Xước giác mạc có tự khỏi không? Bao lâu thì khỏi hoàn toàn?

Cơ thể chúng ta có khả năng tự chữa lành đáng kinh ngạc, một vết xước trên da có thể tự liền lại sau vài ngày. Nhưng điều gì sẽ xảy ra khi vết xước đó nằm trên giác mạc – lớp màng trong suốt quyết định đến 70% khả năng nhìn rõ của bạn [1]? Vậy xước giác mạc có tự khỏi không? Tất cả sẽ được giải đáp toàn diện trong bài viết này của Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa!

1. Xước giác mạc là gì?

Trầy xước giác mạc (hay trợt biểu mô giác mạc) là tình trạng lớp tế bào ngoài cùng của giác mạc bị trầy, rách hoặc bong tróc do tác động vật lý từ bên ngoài. Khác với vết xước ở lòng trắng (kết mạc) thường chỉ gây đỏ mắt do vỡ các mạch máu nhỏ, xước giác mạc có tính chất nghiêm trọng và gây khó chịu hơn rất nhiều.

Giác mạc là một lớp màng trong suốt, đóng vai trò như một hàng rào bảo vệ và giúp tập trung ánh sáng vào mắt. Khi lớp biểu mô bị trầy xước, các dây thần kinh cảm giác ở đây sẽ bị kích thích, gây ra cảm giác đau đớn dữ dội.

2. Nguyên nhân gây trầy xước giác mạc?

Có nhiều nguyên nhân gây trầy xước giác mạc, nhưng thường xuất phát từ các chấn thương không xuyên thấu làm tổn thương lớp biểu mô ngoài cùng của mắt, bao gồm:

• Chấn thương: Đây là nguyên nhân phổ biến nhất, bao gồm việc bị móng tay chọc vào mắt, va quẹt với cành cây, lá cây, giấy, hoặc bàn chải trang điểm. Các tai nạn liên quan đến thiết bị thể thao hoặc mảnh vụn tại nơi làm việc cũng là một nguyên nhân phổ biến.
• Dị vật và thói quen dụi mắt: Nếu có các hạt nhỏ như cát, bụi, hoặc mảnh vụn rơi vào mắt, việc dụi mắt mạnh sẽ khiến cho dị vật bị cọ xát lên bề mặt, gây xước giác mạc.
• Sử dụng kính áp tròng: Sử dụng kính áp tròng không đúng như: đeo kính quá lâu, kính bị hỏng, khô, lắp kính không đúng vị trí hoặc vệ sinh kính kém.
• Hóa chất và các tác nhân khác: Giác mạc có thể bị tổn thương do bị bắn xà phòng, chất tẩy rửa hoặc các loại hóa chất vào mắt.
• Nguyên nhân tự phát và bệnh lý: Một số trường hợp xước giác mạc xảy ra tự phát, thường gặp ở những người có tiền sử đã bị trầy xước trước đó, những người mắc bệnh loạn dưỡng giác mạc hoặc khô mắt,…

ĐĂNG KÝ NHẬN ƯU ĐÃI

3. Trầy xước giác mạc có tự khỏi không? Xước giác mạc bao lâu thì khỏi?

Trầy xước giác mạc thường có thể tự khỏi nhờ khả năng tái tạo và hồi phục mạnh mẽ lớp biểu mô giác mạc [2]:

• Vết xước nhỏ (tính theo chiều rộng, đường kính ≤ 4mm): Hầu hết thường lành lại trong vòng 24 đến 48 giờ.
• Vết xước nông và không biến chứng (theo chiều sâu, chỉ xảy ra ở lớp biểu mô): Đa số bệnh nhân sẽ phục hồi hoàn toàn sau 3 đến 5 ngày.

Khả năng tự chữa lành của giác mạc nhờ vào cấu trúc sinh học đặc biệt và cơ chế tái tạo tế bào liên tục, cụ thể:

• Lớp biểu mô giác mạc có chu kỳ sống rất ngắn, thường ít hơn 10 ngày. Các tế bào cũ sẽ tự bong ra và các tế bào mới từ rìa giác mạc sẽ mọc lên thay thế.
• Khi bị tổn thương, giác mạc kích hoạt ngay lập tức một quy trình phức tạp để chữa lành, các tế bào biểu mô khỏe mạnh gần vết thương sẽ dẹt lại và di chuyển nhanh chóng để lấp đầy vùng bị tổn thương. Chính nhờ cơ chế chữa lành thần tốc này mà hầu hết các vết xước nhỏ có thể được che phủ hoàn toàn chỉ trong vòng 24 đến 48 giờ.

Mặc dù vết xước có thể tự lành, các bác sĩ thường chỉ định thuốc kháng sinh nhỏ mắt hoặc thuốc mỡ để ngăn ngừa nhiễm trùng và bôi trơn mắt trong quá trình hồi phục. Tuy nhiên, nếu tổn thương sâu vào các lớp bên dưới như nhu mô, quá trình này có thể để lại sẹo giác mạc vĩnh viễn.

4. Tại sao có những trường hợp xước giác mạc mãi không khỏi?

Nếu vết thương mãi không lành, đây có thể là dấu hiệu cảnh báo những biến chứng nguy hiểm. Thông thường, giác mạc có khả năng tái tạo cực kỳ nhanh, nhưng nếu tình trạng xước giác mạc sau 48–72 giờ triệu chứng không cải thiện hoặc có xu hướng nặng lên mà không thuyên giảm, nguyên nhân thường rơi vào các trường hợp sau:

• Nhiễm trùng: Khi giác mạc bị trầy xước, hàng rào bảo vệ bị phá vỡ, tạo điều kiện cho vi khuẩn, virus hoặc nấm xâm nhập gây viêm loét giác mạc. Tổn thương có thể lan rộng, kèm theo mắt đỏ, đau nhiều, chảy ghèn hoặc mủ. Trường hợp nặng có thể xuất hiện mủ trong tiền phòng gọi là hypopyon  – dấu hiệu nhiễm trùng nặng cần cấp cứu.
• Dị vật sót lại: Dị vật li ti như mạt sắt, bụi đá hoặc dăm gỗ có thể mắc kẹt dưới mi mắt. Mỗi khi bạn chớp mắt sẽ gây cọ xát lên bề mặt nhãn cầu, liên tục tạo ra những vết trầy xước mới khiến vết thương không thể lành.
• Hội chứng khô mắt: Thiếu nước mắt làm bề mặt nhãn cầu khô, ảnh hưởng đến quá trình tái tạo biểu mô giác mạc. Các tế bào mới hình thành kém bền vững và dễ bong tróc, khiến vết xước lâu lành.
• Sử dụng thuốc sai cách: Tự ý dùng thuốc chứa Corticoid sẽ làm suy giảm miễn dịch tại chỗ, tạo điều kiện cho vi khuẩn/nấm phát triển bùng phát, khiến vết trợt lan rộng và lâu khỏi.
• Trợt giác mạc tái hồi: Ở một số trường hợp, lớp tế bào mới của giác mạc bám không chắc, nên rất dễ bị bong ra lại. Vì vậy, người bệnh có thể bị đau lại đột ngột, nhất là sau khi ngủ dậy hoặc khi chớp mắt, khiến vết xước lâu lành hơn.
• Tổn thương sâu: Nếu vết xước ban đầu quá sâu, xâm lấn xuống các lớp dưới của giác mạc (như màng Bowman hoặc nhu mô), quá trình hồi phục sẽ phức tạp hơn rất nhiều. 

5. Cách giúp vết xước, trầy giác mạc nhanh lành nhất

Dưới đây là lộ trình cách giúp vết xước, trầy giác mạc nhanh lành nhất mà bạn nên áp dụng ngay:

• Sử dụng nước mắt nhân tạo không chất bảo quản nhiều lần trong ngày giúp làm dịu cảm giác cộm xốn, giữ ẩm và bôi trơn bề mặt nhãn cầu, hỗ trợ quá trình tái tạo biểu mô giác mạc.
• Nhỏ kháng sinh dự phòng theo đơn thuốc của bác sĩ để đảm bảo vết xước không biến chứng thành viêm loét giác mạc. Bạn cần tuân thủ đúng liều lượng, ngay cả khi cảm thấy mắt đã bớt đau.
• Hạn chế sử dụng điện thoại và màn hình trong 24 giờ đầu để giảm kích thích và giúp mắt nghỉ ngơi.
• Tuyệt đối không dụi mắt (yếu tố quan trọng nhất để vết thương tự lành). Vì khi dụi mắt có thể đưa vi khuẩn từ tay vào mắt, làm các tế bào biểu mô mới hình thành bị bong tróc, làm vết xước loét rộng và sâu hơn.
• Nếu đang đeo kính áp tròng, bạn nên ngừng sử dụng ngay và không đeo lại cặp kính cũ. Kính có thể đã nhiễm vi khuẩn sau khi mắt bị trầy xước, làm tăng nguy cơ nhiễm trùng và dẫn đến viêm loét giác mạc

Lưu ý quan trọng: Tuyệt đối không tự ý sử dụng thuốc nhỏ mắt có chứa Corticosteroid, vì chúng làm chậm quá trình lành vết thương và làm tăng nguy cơ nhiễm trùng nghiêm trọng.

>>> Xem thêm: Xước giác mạc nhỏ thuốc gì?

6. Khi nào cần đi khám bác sĩ?

Mặc dù nhiều vết xước có thể tự lành, nhưng bạn cần đi khám bác sĩ ngay lập tức nếu xuất hiện các dấu hiệu sau đây:

• Đau mắt dữ dội, kịch liệt khiến bạn không thể tập trung làm việc hoặc ngủ được.
• Mắt đỏ kéo dài không có dấu hiệu thuyên giảm mà ngày càng lan rộng.
• Mắt nhìn mờ đi, nhìn vật không rõ nét hoặc nhìn thấy các quầng sáng lạ xung quanh bóng đèn.
• Nhạy sáng, đau nhói hoặc chảy nước mắt giàn giụa mỗi khi tiếp xúc với ánh sáng.
• Có ghèn vàng hoặc mủ ở mắt, đặc biệt khi thấy dịch đục bám trên bề mặt giác mạc.
• Tình trạng cộm xốn, đau nhức không thuyên giảm sau 24 giờ hoặc có xu hướng tăng lên.
• Xuất hiện đốm trắng đục trên tròng đen hoặc có mủ (ghèn xanh/vàng). Đây là dấu hiệu cực kỳ nguy hiểm cảnh báo vết xước đã chuyển sang giai đoạn viêm loét giác mạc.

7. Câu hỏi thường gặp

7.1. Bị xước giác mạc nhỏ thuốc gì?

Đầu tiên, bạn hãy rửa mắt bằng nước muối sinh lý (NaCl 0,9%) để làm sạch và loại bỏ dị vật. Sau khi thăm khám bằng thuốc nhuộm màu mắt chuyên dụng (Fluorescein), bác sĩ thường chỉ định nhỏ kháng sinh phổ rộng để phòng nhiễm trùng và nước mắt nhân tạo không chất bảo quản để nuôi dưỡng biểu mô mau lành.

Cảnh báo: Tuyệt đối không tự mua thuốc nhỏ mắt chứa Corticoid (như Tobradex, Dexacol, Polydexa…) vì hoạt chất này sẽ khiến vết loét bùng phát, dễ gây thủng giác mạc dẫn đến mù lòa. Mọi loại thuốc nhỏ mắt đều cần có chỉ định trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa.

7.2. Trầy giác mạc có để lại sẹo không?

Có, nếu vết trầy sâu (tổn thương ăn sâu vào lớp nhu mô hoặc màng Bowman) hoặc bị nhiễm trùng. Tuy nhiên đối với các vết xước nông, nhỏ thường tự lành hoàn toàn sau 24 – 48 giờ mà không để lại sẹo.

7.3. Ngủ xong một đêm mắt có hết xước không?

Câu trả lời là Chưa. Giác mạc cần trung bình từ 24 đến 48 giờ để hoàn thành quá trình tái tạo biểu mô. Khi ngủ, việc nhắm mắt làm hạn chế sự trao đổi oxy, có thể khiến tốc độ lành thương chậm hơn so với ban ngày. Để tránh tình trạng đau nhói do mi mắt cọ xát vào vết thương lúc ngủ dậy, bạn nên sử dụng thêm thuốc mỡ kháng sinh hoặc gel dưỡng mắt trước khi đi ngủ theo chỉ định của bác sĩ để tạo lớp màng bôi trơn bảo vệ.

Tình trạng xước giác mạc có tự khỏi không hoàn toàn phụ thuộc vào mức độ và độ sâu của vùng bị tổn thương. Dù giác mạc có khả năng tự phục hồi nhưng bạn không được chủ quan nếu có các dấu hiệu nhiễm trùng và đau nhức kéo dài. Nếu bạn vẫn còn lo lắng về các triệu chứng cộm xốn không thuyên giảm, hãy đến ngay Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa. Với quy trình thăm khám tận tâm, các bác sĩ sẽ giúp bạn rút ngắn thời gian hồi phục.

(*) Nguồn tham khảo:

1. https://www.aao.org/eye-health/anatomy/parts-of-eye
2. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK532960/