Vùng da quanh mắt bị sưng: Nguyên nhân và khi nào cần khám?

Vùng da quanh mắt bị sưng có thể xuất hiện ở một hoặc hai bên do dị ứng, viêm da tiếp xúc, chắp lẹo, viêm bờ mi, nhiễm trùng hoặc phù toàn thân. Sưng kèm ngứa thường gợi ý dị ứng, trong khi sưng đỏ, nóng và đau có thể liên quan đến viêm hoặc nhiễm trùng. Nếu người bệnh đau khi liếc mắt, nhìn mờ, nhìn đôi, mắt lồi, sốt hoặc khó thở, cần đến cơ sở cấp cứu ngay.

1. Vùng da quanh mắt bị sưng là gì?

Sưng quanh mắt là tình trạng mí mắt hoặc mô mềm xung quanh tăng thể tích do dịch tích tụ, phản ứng viêm, dị ứng hoặc tổn thương tại chỗ. Người bệnh có thể thấy mí nặng, căng, ngứa, đỏ hoặc khó mở mắt. Tình trạng có thể xuất hiện ở một mắt hoặc cả hai mắt; đặc điểm đau, đỏ, ngứa và triệu chứng toàn thân giúp bác sĩ định hướng nguyên nhân.

2. Các dạng sưng thường gặp

Tùy thuộc vào nguyên nhân gây bệnh, tình trạng sưng quanh mắt thường chia thành hai nhóm biểu hiện chính gồm:

Sưng do dị ứng thường kèm ngứa và có thể xuất hiện ở hai bên. Phù do bệnh toàn thân cũng thường ở hai bên, ít đỏ và có thể kèm phù ở các vùng khác.

3. Nguyên nhân khiến vùng da quanh mắt bị sưng phổ biến nhất

Tình trạng sưng nề vùng da quanh mắt có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, bao gồm thói quen sinh hoạt hằng ngày, phản ứng dị ứng ngoài môi trường cho đến các bệnh lý chuyên khoa. Khi nhận diện đúng nguyên nhân sẽ giúp bạn lựa chọn được phương pháp xử lý phù hợp và an toàn:

3.1. Do thói quen sinh hoạt và lối sống

Những yếu tố từ thói quen sinh hoạt và chế độ dinh dưỡng hằng ngày có thể có thể khiến tình trạng giữ dịch hoặc bọng mắt buổi sáng rõ hơn.

Thiếu ngủ, ăn nhiều muối hoặc khóc kéo dài có thể khiến bọng và sưng quanh mắt rõ hơn, đặc biệt vào buổi sáng. Mô quanh mí lỏng lẻo nên dịch dễ tích tụ và được nhìn thấy rõ tại khu vực này. Tuy nhiên, sưng kéo dài, chỉ xuất hiện một bên hoặc kèm đỏ, đau, ngứa, sốt hay giảm thị lực không nên được quy hoàn toàn cho sinh hoạt.

Lưu ý: Nếu điều chỉnh lối sống nhưng tình trạng sưng vẫn không cải thiện, bạn nên đến cơ sở y tế để được đánh giá chính xác hơn.

3.2. Quầng mắt bị sưng đỏ do dị ứng và viêm da tiếp xúc

Tình trạng quầng mắt bị sưng đỏ khi đi kèm với các triệu chứng ngứa ngáy, châm chít hoặc rát da thường là dấu hiệu của phản ứng dị ứng.

Dị ứng hoặc viêm da tiếp xúc quanh mắt thường gây ngứa, đỏ da, châm chích và sưng, có thể xuất hiện sau khi dùng mỹ phẩm, kem dưỡng, sản phẩm tẩy trang hoặc tiếp xúc với dị nguyên. Người bệnh nên ngừng sản phẩm mới, không dụi mắt và không tự bôi thuốc chứa corticoid sát mí. Khó thở, phù môi hoặc lưỡi cần cấp cứu; đau mắt, sợ ánh sáng hoặc giảm thị lực cần khám mắt.

Lưu ý: Nếu nghi ngờ sưng mắt do dị ứng, người bệnh nên tạm ngừng sử dụng các sản phẩm tiếp xúc vùng mắt và thăm khám chuyên khoa Da liễu hoặc Mắt nếu vùng đỏ lan rộng.

3.3. Sưng quanh mắt do các bệnh lý nhãn khoa (Cảnh báo nguy hiểm)

Hiện tượng sưng quanh mắt khu trú ở một khu vực hoặc đi kèm cảm giác đau nhức rõ rệt có thể xuất phát từ các bệnh lý tại mắt như:

• Chắp và lẹo mắt: Lẹo là tình trạng nhiễm trùng cấp ở tuyến hoặc nang lông mi, thường tạo nốt sưng đỏ và đau. Trong khi đó, chắp hình thành do tắc tuyến meibomius ở mí mắt tạo thành khối tròn, chắc và thường ít đau hơn lẹo. Không chọc hoặc tự nặn chắp, lẹo.
• Viêm bờ mi: Phản ứng viêm mạn tính ở rìa mi mắt làm bờ mi sưng nề, nổi đỏ, xuất hiện vảy bám chân mi khiến mắt hay bị cộm rát và ngứa. Không phải mọi viêm bờ mi đều gây sưng rõ quanh mắt. Có thể liên quan rối loạn tuyến meibomius, gàu hoặc bệnh da. Không nên tự dùng kháng sinh hoặc corticoid nếu chưa khám.
• Viêm kết mạc (Đau mắt đỏ): Viêm kết mạc có thể do virus, vi khuẩn, dị ứng hoặc kích ứng. Người bệnh thường đỏ mắt, cộm, chảy nước mắt hoặc có dịch tiết và đôi khi sưng mí. Ngứa nhiều ở cả hai mắt gợi ý dị ứng; ghèn nhầy mủ có thể gặp trong viêm do vi khuẩn. Đau nhiều, sợ ánh sáng hoặc giảm thị lực không điển hình cho viêm kết mạc đơn thuần và cần được khám.
• Viêm hốc mắt / Viêm mô tế bào: Viêm mô tế bào trước vách gây sưng, đỏ và đau ở mí nhưng thị lực và vận động mắt thường chưa bị ảnh hưởng. Viêm mô tế bào hốc mắt là nhiễm trùng nằm sâu phía sau vách hốc mắt, có thể gây đau khi liếc, hạn chế vận động mắt, mắt lồi, nhìn đôi, giảm thị lực và sốt. Đây là tình trạng cấp cứu có nguy cơ mất thị lực và biến chứng nội sọ.

Nếu bạn đang đeo kính áp tròng mà thấy mắt sưng, đỏ, cộm đau, cần tháo kính ngay lập tức và đi khám bác sĩ. Tuyệt đối không đeo lại kính cũ vì đây có thể là dấu hiệu của loét giác mạc do vi khuẩn hoặc amip (Acanthamoeba) – một tình trạng rất nguy hiểm.

Lưu ý: Bất kỳ tổn thương sưng đau nào tại mắt đi kèm tiết dịch mủ hoặc ảnh hưởng đến tầm nhìn đều cần được bác sĩ Mắt thăm khám trực tiếp, tránh tự chẩn đoán tại nhà.

3.4. Bệnh lý toàn thân khác

Bệnh lý tuyến giáp là sự rối loạn tự miễn có thể gây thâm nhiễm mô mềm và tăng thể tích cơ vận nhãn, dẫn đến biểu hiện lồi mắt, sưng nề mi mắt và khô mắt.

Lưu ý quan trọng: Bệnh lý mắt do tuyến giáp có một đặc điểm lâm sàng rất đặc biệt là nó có thể tiến triển ngay cả khi chỉ số hoocmon tuyến giáp trong máu của bạn đang ở mức bình thường (giai đoạn bình giáp). Nhiều người bệnh thường chủ quan cho rằng mình đã chữa ổn định bệnh bướu cổ/Basedow thì mắt sẽ an toàn, nhưng thực tế mắt vẫn có thể tiếp tục lồi và sưng nề mi nếu không được bác sĩ nhãn khoa theo dõi định kỳ.

4. Khi nào tình trạng sưng quanh mắt cần đi khám bác sĩ ngay?

Một số trường hợp nhẹ có thể giảm sau khi tránh tác nhân, nhưng cần phân biệt với các dấu hiệu cấp cứu. Tuy nhiên, bạn cần lưu ý đến ngay các cơ sở y tế chuyên khoa mắt khi có các dấu hiệu cảnh báo dưới đây:

• Dấu hiệu nghi ngờ viêm mô tế bào hốc mắt (Cấp cứu nhãn khoa): Sưng lan nhanh, mắt đỏ, đau nhức dữ dội trong hốc mắt, kèm theo sốt cao, nhìn mờ, nhìn đôi hoặc khó di chuyển nhãn cầu.
• Dấu hiệu nghi ngờ phù mạch (Cấp cứu toàn thân): Mắt sưng to đột ngột đi kèm biểu hiện phù môi, lưỡi, họng, nổi mề đay toàn thân, có cảm giác tức ngực hoặc khó thở.

5. Biện pháp hỗ trợ khi sưng quanh mắt mức độ nhẹ

Đối với các trường hợp sưng mắt ở mức độ nhẹ do thói quen sinh hoạt hoặc chỉ áp dụng khi không đau, không đỏ nóng, không sốt, không giảm thị lực và không có dấu hiệu cấp cứu, bạn có thể thực hiện một số biện pháp hỗ trợ xoa dịu triệu chứng an toàn dưới đây:

• Chườm mát hoặc chườm ấm đúng cách (Tùy thuộc nguyên nhân):
  • Chườm mát (Dành cho sưng do dị ứng, khóc, giữ nước): Sử dụng khăn sạch bọc vài viên đá nhỏ hoặc túi chườm mát chuyên dụng (không đè nén lên mắt) trong 10 – 15 phút. Nhiệt độ thấp hỗ trợ co các mạch máu dưới da, từ đó giúp giảm nhanh cảm giác ngứa ngáy và sưng phù.
  • Chườm ấm (Dành riêng cho chắp, lẹo mắt): Trái ngược với dị ứng, nếu bạn bị sưng mắt do lên chắp hoặc lẹo, chườm ấm (nhiệt độ an toàn khoảng 40 – 45 độ C) lại là biện pháp tốt nhất. Hơi ấm sẽ giúp giãn nở các lỗ tuyến bị viêm, hóa lỏng cặn bã và hỗ trợ giải phóng dịch mủ bị tắc nghẽn, giúp nốt lẹo/chắp mau xẹp hơn.
• Lau dịch tiết quanh mí khi cần: Sử dụng gạc sạch thấm nước muối sinh lý 0.9% để nhẹ nhàng lau dịch tiết hoặc ghèn mắt theo chiều từ góc mắt trong ra ngoài đuôi mắt.
• Thay đổi tư thế ngủ: Có thể kê đầu cao vừa phải khi nghỉ nếu sưng rõ vào buổi sáng có thể giúp giảm cảm giác phù ở một số trường hợp giữ dịch nhẹ.
• Điều chỉnh dinh dưỡng: Giảm thiểu lượng muối trong các bữa ăn hằng ngày, duy trì uống đủ nước trong ngày.

Lưu ý quan trọng:

• Các hướng dẫn chăm sóc trên chỉ áp dụng khi không có dấu hiệu cảnh báo; nếu không chắc chắn, nên đi khám.
• Không tự sử dụng thuốc nhỏ hoặc thuốc bôi quanh mắt chứa corticoid. Thuốc có thể che lấp hoặc làm nặng một số nhiễm trùng, làm tăng nhãn áp và khi sử dụng kéo dài có thể làm tăng nguy cơ đục thủy tinh thể. Chỉ sử dụng khi được bác sĩ kê và theo dõi.
• Tuyệt đối không đắp lá cây hay mẹo dân gian như đắp lá trầu, bã trà, trứng gà quá nóng hoặc xoa dầu gió lên vùng da mắt nhạy cảm vì có thể làm gia tăng nguy cơ nhiễm trùng bội nhiễm hoặc gây bỏng da hoặc kích ứng bề mặt mắt nếu tiếp xúc với mắt.

6. Quy trình chẩn đoán tình trạng sưng mắt tại cơ sở chuyên khoa

Bác sĩ sẽ hỏi thời điểm khởi phát, sưng một hay hai bên, triệu chứng đau, ngứa, sốt, sản phẩm mới sử dụng và bệnh nền. Khám mắt có thể gồm đo thị lực, đánh giá đồng tử, vận động mắt, tình trạng mắt lồi, mí, kết mạc và giác mạc. Nếu nghi viêm mô tế bào hốc mắt, người bệnh có thể cần chụp CT hoặc MRI; nếu nghi bệnh toàn thân, bác sĩ sẽ chỉ định xét nghiệm hoặc chuyển chuyên khoa phù hợp.

• Khai thác tiền sử lâm sàng: Bác sĩ sẽ ghi nhận thời điểm khởi phát, các sản phẩm mới tiếp xúc, thói quen đeo kính áp tròng cũng như tiền sử dị ứng hoặc bệnh lý nền.
• Khám bằng sinh hiển vi đèn khe: Bác sĩ kiểm tra chi tiết cấu trúc mí mắt, bờ mi, màng kết mạc, giác mạc và tuyến lệ để tìm ra ổ viêm hoặc vết trầy xước nhỏ.
• Điều trị theo nguyên nhân: Tùy thuộc vào nguyên nhân gây bệnh, bác sĩ có thể chỉ định dùng thuốc kháng sinh, thuốc kháng viêm hoặc thuốc kháng Histamine phù hợp với tình trạng của người bệnh.

7. Các câu hỏi thường gặp về tình trạng sưng da mắt

7.1. Sưng quanh mắt bao lâu thì hết?

Thời gian giảm sưng phụ thuộc vào nguyên nhân. Sưng nhẹ do khóc, thiếu ngủ hoặc tiếp xúc dị nguyên có thể giảm sau khi nghỉ ngơi và tránh tác nhân. Chắp có thể kéo dài nhiều tuần, trong khi nhiễm trùng cần được đánh giá sớm. Không nên chỉ dựa vào số ngày; đau, sốt, nhìn mờ, mắt lồi hoặc khó liếc cần khám ngay.

7.2. Sưng mắt có phải dấu hiệu bệnh thận không?

Sưng quanh mắt, đặc biệt ở cả hai bên và rõ vào buổi sáng, có thể gặp trong một số bệnh thận. Tuy nhiên, không thể chẩn đoán bệnh thận chỉ dựa vào sưng mắt. Người bệnh nên khám nội khoa nếu sưng kèm phù chân, tiểu ít, nước tiểu nhiều bọt, tăng cân nhanh hoặc tăng huyết áp.

7.3. Quầng mắt sưng đỏ có tự khỏi không?

Sưng đỏ do kích ứng hoặc dị ứng nhẹ có thể giảm khi ngừng tiếp xúc với tác nhân. Lẹo nhỏ có thể cải thiện khi chườm ấm đúng cách và không tự nặn. Tuy nhiên, sưng đỏ lan rộng, nóng, đau, sốt, khó mở mắt hoặc ảnh hưởng thị lực có thể liên quan đến nhiễm trùng và cần được bác sĩ đánh giá.

Lưu ý: Nội dung bài viết chỉ nhằm cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế việc bác sĩ khám trực tiếp. Không tự dùng thuốc nhỏ mắt, thuốc bôi chứa corticoid hoặc đắp nguyên liệu dân gian lên vùng mắt khi chưa xác định nguyên nhân.

Vùng da quanh mắt bị sưng có thể đơn thuần là phản ứng tự nhiên của cơ thể trước các thay đổi trong sinh hoạt, nhưng cũng có thể là biểu hiện của các vấn đề sức khỏe cần được chăm sóc y tế. Nếu tình trạng sưng vùng da quanh mắt kéo dài quá 48 giờ mà không có dấu hiệu thuyên giảm, bạn hãy đến ngay Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa để được thăm khám và điều trị hiệu quả.