm tăng nguy cơ giảm thị lực vĩnh viễn hoặc mù lòa nếu không được điều trị kịp thời.

4. Điều trị tắc tĩnh mạch trung tâm võng mạc 

Về cơ bản, bác sĩ sẽ chỉ định các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh như chụp mạch huỳnh quang hoặc chụp cắt lớp võng mạc để đánh giá mức độ tổn thương, từ đó đưa ra phác đồ điều trị phù hợp. 

4.1. Tiêm nội nhãn ( chỉ định đầu tay)

Các phương pháp chuyên sâu được áp dụng nhằm cải thiện tuần hoàn võng mạc và giảm tổn thương mô, bao gồm:

• Tiêm nội nhãn thuốc kháng VEGF: Phương pháp điều trị chính hiện nay là tiêm nội nhãn thuốc kháng VEGF (Aflibercept, Ranibizumab). Thuốc giúp giảm phù hoàng điểm, ngăn hình thành tân mạch, từ đó cải thiện thị lực và hạn chế biến chứng. Bệnh nhân thường thấy hiệu quả rõ sau 1–3 mũi tiêm.
• Corticoid được dùng khi có đáp ứng viêm, hỗ trợ giảm phù nề võng mạc. Hiện nay, corticoid thường được sử dụng dưới dạng cấy ghép nội nhãn (như Ozurdex). Dạng này cho tác dụng kéo dài, hiệu quả vượt trội so với đường uống và đồng thời giảm đáng kể nguy cơ tác dụng phụ toàn thân.

Đây đều là nhóm điều trị quan trọng trong các bệnh lý võng mạc nói chung, giúp hạn chế tiến triển và bảo tồn thị lực.

4.2. Laser quang đông và phẫu thuật (Điều trị biến chứng và ca nặng)

Khi bệnh đã tiến triển nặng hoặc việc điều trị bằng thuốc tiêm nội nhãn không còn đáp ứng hiệu quả, bác sĩ sẽ cân nhắc các biện pháp can thiệp chuyên sâu hơn, bao gồm:

• Laser quang đông võng mạc (PRP): Phương pháp này không nhằm làm tan máu bầm trong mắt mà có tác dụng phá hủy các vùng võng mạc bị thiếu máu nuôi dưỡng. Nhờ đó, cơ thể sẽ hạn chế sản sinh các tân mạch bất thường – nguyên nhân chính gây xuất huyết tái phát và có thể dẫn đến glôcôm tân mạch nguy hiểm.
• Phẫu thuật cắt dịch kính: Được chỉ định trong các trường hợp xuất huyết dịch kính nhiều, kéo dài và không tự hấp thu sau thời gian theo dõi, hoặc khi xuất hiện biến chứng bong võng mạc do xơ kéo.
• Điều trị nội khoa hỗ trợ: Song song với các can thiệp tại mắt, người bệnh cần điều trị và kiểm soát tốt các bệnh lý toàn thân như tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu và đái tháo đường. Một số thuốc hỗ trợ tuần hoàn hoặc chống kết tập tiểu cầu có thể được bác sĩ kê đơn tùy tình trạng cụ thể, tuy nhiên không thể thay thế vai trò của điều trị tiêm nội nhãn.

Tắc tĩnh mạch trung tâm võng mạc thường liên quan đến nhiều bệnh toàn thân. Do đó, để điều trị bệnh võng mạc hiệu quả và ngăn tái phát, người bệnh cần được kiểm soát:

• Tăng huyết áp
• Rối loạn mỡ máu
• Đái tháo đường
• Các bệnh mắt phối hợp khác

5. Biện pháp phòng ngừa tắc tĩnh mạch võng mạc

Để phòng ngừa tắc tĩnh mạch võng mạc, điều quan trọng nhất là kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ toàn thân. 

• Kiểm soát bệnh nền: Giữ huyết áp, đường huyết và cholesterol ổn định; điều trị tốt các bệnh mạn tính như tăng huyết áp, tiểu đường, rối loạn mỡ máu.
• Thuốc tránh thai: Nếu đang dùng, cần trao đổi với bác sĩ vì có thể làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông.
• Chế độ ăn: Ưu tiên ăn uống lành mạnh để hỗ trợ bảo vệ mạch máu mắt.
• Lối sống vận động: Tập thể dục đều đặn, duy trì cân nặng hợp lý và tránh hút thuốc để cải thiện tuần hoàn, giảm nguy cơ tắc nghẽn mạch.
• Khám mắt định kỳ: Thông thường, bạn nên đi kiểm tra mắt 1 lần/năm. Ngoài ra, đối với người có bệnh nền (tiểu đường, tăng huyết áp, nên khám mỗi 3 – 6 tháng để phát hiện sớm bất thường tại võng mạc.

Tắc tĩnh mạch trung tâm võng mạc là bệnh lý nguy hiểm, có thể gây suy giảm thị lực nghiêm trọng nếu không được can thiệp kịp thời. Vì vậy, khi xuất hiện các dấu hiệu như nhìn mờ, giảm thị lực đột ngột hoặc thấy nhiều đốm đen trước mắt, bạn nên đi khám ngay để được đánh giá và điều trị đúng hướng.

Nếu bạn đang tìm kiếm địa chỉ thăm khám uy tín, đừng ngần ngại liên hệ ngay tới hotline 0846 403 403 của Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa để được hỗ trợ từ đội ngũ bác sĩ chuyên khoa kinh nghiệm, uy tín và trang thiết bị hiện đại nhé.