Nhức hốc mắt đau đầu là bệnh gì? Khi nào cần cấp cứu?

Nhức hốc mắt đau đầu có thể liên quan đến mỏi mắt, migraine, đau đầu cụm, viêm xoang hoặc bệnh lý tại mắt và hệ thần kinh. Người bệnh cần đến cơ sở cấp cứu nếu cơn đau xuất hiện đột ngột dữ dội, mắt đỏ kèm giảm thị lực, đau khi liếc mắt, mắt lồi, sốt, cứng cổ, yếu liệt hoặc rối loạn ý thức. Không nên chỉ dựa vào vị trí đau để tự xác định nguyên nhân.

1. Nhức hốc mắt đau đầu là tình trạng gì?

Nhức hốc mắt kèm đau đầu là cảm giác đau hoặc căng tức xuất hiện ở vùng trán, thái dương, quanh mắt hoặc sâu phía sau mắt. Triệu chứng có thể bắt nguồn từ mắt, xoang, các dây thần kinh, mạch máu hoặc một rối loạn đau đầu nguyên phát.

• Vị trí đau có thể ở trán, thái dương, một bên đầu hoặc cả hai bên.
• Cảm giác đau biến đổi đa dạng: từ đau âm ỉ, căng nặng như có dải băng siết chặt, đau nhói từng cơn cho đến đau giật theo nhịp mạch đập.

Lưu ý: Để định hướng nguyên nhân, bác sĩ cần kết hợp vị trí, tính chất, thời gian cơn đau, yếu tố khởi phát và các triệu chứng tại mắt hoặc toàn thân.

2. Đặc điểm cơn đau giúp định hướng nguyên nhân

Đặc điểm cơn đau có thể giúp bác sĩ định hướng nguyên nhân, nhưng không đủ để người bệnh tự chẩn đoán.

• Đau vùng trán và quanh hai mắt có thể gặp trong đau đầu căng thẳng, mỏi mắt, tật khúc xạ chưa được điều chỉnh hoặc bệnh mũi xoang. Cần xem thêm tính chất đau và triệu chứng đi kèm.
• Đau thái dương và hốc mắt một bên: Có thể gặp trong migraine hoặc đau đầu cụm. Ở người trên 50 tuổi có đau thái dương mới xuất hiện, đau da đầu, đau hàm khi nhai hoặc thay đổi thị lực, cần loại trừ viêm động mạch tế bào khổng lồ.
• Đau dữ dội quanh một mắt kèm chảy nước mắt: Cơn đau khởi phát một cách đột ngột, đau rất mạnh tập trung ở một bên mắt hoặc nửa đầu, đi kèm đỏ mắt, chảy nước mắt, nghẹt mũi hoặc chảy nước mũi cùng bên – biểu hiện điển hình của đau đầu cụm.
• Đau giật theo nhịp kèm buồn nôn, sợ ánh sáng: Người bệnh thường có xu hướng muốn tìm nơi tối, yên tĩnh để nằm nghỉ do rất nhạy cảm với ánh sáng rực rỡ và tiếng động mạnh.
• Đau tăng khi đảo mắt, kèm nhìn mờ: Đau tăng khi vận động mắt kèm giảm thị lực hoặc màu sắc nhìn nhạt cần được khám khẩn để đánh giá viêm thần kinh thị giác, viêm hốc mắt hoặc các tổn thương sâu khác.

3. Nguyên nhân nhức hốc mắt đau đầu thường gặp

Hiện tượng đau nhức hốc mắt và đau đầu có thể bắt nguồn từ những thói quen sinh hoạt hàng ngày cho đến các bệnh lý nội khoa phức tạp như:

3.1. Căng mắt, khô mắt và tật khúc xạ

Mỏi mắt, khô mắt và tật khúc xạ (đặc biệt là hội chứng thị giác màn hình) là những nguyên nhân thường được cân nhắc khi triệu chứng liên quan đến hoạt động nhìn gần hoặc sử dụng thiết bị số.

• Làm việc liên tục nhiều giờ trước màn hình máy tính, điện thoại, tablet.
• Đeo kính sai độ, kính cũ không còn phù hợp với độ khúc xạ hiện tại.
• Làm việc trong điều kiện ánh sáng không phù hợp có thể khiến mắt nhanh mỏi và khó chịu hơn.
• Thức khuya, thiếu ngủ hoặc duy trì hoạt động nhìn gần trong thời gian dài mà không nghỉ.

3.2. Đau đầu căng thẳng

Đau đầu căng thẳng có thể liên quan đến căng thẳng tâm lý, thiếu ngủ và tăng nhạy cảm hoặc căng đau các cơ vùng đầu, cổ, vai. Cơ chế không chỉ đơn thuần do co thắt cơ.

3.3. Đau nửa đầu migraine

Migraine thường gây đau đầu mức độ vừa đến nặng, có thể đau theo nhịp mạch và thường nhưng không phải luôn luôn chỉ ở một bên. Cơn đau có thể kèm buồn nôn, nôn, nhạy cảm với ánh sáng, âm thanh và tăng khi vận động.

3.4. Đau đầu cụm

Dù nguyên nhân này thường ít gặp hơn Migraine nhưng đây là dạng đau đầu cực kỳ dữ dội. Cơn đau xuất hiện thành từng đợt kéo dài vài tuần đến vài tháng, tập trung quanh một hốc mắt kèm theo các triệu chứng thần kinh thực vật cùng bên như sụp mi, co đồng tử, đỏ mắt, chảy nước mắt và nghẹt mũi.

3.5. Viêm xoang

Viêm mũi xoang cấp có thể gây đau hoặc áp lực vùng mặt, trán và quanh mắt, thường đi kèm nghẹt mũi, chảy dịch mũi, giảm khứu giác hoặc sốt. Không nên chẩn đoán viêm xoang chỉ dựa vào vị trí đau hoặc việc đau tăng khi cúi đầu.

Lưu ý: Không nên quy chụp mọi cơn đau vùng trán – hốc mắt đều do bệnh xoang gây ra.

3.6. Cơn glôcôm góc đóng cấp

Cơn glôcôm góc đóng cấp là một cấp cứu nhãn khoa nghiêm trọng. Áp lực trong nhãn cầu tăng vọt đột ngột gây ra:

• Đau mắt dữ dội lan lên nửa đầu cùng bên.
• Cơn glôcôm góc đóng cấp có thể gây đau mắt dữ dội lan lên đầu, mắt đỏ, nhìn mờ, thấy quầng sáng quanh đèn, đau đầu, buồn nôn hoặc nôn. Người bệnh cần đến cấp cứu ngay; không tự ấn lên mắt hoặc tự dùng thuốc nhỏ mắt.
• Thị lực giảm sút nhanh chóng, nhìn thấy quầng nhiều màu sắc quanh nguồn sáng.
• Buồn nôn hoặc nôn mửa.

Lưu ý: Triệu chứng buồn nôn và nôn do Glôcôm thường bị nhầm lẫn với bệnh lý tiêu hóa, người bệnh cần chú ý kỹ xem có kèm đỏ mắt và mờ mắt hay không.

3.7. Viêm dây thần kinh thị giác

Viêm thần kinh thị giác là tình trạng viêm ảnh hưởng đến thần kinh truyền tín hiệu từ mắt lên não. Bệnh thường gây giảm thị lực một mắt, màu sắc nhìn nhạt và đau tăng khi vận động mắt. Mắt bên ngoài có thể không đỏ hoặc sưng.

3.8. Viêm mô tế bào hốc mắt và áp xe hốc mắt

Viêm mô tế bào hốc mắt là nhiễm trùng nằm phía sau vách hốc mắt; một số trường hợp có thể hình thành áp xe dưới màng xương hoặc trong hốc mắt. Dấu hiệu cảnh báo gồm sưng đỏ mí, đau hoặc hạn chế khi vận động mắt, mắt lồi, nhìn đôi, giảm thị lực và sốt. Đây là tình trạng cấp cứu.

3.9. Nguyên nhân thần kinh hoặc mạch máu ít gặp

Bên cạnh các nguyên nhân phổ biến trên, một số ít trường hợp có thể xuất phát từ:

• Viêm động mạch tế bào khổng lồ cần được nghĩ đến ở người trên 50 tuổi có đau đầu hoặc đau thái dương mới xuất hiện, đau da đầu, đau hàm khi nhai hoặc thay đổi thị lực. Đây là tình trạng cần đánh giá khẩn vì có nguy cơ mất thị lực.
• Viêm màng não hoặc tăng áp lực nội sọ.
• Tổn thương mạch máu (như phình động mạch) hoặc các khối choán chỗ vùng sọ – hốc mắt.

4. Nhức hốc mắt đau đầu có nguy hiểm không?

Một số trường hợp liên quan đến mỏi mắt, thiếu ngủ hoặc đau đầu căng thẳng có thể cải thiện sau khi nghỉ ngơi. Tuy nhiên, người bệnh không nên tự kết luận nguyên nhân nếu cơn đau mới xuất hiện, tăng dần hoặc kèm dấu hiệu tại mắt và thần kinh.

Cảnh báo nguy hiểm – người bệnh cần đến ngay bệnh viện:

• Cơn đau đầu xuất hiện đột ngột, dữ dội chưa từng có.
• Mắt đỏ, nhìn mờ đột ngột, thấy quầng sáng màu sắc hoặc nhìn đôi.
• Đau tăng lên dữ dội mỗi khi chuyển động hoặc đảo mắt.
• Mắt bị lồi, mí mắt sưng nhiều hoặc sụp mí mới xuất hiện, khó chớp hoặc khó vận động nhãn cầu.
• Đi kèm với sốt cao, cổ cứng, buồn nôn, tê yếu tay chân hoặc sụt giảm tri giác.

5. Bác sĩ chẩn đoán nguyên nhân như thế nào?

Để định hướng nguyên nhân và loại trừ tình trạng nguy hiểm gây đau đầu nhức hốc mắt, bác sĩ sẽ tiến hành quy trình thăm khám gồm:

• Khai thác bệnh sử: Đánh giá vị trí, cường độ, thời gian xuất hiện cơn đau và các yếu tố khởi phát hay làm thuyên giảm.
• Thăm khám nhãn khoa chuyên sâu: Đo thị lực và kiểm tra tật khúc xạ, đo nhãn áp nhằm loại trừ bệnh Glaucoma, khám bằng sinh hiển vi đèn khe (máy khám mắt chuyên dụng có độ phóng đại cao) và soi đáy mắt để đánh giá đầu thần kinh thị giác và võng mạc. Lưu ý: Không thể chẩn đoán hoặc loại trừ glôcôm chỉ dựa vào một lần đo nhãn áp.
• Đo nhãn áp và khám phần trước của mắt để đánh giá các nguyên nhân gây đau mắt, trong đó có cơn glôcôm góc đóng. Không thể chẩn đoán hoặc loại trừ glôcôm chỉ dựa vào một lần đo nhãn áp.
• Thăm khám thần kinh: Kiểm tra chức năng các dây thần kinh sọ, phản xạ đồng tử và vận động nhãn cầu.
• Chẩn đoán hình ảnh: Chẩn đoán hình ảnh được lựa chọn theo nguyên nhân nghi ngờ. CT xoang và hốc mắt thường hữu ích khi nghi viêm xoang phức tạp, viêm hoặc áp xe hốc mắt. MRI hốc mắt – não thường được cân nhắc khi nghi viêm thần kinh thị giác, tổn thương mô mềm, đường dẫn truyền thị giác hoặc bệnh nội sọ. Tổn thương mạch máu có thể cần phương tiện khảo sát mạch chuyên biệt.

6. Câu hỏi thường gặp

6.1. Đau đầu vùng trán và hốc mắt có phải viêm xoang không?

Viêm mũi xoang có thể gây đau hoặc áp lực vùng trán, mặt và quanh mắt, nhưng thường đi kèm nghẹt mũi, dịch mũi, giảm khứu giác hoặc sốt. Nhiều trường hợp được gọi là ‘đau đầu xoang’ thực tế có thể là migraine, vì vậy không nên tự chẩn đoán chỉ theo vị trí đau.

6.2. Đau thái dương và hốc mắt có phải migraine không?

Đau nhức ở thái dương lan ra hốc mắt một bên, đau giật theo nhịp kèm buồn nôn và sợ ánh sáng có thể gợi ý migraine, đặc biệt khi đau theo nhịp, kèm buồn nôn, sợ ánh sáng hoặc âm thanh. Tuy nhiên, đau quanh mắt hoặc thái dương một bên còn có thể gặp trong đau đầu cụm, bệnh mắt cấp tính và viêm động mạch tế bào khổng lồ.

6.3. Đau đầu đau hốc mắt kèm buồn nôn có nguy hiểm không?

Triệu chứng có thể gặp trong migraine, nhưng cũng xuất hiện ở cơn glôcôm góc đóng, tăng áp lực nội sọ và một số tình trạng cấp cứu khác. Nếu đi kèm nhìn mờ hay mắt đỏ, người bệnh cần đi cấp cứu ngay.

Lưu ý: Nội dung bài viết chỉ nhằm cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán hoặc điều trị trực tiếp. Không tự nhỏ thuốc mắt hoặc sử dụng thuốc giảm đau kéo dài khi chưa xác định nguyên nhân.

Nhức hốc mắt đau đầu có thể là tín hiệu cho thấy mắt hoặc hệ thần kinh của bạn đang chịu áp lực quá tải hay gặp tổn thương. Người bệnh cần đến cấp cứu ngay nếu đau đầu xuất hiện đột ngột dữ dội, mắt đỏ kèm giảm thị lực, đau khi vận động mắt, mắt lồi, sốt, cứng cổ hoặc có dấu hiệu thần kinh. Nếu triệu chứng tái diễn, tăng dần hoặc ảnh hưởng sinh hoạt nhưng chưa có dấu hiệu cấp cứu, nên đặt lịch khám để xác định nguyên nhân.