Trầy xước giác mạc có nguy hiểm không? Cách xử lý đúng

Cảm giác cộm xốn như có cát, đau nhức và chảy nước mắt liên tục là những biểu hiện điển hình khi bạn bị xước giác mạc. Dù đây thường chỉ là một tổn thương nông trên bề mặt, nhưng nếu không xử lý đúng cách, một vết thương nhỏ cũng có thể dẫn đến nhiễm trùng, viêm loét, thậm chí là hỏng giác mạc mắt vĩnh viễn. Vậy bị xước giác mạc là gì, phải làm sao? Những thông tin dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết và cách sơ cứu khẩn cấp tại nhà an toàn.

1. Trầy xước giác mạc là gì? Tại sao xước giác mạc lại gây đau nhiều?

Trầy xước giác mạc (hay trợt biểu mô giác mạc) là tình trạng lớp tế bào ngoài cùng của giác mạc bị trầy, rách hoặc bong tróc do tác động vật lý từ bên ngoài. Khác với vết xước ở lòng trắng (kết mạc) thường chỉ gây đỏ mắt do vỡ các mạch máu nhỏ, xước giác mạc có tính chất nghiêm trọng và gây khó chịu hơn rất nhiều.

Giác mạc được xem là một “tấm chắn sinh học” trong suốt, giữ vai trò bảo vệ các cấu trúc tinh vi bên trong nhãn cầu, cũng là một trong những bộ phận tạo ra cơn đau mạnh nhất trong cơ thể người. Mặc dù lớp biểu mô ngoài cùng chỉ dày khoảng 50 micromet (0,05 mm) – tương đương với độ dày của một sợi tóc mịn, nhưng giác mạc sở hữu một cấu trúc vô cùng phức tạp với 5 đến 7 lớp tế bào xếp chồng khít lên nhau.

Theo dữ liệu từ Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ (NCBI), giác mạc nằm trong số các mô có mật độ thần kinh dày đặc nhất với khoảng 7000 đầu dây thần kinh trên mỗi milimét vuông, khiến giác mạc nhạy cảm hơn gấp 300 – 600 lần so với da. Điều này giải thích tại sao một vết xước giác mạc, dù nhỏ đến mức mắt thường khó lòng nhìn thấy, vẫn có thể kích hoạt những cơn đau dữ dội, nhức nhối cùng phản ứng co thắt mi và chảy nước mắt tức thì.

2. Nguyên nhân bị trầy xước giác mạc?

Giác mạc là bộ phận cực kỳ nhạy cảm, vì vậy chỉ một tác động vật lý nhỏ cũng có thể gây ra vết thương trên bề mặt, dưới đây là những nguyên nhân phổ biến khiến giác mạc bị xước:

• Dị vật bay vào mắt: Bụi bẩn, cát, mạt sắt từ hoạt động hàn xì hoặc vụn gỗ trong môi trường làm việc có thể bám vào bề mặt mắt. Khi chớp mắt, các mảnh vụn này ma sát và gây tổn thương lên bề mặt giác mạc.
• Va chạm trực tiếp: Những tình huống thường nhật như bị cành cây quẹt qua, góc tờ giấy cứa vào hay móng tay vô tình quẹt vào mắt đều có thể để lại vết xước. Đây cũng chính là nguyên nhân hàng đầu gây xước giác mạc ở trẻ em do thói quen để móng tay dài hoặc do hiếu động.
• Dụi mạnh vào mắt: Đây là phản ứng bản năng nhưng lại cực kỳ nguy hiểm. Nếu có dị vật bên trong, hành động dụi mắt sẽ vô tình “ấn” và kéo lê dị vật trên bề mặt giác mạc, khiến vết xước trở nên sâu, rộng và khó điều trị hơn.
• Sử dụng kính áp tròng sai cách: Việc đeo kính áp tròng quá thời gian quy định, đeo khi ngủ hoặc vệ sinh kính không đúng cách sẽ làm tăng nguy cơ trầy giác mạc.
• Tác động từ vật sắc nhọn: Khi chạm trực tiếp có khả năng gây rách giác mạc sâu. Đây là tình trạng cấp cứu nhãn khoa nghiêm trọng, gây đau đớn dữ dội và có nguy cơ để lại sẹo giác mạc vĩnh viễn nếu không được can thiệp y tế kịp thời.

3. Dấu hiệu xước giác mạc?

Khi lớp biểu mô nhạy cảm của mắt bị tổn thương, các đầu dây thần kinh sẽ phản ứng ngay lập tức, gây ra các triệu chứng sau:

• Cảm giác có dị vật trong mắt (Cộm xốn dữ dội): Đây là triệu chứng thường gặp nhất. Bạn sẽ cảm thấy như có một hạt cát, mảnh bụi hoặc vật sắc nhọn nằm kẹt bên dưới mí mắt, dù đã cố gắng rửa mắt nhưng cảm giác này vẫn không biến mất.
• Đau nhức mắt khi chớp mắt: Vì giác mạc có mật độ dây thần kinh cảm giác rất dày đặc, mỗi lần bạn chớp mắt, mí mắt sẽ chà xát lên vết xước gây ra những cơn đau nhói hoặc rát buốt.
• Đỏ mắt và chảy nước mắt giàn giụa: Để phản ứng lại tổn thương và cố gắng làm sạch vết thương theo cơ chế tự nhiên, mắt sẽ đỏ rực lên và tiết nước mắt liên tục.
• Nhạy cảm với ánh sáng (Chói mắt): Khi bị xước giác mạc, mắt trở nên rất yếu trước ánh sáng. Ngay cả ánh sáng đèn trong nhà cũng có thể khiến bạn cảm thấy chói, khó chịu và muốn nhắm nghiền mắt lại.
• Nhìn mờ hoặc suy giảm thị lực tạm thời: Vết xước gây phù nề lớp biểu mô và tình trạng chảy nước mắt liên tục sẽ khiến hình ảnh thu nhận được trở nên nhòe, mờ, không sắc nét.

4. Bị xước giác mạc có nguy hiểm không?

Theo tài liệu về “Trầy xước giác mạc (Corneal Abrasion)” của Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ (NCBI), Hầu hết các vết xước giác mạc nhỏ (đường kính từ 4 mm trở xuống) thường có tốc độ hồi phục rất nhanh trong vòng 24 đến 48 giờ. Một số trường hợp khác có thể mất chưa đến 5 ngày để hồi phục hoàn toàn mà không để lại biến chứng.

Ngược lại, những vết xước lớn chiếm hơn 50% bề mặt giác mạc hoặc các vết xước không lành sau 3-4 ngày điều trị sẽ cần được theo dõi chặt chẽ bởi bác sĩ nhãn khoa và có thể yêu cầu các phương pháp điều trị chuyên sâu hơn. Trường hợp không được chẩn đoán và điều trị kịp thời có thể xảy ra các biến chứng nghiêm trọng sau:

• Nhiễm trùng và gây sẹo giác mạc: Nếu không điều trị, vết xước có thể dẫn đến nhiễm trùng nghiêm trọng và để lại sẹo vĩnh viễn gây mù lòa.
• Viêm giác mạc: Với những người sử dụng kính áp tròng, vi khuẩn Pseudomonas aeruginosa có thể gây viêm giác mạc nặng, đe dọa trực tiếp đến thị lực nếu không được can thiệp sớm.
• Mất thị lực vĩnh viễn: Các vết xước sâu nằm ngay trục thị giác (trung tâm mắt) khi lành có thể để lại sẹo gây mờ mắt hoặc loạn thị giác mạc không đều, dẫn đến mất thị lực vĩnh viễn.
• Các biến chứng khác: Loét giác mạc, hội chứng xước giác mạc tái phát, viêm mống mắt do chấn thương, viêm màng bồ đào,…

>> Xem thêm: Xước giác mạc có tự khỏi không? Khi nào cần đi khám bác sĩ

5. Xước giác mạc phải làm sao? Cách xử lý khẩn cấp tại nhà

Khi vô tình bị dị vật rơi vào mắt hoặc bị vật sắc nhọn quẹt trúng, việc xử lý đúng cách sẽ giúp vết thương nhanh lành hơn. Dưới đây là hướng dẫn chi tiết về cách xử lý khẩn cấp khi bị xước giác mạc tại nhà:

• Ưu tiên rửa mắt bằng nước muối sinh lý (NaCl 0.9%): Nếu dùng nước thường, hãy chọn nước đã đun sôi để nguội hoặc nước đóng chai tinh khiết. Không nên dùng nước máy trực tiếp từ vòi vì ở một số nơi có thể chứa ký sinh trùng Acanthamoeba, tác nhân gây viêm loét giác mạc rất nguy hiểm.
• Kéo mi mắt trên trùm lên mi mắt dưới: Khi bụi nhỏ hoặc sợi bông bay vào mắt, bạn có thể kéo nhẹ mi mắt trên phủ xuống mi dưới để lông mi quét dị vật ra ngoài; không làm nếu mắt đau nhói do vật sắc nhọn hoặc mạt kim loại vì có thể gây trầy xước nặng hơn.
• Đeo kính râm: Vết xước giác mạc khiến mắt rất nhạy cảm với ánh sáng. Việc đeo kính râm sẽ giúp bạn giảm bớt cảm giác chói, đau nhức và bảo vệ mắt khỏi bụi bẩn từ môi trường bên ngoài trong lúc di chuyển đến cơ sở y tế.

(*) Lưu ý:

• TUYỆT ĐỐI không dụi mắt: Dụi mắt khi bị xước giác mạc giống như việc lấy một miếng giấy nhám chà lên bề mặt mắt, vết rách sẽ bị mở rộng và nhiễm trùng ngay lập tức.
• Tuyệt đối không dùng Corticosteroid: Việc tự ý sử dụng thuốc nhỏ mắt chứa steroid sẽ làm chậm quá trình lành vết thương và làm tăng đáng kể nguy cơ nhiễm trùng
• Không dùng nhíp hoặc tăm bông để lấy dị vật: Nếu thấy dị vật vẫn còn cắm trên giác mạc, bạn tuyệt đối không được tự ý dùng bất cứ vật dụng nào để gắp ra. Hành động này có thể gây thủng giác mạc hoặc tổn thương vĩnh viễn cấu trúc mắt.
• Ngừng sử dụng kính áp tròng ngay lập tức: Nếu bạn đang đeo kính áp tròng, hãy tháo ra ngay. Vì khi tiếp tục đeo kính sẽ khiến vết xước bị bí bách, thiếu oxy và tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển mạnh gây viêm loét.

>> Xem thêm: Xước giác mạc có tự khỏi không? Cách giúp vết trầy xước nhanh lành nhất!

6. Các phương pháp điều trị xước giác mạc

Khi các biện pháp sơ cứu tại nhà không thể giải quyết triệt để cảm giác đau nhức, việc can thiệp bằng các phương pháp chuyên khoa là điều bắt buộc để bảo vệ thị lực. Dưới đây là các phương pháp điều trị chuyên khoa hiệu quả nhất:

• Thuốc kháng sinh: Sử dụng thuốc mỡ (như Erythromycin) để vừa kháng khuẩn, vừa bôi trơn giảm ma sát mi mắt. Đặc biệt, người dùng kính áp tròng sẽ cần loại kháng sinh mạnh hơn như Fluoroquinolone để chống vi khuẩn Pseudomonas.
• Thuốc giảm đau: Các vết xước nhỏ (dưới 4 mm) có thể được kiểm soát bằng các loại thuốc điều trị xước giác mạc đường uống hoặc nhỏ mắt như Paracetamol hoặc Ibuprofen. Trường hợp đau nghiêm trọng, bác sĩ có thể kê đơn thuốc giảm đau nhóm opioid (như oxycodone) trong thời gian ngắn khoảng 2 ngày. Thuốc liệt cơ thể mi (Cycloplegics) có thể được chỉ định nhằm hạn chế tình trạng sợ ánh sáng và nheo mắt bằng cách làm giãn đồng tử.
• Xử lý dị vật: Nếu có dị vật trong mắt, bác sĩ sẽ tiến hành rửa mắt bằng nước muối sinh lý và sử dụng dụng cụ chuyên biệt để gắp dị vật ra khỏi mắt.

7. Biện pháp phòng ngừa xước giác mạc

Dưới đây là những biện pháp thiết thực giúp giảm thiểu tối đa nguy cơ xước giác mạc trong sinh hoạt và làm việc hàng ngày:

• Đeo kính bảo hộ: Bắt buộc khi bạn sử dụng máy cưa gỗ, máy mài, máy hàn…Kính bảo hộ giúp ngăn chặn các mạt sắt, vụn gỗ hoặc hóa chất bay trực tiếp vào mắt.
• Kính râm khi đi đường: Giúp chắn gió, bụi và các loại côn trùng nhỏ có thể va chạm mạnh vào giác mạc khi bạn di chuyển với tốc độ cao.
• Cắt ngắn móng tay: Đặc biệt quan trọng với những người có thói quen dụi mắt hoặc các bậc phụ huynh đang chăm sóc trẻ nhỏ. Móng tay ngắn và sạch sẽ giúp giảm thiểu rủi ro vô tình quẹt vào mắt gây trầy xước.
• Cắt tỉa nhánh cây ở tầm thấp: Nếu bạn có sân vườn hoặc thường xuyên đi dạo trong công viên, hãy chú ý các cành cây khô, tán lá sắc nhọn. Việc cắt tỉa bớt những nhánh cây ngang tầm mắt giúp tránh được các cú quẹt bất ngờ gây xước giác mạc.
• Vệ sinh kính hàng ngày: Sử dụng nước ngâm chuyên dụng để loại bỏ mảng bám và vi khuẩn. Thao tác đeo và tháo kính cần nhẹ nhàng, sử dụng phần đệm thịt của đầu ngón tay thay vì móng tay.
• Tuyệt đối không đeo kính qua đêm: Trừ các loại kính đặc biệt theo chỉ định của bác sĩ, đeo kính áp tròng khi ngủ làm giảm lượng oxy cung cấp cho giác mạc, khiến lớp biểu mô yếu đi và dễ bị trầy xước, nhiễm trùng.
• Bỏ thói quen dụi mắt: Khi cảm thấy ngứa hoặc có dị vật, hãy cố gắng không dụi mắt. Thay vào đó, hãy sử dụng nước muối sinh lý để rửa trôi dị vật một cách nhẹ nhàng.

8. FAQ – Những câu hỏi về tình trạng mắt bị trầy xước giác mạc

8.1. Xước giác mạc có tự khỏi không?

Các vết xước giác mạc nhẹ và nông thường tự khỏi sau nhờ cơ chế tái tạo tự nhiên của giác mạc. Nếu sau 3 đến 4 ngày mà vết thương vẫn chưa lành, bạn cần phải đến các cơ sở y tế chuyên khoa ngay lập tức để đảm bảo vết thương không bị nhiễm trùng và để lại di chứng.

8.2. Xước giác mạc bao lâu thì khỏi?

Thời gian hồi phục phụ thuộc chủ yếu vào kích thước và độ sâu của vết thương. Vết xước nhỏ (đường kính từ 4 mm trở xuống) là những trường hợp nhẹ và thường lành rất nhanh, phần lớn sẽ phục hồi trong vòng 24 đến 48 giờ và sẽ hồi phục hoàn toàn sau 3 đến 5 ngày.

Với các vết xước sâu cần nhiều thời gian hơn để chữa lành và quá trình phục hồi thị lực không phải lúc nào cũng được đảm bảo hoàn toàn. Nếu vết xước sâu nằm ở trục thị giác trung tâm, khi lành có thể để lại sẹo và gây ảnh hưởng vĩnh viễn đến tầm nhìn.

8.3. Xước giác mạc nhỏ thuốc gì? 

Bác sĩ thường sẽ chỉ định sử dụng thuốc kháng sinh tại chỗ dưới dạng thuốc nhỏ mắt/thuốc mỡ như Erythromycin, Sulfacetamide, Ciprofloxacin, Ofloxacin,… để ngăn ngừa nhiễm trùng. Riêng người đeo kính áp tròng cần dùng loại kháng sinh đặc hiệu chống vi khuẩn Pseudomonas như Fluoroquinolone hoặc Aminoglycoside. Ngoài ra, có thể dùng thuốc nhỏ mắt NSAID (kháng viêm không steroid) để giảm đau hoặc thuốc liệt cơ thể mi (như Cyclopentolate) để cải thiện tình trạng sợ ánh sáng.

Cảnh báo: Tuyệt đối không sử dụng thuốc chứa Corticosteroid vì chúng làm chậm quá trình lành vết thương và tăng nguy cơ nhiễm trùng nghiêm trọng

8.4. Bị xước giác mạc có bị mù không?

Không, nếu vết xước nhẹ, nông và được điều trị đúng cách thường tự lành sau 2-3 ngày. Tuy nhiên, nếu vết xước sâu, xử lý không đúng cách dẫn đến nhiễm trùng hoặc không điều trị kịp thời có thể gây viêm loét, giảm thị lực nghiêm trọng hoặc thậm chí mù lòa.

Xước giác mạc là tổn thương mắt thường gặp nhưng tiềm ẩn nhiều rủi ro nếu chúng ta lơ là trong việc xử lý và điều trị. Nếu bạn đang gặp tình trạng đau nhức, khó chịu ở vùng mắt, hãy thăm khám sớm tại Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa. Đội ngũ bác sĩ nhãn khoa giàu kinh nghiệm chẩn đoán chính xác mức độ tổn thương và tư vấn phác đồ điều trị an toàn, ngăn ngừa biến chứng.

Tài liệu tham khảo:

1. National Library of Medicine. (Last Update: August 25, 2023). Ocular Neuropathic Pain
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK542282/

2. National Library of Medicine. (Last Update: January 8, 2024). Corneal Abrasion
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK532960/