Sẹo giác mạc là gì? Hình thành do đâu? Có chữa được không?

Nếu bạn đang cảm thấy thị lực suy giảm, nhạy sáng kèm theo cảm giác cộm xốn dai dẳng sau một chấn thương hay viêm nhiễm mắt, rất có thể sẹo giác mạc đang dần hình thành. Vậy sẹo giác mạc là gì? Sẹo giác mạc hình thành do đâu và có chữa được không? Bài viết dưới đây, với sự tham vấn y khoa từ đội ngũ chuyên gia tại Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa, sẽ cung cấp cho bạn cái nhìn toàn diện về bệnh lý này cũng như những giải pháp điều trị tiên tiến nhất hiện nay.

1. Sẹo giác mạc là gì?

Sẹo giác mạc là tình trạng giác mạc mất đi tính trong suốt, bị đục, mờ hoặc biến dạng sau khi chịu các tổn thương nghiêm trọng. Thay vì trong suốt, vùng giác mạc bị sẹo sẽ trở nên trắng đục, hoặc có hình dạng bất thường giống như một vết sẹo trên da. Đây là nguyên nhân gây mù lòa phổ biến thứ tư trên toàn cầu, ảnh hưởng đến khoảng 2 triệu người mỗi năm [1].

Thực tế, khi giác mạc bị tổn thương, các tế bào sừng giác mạc (keratocytes) sẽ chuyển thành các tế bào sợi cơ (myofibroblasts), giúp sản xuất và tích tụ một lượng lớn các thành phần chất nền ngoại bào mới (ECM) để chữa lành vết thương. Tuy nhiên, các thành phần này lại được sắp xếp một cách lộn xộn, không đều đặn, không có tính trật tự và trong suốt như giác mạc bình thường. Sự lắng đọng bất thường này tạo ra các vùng mô bị đục, dày lên và thậm chí là co rút lại, dẫn đến hình thành vết sẹo vĩnh viễn trên giác mạc.

Sẹo giác mạc có thể nằm ở trung tâm đồng tử (con ngươi) hoặc ngoài trung tâm, cũng có thể chỉ là 1 đốm nhỏ nhưng có khi lại chiếm cả toàn bộ giác mạc. Tuỳ vị trí và mức độ tổn thương mà mức độ ảnh hưởng đến thị lực và phương pháp điều trị sẽ khác nhau.

ĐĂNG KÝ NHẬN ƯU ĐÃI

2. Sẹo giác mạc hình thành do đâu

Sẹo giác mạc hình thành do các tổn thương hoặc bệnh lý phá vỡ cấu trúc bình thường của giác mạc, quá trình chữa lành giác mạc sẽ kích hoạt một chuỗi phản ứng viêm và xơ hóa nhưng lại dẫn đến mất độ trong suốt. Cụ thể, sự hình thành sẹo giác mạc bắt nguồn từ các yếu tố sau:

• Chấn thương mắt: Các tai nạn trong thể thao, lao động hoặc sinh hoạt, từ vết trầy xước giác mạc nhẹ đến các vết rách hoặc thủng giác mạc nghiêm trọng.
• Nhiễm trùng: Do vi khuẩn, virus, nấm hoặc nguyên sinh động vật gây viêm loét giác mạc. Các phản ứng viêm do mầm bệnh gây ra làm trầm trọng thêm tổn thương mô.
• Bỏng hóa chất: Tiếp xúc với các chất ăn mòn làm mất các tế bào sừng (keratocytes) và tế bào gốc vùng rìa, dẫn đến sẹo đục và tân mạch..
• Phẫu thuật khúc xạ: Dù hiếm gặp nhưng các phương pháp như LASIK, PRK hoặc SMILE đôi khi dẫn đến biến chứng đục giác mạc (haze) do phản ứng chữa lành bất thường của cơ thể.
• Các bệnh lý giác mạc: Bao gồm bệnh giác mạc chóp (Keratoconus), hội chứng Stevens–Johnson, loạn dưỡng giác mạc di truyền hoặc biến chứng từ bệnh tiểu đường,…

3. Triệu chứng sẹo giác mạc

Sẹo giác mạc không chỉ ảnh hưởng đến thẩm mỹ mà còn ảnh hưởng đến thị lực. Nếu mắt bạn xuất hiện các triệu chứng dưới đây, rất có thể giác mạc đang hình thành mô sẹo:

• Giảm hoặc mất thị lực: Bạn cảm thấy nhìn mờ như có màn sương che phủ. Tùy vào vị trí sẹo (nếu nằm ở trung tâm đồng tử), thị lực có thể bị suy giảm nghiêm trọng.
• Nhạy cảm với ánh sáng: Mắt trở nên yếu hơn khi tiếp xúc với ánh sáng mạnh, thường xuyên bị chói hoặc đau nhức khi ra nắng.
• Chảy nước mắt liên tục: Phản xạ tự nhiên của mắt để cố gắng làm dịu bề mặt giác mạc đang bị gồ ghề do mô sẹo.
• Giác mạc bị mờ: Khi soi gương, bạn có thể nhìn thấy những đốm màu xám nhạt hoặc trắng đục trên tròng đen. Mắt mất đi độ bóng và trong vốn có.
• Cộm, đau nhức mắt: Cảm giác như có hạt cát nằm trong mắt không trôi đi được. Đây là hệ quả của việc bề mặt giác mạc không còn bằng phẳng, gây ma sát mỗi khi bạn chớp mắt.
• Đỏ mắt: Vùng kết mạc có thể đỏ do kích ứng. Trong một số trường hợp còn viêm, có thể kèm theo sưng mí nhẹ.
• Loạn thị không đều: Sẹo làm bề mặt giác mạc gồ ghề, khiến ánh sáng đi vào mắt bị tán xạ. Người bệnh không chỉ nhìn mờ mà còn thấy hình ảnh bị méo mó, bóng ma hoặc song thị (nhìn một thành hai). Đây là một biểu hiện thường gặp ở người bị sẹo giác mạc.

Lưu ý quan trọng: Nếu mắt đang đỏ, đau, sợ ánh sáng tăng dần, đó có thể là ổ loét đang lan rộng chứ không đơn thuần là sẹo tĩnh. Đây là tình trạng cấp cứu, cần gặp bác sĩ ngay để tránh thủng nhãn cầu.

4. Sẹo giác mạc có chữa được không? Có tự hết không?

Nếu tổn thương chỉ ở lớp biểu mô (lớp ngoài cùng) của giác mạc hoặc một phần rất nhỏ của nhu mô giác mạc, vết sẹo có thể mờ đi đáng kể theo thời gian, thậm chí gần như không còn nhìn thấy được bằng mắt thường. Quá trình này có thể mất vài tháng để phục hồi thị lực hoàn toàn.

Ngược lại, các vết sẹo ăn sâu vào nhu mô giác mạc hoặc có kích thước lớn, đặc biệt là ở vùng trung tâm thị giác sẽ không thể tự lành hoặc tự biến mất mà không cần can thiệp y tế. Chúng sẽ tồn tại vĩnh viễn và ảnh hưởng đến thị lực. Nếu sẹo kèm theo các biến chứng như tân mạch (mạch máu mọc vào giác mạc) thì càng khó để sẹo tự mờ đi.

5. Cách điều trị sẹo giác mạc an toàn, phục hồi thị lực tối đa

Tùy vào độ sâu, kích thước và vị trí của vết sẹo, bác sĩ sẽ chỉ định phương pháp điều trị phù hợp nhất để phục hồi thị lực tối đa:

5.1.  Sử dụng thuốc chữa sẹo giác mạc (Giai đoạn nhẹ)

Đối với các vết sẹo mới hình thành hoặc ở mức độ màng đục mỏng, mục tiêu điều trị là kiểm soát viêm và nuôi dưỡng bề mặt mắt để vết sẹo không lan rộng. Thuốc không làm “tan” sẹo cũ, nhưng giúp làm phẳng bề mặt, giảm kích ứng và ngăn ngừa sẹo mới hình thành trong giai đoạn viêm. 

Bác sĩ thường kê đơn các loại thuốc nhỏ mắt (nước mắt nhân tạo, thuốc giảm viêm) hoặc thuốc mỡ giúp bôi trơn, phục hồi biểu mô, giúp bề mặt mắt trơn láng hơn và giảm kích ứng. 

Lưu ý đặc biệt: Việc dùng thuốc phải có chỉ định nghiêm ngặt từ bác sĩ nhãn khoa. Bạn tuyệt đối không tự ý mua thuốc nhỏ mắt có chứa Corticoid, vì hoạt chất này có thể làm tình trạng loét nặng hơn và làm chậm quá trình lành thương, dẫn đến sẹo nặng hơn.

5.2. Can thiệp bằng laser PTK

Can thiệp bằng laser dành cho những trường hợp sẹo giác mạc mỏng nằm ở lớp nông của nhu mô. Phương pháp Laser PTK sử dụng tia laser để loại bỏ lớp mô sẹo nông và làm nhẵn bề mặt giác mạc.

Phương pháp này diễn ra nhanh chóng, ít xâm lấn và thời gian hồi phục tương đối nhanh. Tuy nhiên, nhiều bệnh nhân thường thắc mắc về chi phí điều trị sẹo giác mạc bằng laser. Thực tế, mức giá này sẽ phụ thuộc vào diện tích vùng sẹo và công nghệ laser được áp dụng.

5.3. Phẫu thuật ghép giác mạc (Giai đoạn nặng)

Khi vết sẹo đã xâm lấn sâu hoặc ảnh hưởng toàn bộ chiều dày giác mạc, các phương pháp như thuốc hay laser thường không còn hiệu quả. Trong trường hợp này, ghép giác mạc là phương pháp điều trị giúp phục hồi thị lực.

Bác sĩ sẽ thay thế phần giác mạc bị tổn thương bằng mô giác mạc hiến tặng, đồng thời bảo tồn tối đa phần mô lành của bệnh nhân thay vì ghép toàn bộ. Do giác mạc không chứa mạch máu, tỷ lệ thành công của phẫu thuật tương đối cao. Tuy nhiên, vẫn tồn tại nguy cơ thải ghép và người bệnh cần được theo dõi lâu dài sau phẫu thuật.

Phương pháp này giúp cải thiện đáng kể thị lực trong nhiều trường hợp sẹo giác mạc nặng.

6. Lời khuyên chăm sóc mắt để phòng ngừa sẹo giác mạc

Ngăn ngừa sự hình thành mô xơ ngay từ đầu luôn dễ và hiệu quả hơn nhiều so với việc tìm cách điều trị sẹo về sau. Hãy áp dụng những lời khuyên chăm sóc mắt để phòng ngừa sẹo giác mạc dưới đây:

• Đeo kính bảo hộ khi làm các công việc có nguy cơ cao như hàn xì, mài kim loại, cắt cỏ hoặc khi tiếp xúc với hóa chất.
• Đeo kính râm khi ra ngoài trời không chỉ giúp chống tia UV mà còn ngăn chặn bụi bẩn và dị vật bất ngờ bay vào mắt gây trầy xước.
• Luôn rửa tay sạch sẽ bằng xà phòng trước khi chạm vào mắt hoặc sử dụng kính áp tròng.
• Tuyệt đối không dụi mắt khi có dị vật sẽ khiến dị vật cọ xát và găm sâu vào nhu mô, tạo thành những vết rách nghiêm trọng dẫn đến sẹo.
• Điều trị dứt điểm các bệnh lý đau mắt đỏ, viêm kết mạc nếu không được điều trị đúng cách có thể biến chứng thành viêm loét giác mạc.
• Khám mắt định kỳ ít nhất 6 tháng/lần giúp phát hiện sớm các bệnh lý để can thiệp kịp thời.

7. Câu hỏi thường gặp về sẹo giác mạc

7.1. Sẹo giác mạc có nguy hiểm không

Có. Sẹo giác mạc có thể gây suy giảm thị lực, đặc biệt khi nằm ở vùng trung tâm hoặc có kích thước lớn. Trong những trường hợp nặng, nếu không được điều trị phù hợp, thị lực có thể giảm nghiêm trọng.

7.2. Sẹo giác mạc bao lâu thì khỏi?

Nếu điều trị bằng PTK, thị lực có thể cải thiện sau vài tuần tùy từng trường hợp. Với ghép giác mạc, quá trình theo dõi và hồi phục có thể kéo dài từ 6 đến 12 tháng để đạt thị lực ổn định. Thời gian hồi phục phụ thuộc vào mức độ tổn thương và việc tuân thủ điều trị.

7.3. Sẹo giác mạc có lan rộng không?

Sẹo giác mạc không tự lan rộng. Tuy nhiên, nếu nguyên nhân gây sẹo như viêm hoặc loét chưa được kiểm soát, vùng tổn thương có thể lan rộng và để lại sẹo lớn hơn.

Mặc dù sẹo giác mạc không thể tự biến mất, nhưng với các phương pháp điều trị hiện đại, thị lực vẫn có thể được cải thiện đáng kể nếu can thiệp kịp thời. Nếu bạn đang gặp các vấn đề về thị lực hoặc nghi ngờ có tổn thương giác mạc, nên thăm khám sớm để được bác sĩ chuyên khoa tại Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa đánh giá và tư vấn phương pháp điều trị phù hợp.

(*) Nguồn tham khảo:

1. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10967722/