Sẹo và đục giác mạc: Nguyên nhân, Dấu hiệu và Cách điều trị

Giác mạc trong suốt giúp ánh sáng đi vào mắt và duy trì thị lực rõ nét. Khi bị tổn thương, quá trình lành thương có thể để lại sẹo, làm đục giác mạc và ảnh hưởng đến tầm nhìn. Tình trạng này là nguyên nhân phổ biến gây suy giảm thị lực nếu không được điều trị kịp thời. Cùng tìm hiểu chi tiết sẹo và đục giác mạc qua bài viết sau của Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa.

1. Bệnh lý sẹo và đục giác mạc là gì?

Giác mạc là lớp mô trong suốt ở phía trước nhãn cầu, đóng vai trò quan trọng trong việc dẫn truyền ánh sáng vào mắt. Khi giác mạc bị tổn thương do viêm, nhiễm trùng hoặc chấn thương, quá trình lành thương có thể để lại mô sẹo. Chính các mô sẹo này làm mất đi độ trong suốt vốn có của giác mạc và gây ra tình trạng đục giác mạc.

Tùy vào kích thước và độ sâu của tổn thương, mức độ đục có thể biểu hiện từ những đốm mờ nhỏ đến các mảng trắng đục lan rộng, cản trở ánh sáng đi vào mắt. Điều này khiến người bệnh nhìn mờ, chói sáng và suy giảm thị lực ở nhiều mức độ khác nhau.

Mức độ ảnh hưởng đến thị lực phụ thuộc nhiều vào vị trí của vết sẹo. Nếu sẹo nằm ở vùng rìa giác mạc, thị lực thường ít bị ảnh hưởng. Ngược lại, nếu sẹo xuất hiện ở vùng trung tâm, nơi ánh sáng đi qua, ngay cả tổn thương nhỏ cũng có thể gây mờ mắt rõ rệt.

2. Các nguyên nhân phổ biến gây sẹo và đục giác mạc

Hiểu rõ nguyên nhân gây sẹo và đục giác mạc sẽ giúp bạn có biện pháp phòng ngừa và điều trị đúng hướng. Dưới đây là các tác nhân phổ biến:

• Viêm loét giác mạc: Đây là tác nhân phổ biến nhất gây ra những vết sẹo đục. Các vi sinh vật tấn công và phá hủy nhu mô giác mạc như vi khuẩn, virus (Herpes, Zona), nấm hoặc ký sinh trùng (Acanthamoeba).
• Chấn thương mắt: Giác mạc rất mỏng manh, do đó các tác động cơ học do dị vật đâm xuyên, hóa chất văng vào mắt, hoặc bỏng nhiệt… đều có thể để lại sẹo.
• Thiếu hụt Vitamin A: Đây là nguyên nhân gây khô mắt nặng, thường gặp ở trẻ em suy dinh dưỡng. Khi cơ thể thiếu vitamin A kéo dài, biểu mô giác mạc có thể bị sừng hóa, dễ loét và trong trường hợp nặng có thể dẫn đến nhuyễn giác mạc. Sau quá trình lành thương, tình trạng này có thể để lại các vùng đục giác mạc diện rộng. 
• Bệnh lý di truyền: Một số người sinh ra đã mang gen gây ra các chứng loạn dưỡng giác mạc bẩm sinh. Bệnh thường tiến triển chậm, khiến các chất cặn lắng đọng dần trên bề mặt mắt, tạo ra những vùng đục giác mạc hình mạng nhện, hình đốm mà không cần có chấn thương hay viêm nhiễm trước đó.

3. Dấu hiệu nhận biết sẹo và đục giác mạc

Tùy thuộc vào vị trí và kích thước của vùng bị sẹo và đục, bạn có thể nhận thấy các triệu chứng từ nhẹ đến nặng như sau:

• Thị lực giảm sút, nhìn mờ, nhòe, hình ảnh không còn sắc nét như đang nhìn qua một lớp kính bị bám hơi nước hoặc lớp sương mù dày đặc.
• Khi quan sát bằng mắt thường, thấy đốm trắng, vệt đục xuất hiện ngay trên vùng lòng đen (giác mạc). Tùy vào mức độ đục giác mạc mà vết này có màu xám nhạt hoặc trắng đục như màu gạo.
• Cảm thấy khó chịu, nhạy cảm với ánh sáng (chói mắt), chảy nước mắt liên tục.
• Cảm giác cộm xốn như có dị vật trong mắt do mô sẹo làm bề mặt giác mạc trở nên gồ ghề, gây ma sát mỗi khi mi mắt chớp xuống.
• Thường không gây đau nếu sẹo đã ổn định. Nếu xuất hiện đau, đỏ mắt, có thể gợi ý tình trạng viêm đang hoạt động.

4. Sẹo và đục giác mạc có chữa được không? Các phương pháp điều trị

Sẹo và đục giác mạc không thể tự biến mất nếu không có can thiệp y khoa. Tuy nhiên, tùy vào vị trí, kích thước và độ sâu của tổn thương, thị lực vẫn có thể được cải thiện bằng các phương pháp điều trị phù hợp.

4.1. Điều trị nội khoa (Dùng thuốc)

Phương pháp này áp dụng trong giai đoạn sẹo còn mỏng hoặc khi vẫn còn tình trạng viêm. Bác sĩ có thể chỉ định thuốc nhỏ mắt hoặc thuốc mỡ như kháng sinh, thuốc kháng viêm và nước mắt nhân tạo nhằm kiểm soát viêm, ổn định bề mặt giác mạc và giảm triệu chứng khó chịu.

Lưu ý: Việc sử dụng thuốc cần tuân theo chỉ định của bác sĩ nhãn khoa. Không tự ý dùng thuốc nhỏ mắt chứa corticoid vì có thể làm nặng tình trạng viêm loét giác mạc.

4.2. Can thiệp phẫu thuật (Laser và Ghép giác mạc)

Khi sẹo ảnh hưởng đáng kể đến thị lực, các phương pháp can thiệp sẽ được cân nhắc:

• Laser PTK: Áp dụng cho sẹo nông. Laser giúp loại bỏ lớp mô sẹo bề mặt và làm nhẵn giác mạc, từ đó cải thiện khả năng hội tụ ánh sáng.
• Ghép giác mạc: Chỉ định trong trường hợp sẹo sâu hoặc che khuất trục thị giác. Phần giác mạc bị đục sẽ được thay thế bằng mô hiến tặng trong suốt. Phương pháp này có thể giúp phục hồi thị lực, tuy nhiên cần theo dõi lâu dài và phụ thuộc vào nguồn giác mạc hiến

5. Biện pháp phòng ngừa tổn thương giác mạc hiệu quả

Chủ động thực hiện các biện pháp bảo vệ mắt hàng ngày rất quan trọng. Dưới đây là những biện pháp phòng ngừa tổn thương giác mạc hiệu quả mà bạn nên áp dụng ngay:

• Đeo kính bảo hộ chuyên dụng nếu bạn làm các công việc như hàn xì, mài kim loại, cắt cỏ hoặc tiếp xúc với hóa chất.
• Đeo kính râm hoặc kính chắn bụi khi đi xe máy hoặc làm việc trong môi trường nhiều khói bụi để ngăn chặn dị vật bắn vào mắt.
• Các bệnh lý như viêm kết mạc, đau mắt đỏ hay viêm bờ mi cần được điều trị dứt điểm theo đơn thuốc của bác sĩ.
• Tuyệt đối không tự ý dùng thuốc nhỏ mắt có chứa corticoid khi chưa rõ nguyên nhân, vì có thể làm tình trạng viêm loét giác mạc trở nên trầm trọng và để lại vết đục giác mạc vĩnh viễn.
• Tuyệt đối không dụi mắt khi có dị vật (bụi, cát). Điều này sẽ vô tình khiến dị vật cọ xát gây rách giác mạc. Không dùng tay/tăm bông để cố gắng lấy dị vật, có thể rửa nhẹ bằng nước muối sinh lý nếu dị vật nhỏ và nông. Nếu không cải thiện, cần đi khám để được xử lý an toàn.
• Không dùng chung đồ cá nhân, khăn mặt, thuốc nhỏ mắt, phải dùng riêng để tránh lây nhiễm chéo vi khuẩn, virus.
• Đảm bảo vệ sinh kính áp tròng đúng cách và không đeo kính quá thời gian quy định hoặc đeo khi ngủ.
• Duy trì chế độ ăn giàu vitamin A, C, E và omega-3 giúp tăng cường sức đề kháng cho lớp biểu mô giác mạc, giúp mắt ít bị khô. Bạn nên ưu tiên các loại rau xanh đậm, cà rốt, bí đỏ và các loại cá béo.

Sẹo và đục giác mạc có thể ảnh hưởng đến thị lực, đặc biệt khi nằm ở vùng trung tâm. Tuy nhiên, nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng cách, thị lực vẫn có thể được cải thiện. Nếu bạn có dấu hiệu bất thường ở mắt, nên thăm khám sớm tại Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa để được tư vấn và điều trị phù hợp!