Zona thần kinh ở mắt: Dấu hiệu, mức độ nguy hiểm và điều trị

Zona thần kinh ở mắt là tình trạng tái hoạt động của virus Varicella-zoster gây tổn thương vùng da và các cấu trúc quanh mắt, thường đi kèm đau rát, nổi mụn nước và cảm giác khó chịu. Không giống các vị trí khác, khi zona xuất hiện ở mắt, nguy cơ ảnh hưởng đến thị lực sẽ cao hơn nếu không được phát hiện và xử lý kịp thời. Vậy zona thần kinh ở mắt có những dấu hiệu nào, mức độ nguy hiểm ra sao và điều trị như thế nào để hạn chế biến chứng?

1. Bệnh zona thần kinh ở mắt là gì?

Zona thần kinh ở mắt (còn gọi là giời leo ở mắt) xảy ra khi virus Varicella Zoster (virus gây thủy đậu) tái hoạt động và tấn công vùng da quanh mắt. Sau khi từng mắc thủy đậu, virus này không biến mất mà “ẩn” trong các dây thần kinh. Khi cơ thể suy giảm miễn dịch, căng thẳng hoặc do tuổi tác, virus có thể hoạt động trở lại và gây bệnh.

Theo thống kê, zona thần kinh ở mắt chiếm khoảng 10–20% các trường hợp zona. Nếu không được phát hiện và điều trị sớm, bệnh có thể gây ra các biến chứng nghiêm trọng như viêm giác mạc, sẹo giác mạc, ảnh hưởng đến dây thần kinh mắt hoặc có thể ảnh hưởng đến thị lực (trường hợp nặng có thể giảm thị lực).

2. Dấu hiệu zona ở mắt

Zona thần kinh ở mắt thường diễn tiến qua nhiều giai đoạn. Mỗi giai đoạn có biểu hiện khác nhau, từ nhẹ đến nặng và nếu không nhận biết sớm, bệnh có thể tiến triển nhanh và gây ảnh hưởng đến thị lực.

2.1. Giai đoạn khởi phát

Ở giai đoạn đầu, triệu chứng thường chưa rõ ràng nên rất dễ bị bỏ qua. Người bệnh bắt đầu cảm thấy khó chịu nhẹ ở vùng quanh mắt nhưng chưa xuất hiện tổn thương trên da.

Các dấu hiệu thường gặp gồm:

• Cảm giác nóng rát, châm chích hoặc ngứa quanh mắt, trán hoặc mũi
• Đau âm ỉ hoặc đau nhói theo một bên mặt
• Có thể kèm sốt nhẹ, mệt mỏi, đau đầu

2.2. Giai đoạn nổi mụn nước

Sau khoảng 1 – 3 ngày, các biểu hiện trên da bắt đầu rõ ràng hơn. Vùng da quanh mắt, mí mắt hoặc trán sẽ xuất hiện các mảng đỏ, sau đó nhanh chóng phát triển thành các mụn nước nhỏ chứa dịch. Các mụn nước này thường mọc thành cụm hoặc thành dải theo đường đi của dây thần kinh và chỉ xuất hiện ở một bên mặt.

Trong giai đoạn này, người bệnh thường cảm thấy đau rát nhiều hơn, vùng da bị tổn thương có thể sưng và rất nhạy cảm khi chạm vào. Sau vài ngày, mụn nước có thể vỡ ra, gây loét nhẹ rồi dần khô lại và đóng vảy trong khoảng 7 – 10 ngày.

2.3. Giai đoạn có dấu hiệu tổn thương mắt

Đây là giai đoạn cần đặc biệt chú ý vì virus đã tác động trực tiếp đến mắt và có nguy cơ gây biến chứng.

Các dấu hiệu cảnh báo zona thần kinh ở mắt gồm:

• Đỏ mắt, chảy nước mắt liên tục
• Sợ ánh sáng, nhìn chói, khó mở mắt
• Cảm giác cộm, đau nhói trong mắt
• Có thể gặp viêm kết mạc, viêm giác mạc hoặc loét giác mạc
• Một số trường hợp mờ mắt, giảm thị lực

Ngoài ra, người bệnh có thể gặp: Đau dây thần kinh kéo dài, đau rát hoặc nhức sâu dù tổn thương da đã lành

Đặc biệt chú ý: Nếu thấy mụn nước mọc ở chóp mũi hoặc cánh mũi (Dấu hiệu Hutchinson), nguy cơ virus đã tấn công vào trong nhãn cầu là rất cao. Bạn cần đến gặp bác sĩ mắt ngay lập tức.

3. Nguyên nhân gây bệnh zona ở mắt

Zona thần kinh ở mắt xảy ra khi virus Varicella-Zoster (VZV) tái hoạt động và tấn công vào dây thần kinh sinh ba, đặc biệt là nhánh liên quan đến mắt. Khi đó, virus gây viêm và tổn thương không chỉ ở da quanh mắt mà còn có thể ảnh hưởng đến các cấu trúc sâu như giác mạc, thậm chí bên trong nhãn cầu.

Ngoài ra, có một số yếu tố có thể kích hoạt virus gây bệnh zona ở mắt gồm:

• Suy giảm miễn dịch: Khi hệ miễn dịch yếu (do bệnh lý hoặc dùng thuốc ức chế miễn dịch), cơ thể không còn đủ khả năng kiểm soát virus, khiến virus dễ tái hoạt động.
• Căng thẳng, mệt mỏi kéo dài: Stress hoặc suy nhược cơ thể làm giảm sức đề kháng, tạo điều kiện cho virus “bùng phát”.
• Tuổi tác: Người trên 50 tuổi có nguy cơ cao hơn do hệ miễn dịch suy giảm tự nhiên theo thời gian.
• Bệnh lý nền: Các bệnh như tiểu đường, ung thư, HIV/AIDS hoặc bệnh tự miễn có thể làm tăng nguy cơ mắc zona, bao gồm cả zona ở mắt.

4. Zona thần kinh ở mắt có nguy hiểm không?

Bệnh zona thần kinh ở mắt là tình trạng cấp cứu nhãn khoa đặc biệt nguy hiểm. Bệnh có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi, nhưng nguy cơ biến chứng nặng cao hơn rất nhiều ở người lớn tuổi (trên 50 tuổi) và người suy giảm miễn dịch.

Nếu bỏ lỡ “thời gian vàng” điều trị, người bệnh có nguy cơ đối mặt với các biến chứng tàn khốc:

• Tổn thương bề mặt mắt: Gây viêm kết mạc, loét và sẹo đục giác mạc (tròng đen), dẫn đến mờ mắt vĩnh viễn.
• Tổn thương sâu bên trong: Viêm màng bồ đào, tăng nhãn áp (cườm nước). Diễn tiến nặng có thể gây hoại tử, buộc phải khoét bỏ nhãn cầu.
• Tổn thương thần kinh: Gây liệt cơ vận nhãn (lác/lé, nhìn đôi), viêm thần kinh thị giác dẫn đến mù lòa.
• Đau thần kinh sau zona: Dù vết thương da đã liền sẹo, người bệnh vẫn bị đau buốt sâu trong hốc mắt kéo dài nhiều tháng đến nhiều năm, gây mất ngủ và suy nhược.

Do đó, ngay khi thấy đau rát nửa bên mặt, nổi mụn nước quanh mắt kèm đỏ, cộm xốn…, người bệnh cần đi khám chuyên khoa Mắt ngay lập tức để bảo vệ thị lực.

5. Chẩn đoán bệnh thần kinh zona ở mắt

Chẩn đoán zona ở mắt chủ yếu dựa vào khám lâm sàng. Bác sĩ sẽ nhận biết các dấu hiệu điển hình như mụn nước mọc thành chùm, đau rát ở một bên trán, mí mắt hoặc chóp mũi. Đồng thời, mắt sẽ được kiểm tra kỹ để phát hiện tổn thương bên trong.

Để xác định chính xác mức độ bệnh, bác sĩ có thể thực hiện:

• Khám lâm sàng: Quan sát tổn thương ngoài da và đánh giá các triệu chứng ở mắt như đỏ mắt, đau, chảy nước mắt.
• Khám mắt bằng đèn khe: Kiểm tra chi tiết giác mạc, kết mạc, màng bồ đào và đo áp lực mắt để phát hiện viêm, loét hoặc sẹo. Đặc biệt, bác sĩ bắt buộc phải thực hiện đo nhãn áp để kiểm soát nguy cơ tăng nhãn áp thứ phát do viêm nhiễm bên trong nhãn cầu gây ra.
• Xét nghiệm (nếu cần): Lấy dịch từ mụn nước hoặc xét nghiệm máu (nếu cần) để chẩn đoán phân biệt và xác định chính xác sự hiện diện của virus Varicella Zoster.

6. Bị zona ở mắt phải làm sao? Hướng dẫn cách chữa trị hiệu quả

Khi bị zona ở mắt, điều quan trọng nhất là đi khám sớm và điều trị đúng cách, đặc biệt trong 72 giờ đầu. Việc xử lý kịp thời sẽ giúp giảm đau, hạn chế biến chứng và bảo vệ thị lực.

6.1. Điều trị bằng thuốc (bắt buộc)

Điều trị bằng thuốc là bước quan trọng nhất, cần có chỉ định của bác sĩ:

• Thuốc kháng virus: Các thuốc như Acyclovir, Valacyclovir hoặc Famciclovir giúp ức chế virus. Hiệu quả cao nhất khi dùng trong 72 giờ đầu sau khi xuất hiện mụn nước.
• Thuốc giảm đau: Bao gồm paracetamol, ibuprofen hoặc thuốc giảm đau thần kinh (như gabapentin) để giảm đau rát, đặc biệt khi đau kéo dài.
• Thuốc nhỏ mắt/thuốc tra mắt: Có thể dùng theo chỉ định của bác sĩ, không tự dùng corticoid để bảo vệ giác mạc và ngăn ngừa nhiễm trùng.

Lưu ý: Tuyệt đối không tự mua thuốc nhỏ mắt có chứa Corticoid (thường có đuôi -sone, -olone) tại nhà thuốc. Việc dùng sai thuốc này có thể gây loét thủng giác mạc và dẫn đến mù lòa vĩnh viễn.

6.2. Cách chăm sóc mắt tại nhà

Bên cạnh dùng thuốc, việc chăm sóc đúng cách tại nhà sẽ giúp bệnh nhanh hồi phục hơn. Đây cũng là phần nhiều người quan tâm khi tìm cách chữa zona ở mắt tại nhà:

• Giữ vệ sinh vùng mắt: Rửa nhẹ nhàng bằng nước sạch, tránh chà xát mạnh và không tự ý dùng dung dịch lạ.
• Không gãi hay dụi mắt: Tránh làm vỡ mụn nước, giảm nguy cơ nhiễm trùng và lan rộng tổn thương.
• Bảo vệ mắt: Đeo kính râm khi ra ngoài để giảm chói và tránh ánh nắng làm nặng triệu chứng.
• Nghỉ ngơi, ăn uống đầy đủ: Tăng cường thực phẩm giàu vitamin (C, B6, B12) và kẽm để hỗ trợ miễn dịch.
• Theo dõi dấu hiệu bất thường: Nếu có các triệu chứng như mờ mắt, đau tăng, sốt cao, cần đi khám ngay.

7. Bị zona ở mắt bao lâu thì khỏi?

Vây bị zona ở mắt bao lâu thì khỏi? Zona thần kinh ở mắt thường cải thiện sau khoảng 2 – 4 tuần nếu được phát hiện và điều trị sớm. Trong thời gian này, các mụn nước sẽ dần khô lại, đóng vảy và bong ra. Tuy nhiên, cảm giác đau nhức hoặc sưng quanh mắt có thể kéo dài thêm một thời gian sau khi tổn thương ngoài da đã lành.

Thông thường, phát ban và mụn nước sẽ cải thiện trong 1 – 3 tuần. Nhưng nếu bệnh có biến chứng như viêm giác mạc hoặc đau dây thần kinh sau zona, quá trình hồi phục có thể kéo dài vài tháng, thậm chí lâu hơn. Dấu hiệu cho thấy bệnh đang dần khỏi là mụn nước chuyển đục, vỡ ra, sau đó khô lại và đóng vảy.

Ở người lớn tuổi, dù tổn thương da đã liền sẹo nhưng di chứng đau thần kinh sau zona có thể kéo dài hàng tháng, thậm chí vài năm, gây mất ngủ và suy nhược nghiêm trọng. Do đó việc dùng thuốc kháng virus sớm là cực kỳ quan trọng để ngăn ngừa di chứng này.

8. Cách phòng ngừa bệnh zona ở mắt

Về cơ bản, zona thần kinh ở mắt có thể phòng ngừa hiệu quả nếu bạn chủ động bảo vệ sức khỏe và hạn chế các yếu tố nguy cơ. Dưới đây là những cách đơn giản nhưng quan trọng:

• Tiêm vắc-xin phòng zona: Đây là biện pháp hiệu quả nhất, đặc biệt với người lớn tuổi, giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và biến chứng.
• Tiêm vắc-xin thủy đậu: Nếu chưa từng mắc thủy đậu, nên tiêm phòng để giảm nguy cơ virus tồn tại và gây zona sau này.
• Tăng cường sức đề kháng: Ăn uống đầy đủ, ngủ đủ giấc, tập thể dục đều đặn giúp cơ thể kiểm soát virus tốt hơn.
• Hạn chế căng thẳng: Stress kéo dài làm suy giảm miễn dịch, tạo điều kiện cho virus tái hoạt động.
• Tránh tiếp xúc nguồn lây: Hạn chế tiếp xúc với người đang bị thủy đậu hoặc zona, đặc biệt khi có mụn nước.

9. Sai lầm thường gặp khi điều trị zona ở mắt

Khi bị zona ở mắt, nhiều người do chủ quan hoặc áp dụng sai cách xử lý có thể khiến bệnh nặng hơn, tăng nguy cơ biến chứng. Dưới đây là những sai lầm phổ biến cần tránh:

• Đắp lá, thảo dược lên vết zona dễ nhiễm trùng, làm tổn thương nặng hơn
• Bôi chất lạ (tỏi, mật ong, nha đam…) gây kích ứng, viêm nặng vùng mắt
• Chọc hoặc làm vỡ mụn nước làm virus lan rộng, tăng nguy cơ nhiễm khuẩn
• Trì hoãn điều trị, tin mẹo dân gian làm bỏ lỡ “thời gian vàng” 72 giờ
• Tự ý dùng thuốc sai cách khiến bệnh khó kiểm soát
• Đi khám muộn làm tăng nguy cơ tổn thương mắt, giảm thị lực
• Không khám chuyên khoa mắt dễ bỏ sót biến chứng nguy hiểm

10. Giải đáp câu hỏi thường gặp

10.1. Bị zona ở mắt có để lại sẹo không?

Có. Zona ở mắt rất dễ để lại sẹo hoặc vết thâm, do vùng da quanh mắt mỏng và nhạy cảm. Khi mụn nước vỡ ra, nếu không chăm sóc đúng cách, có thể để lại sẹo da hoặc sẹo giác mạc. Điều trị sớm, đặc biệt trong 72 giờ đầu, sẽ giúp giảm nguy cơ để lại sẹo.

10.2. Bệnh zona thần kinh ở mắt có lây không?

Có lây, nhưng không lây trực tiếp thành zona. Virus chỉ lây qua tiếp xúc với dịch từ mụn nước và người bị lây sẽ mắc thủy đậu trước, nếu chưa từng bị hoặc chưa tiêm phòng. Vì vậy, cần tránh chạm vào vùng tổn thương và giữ vệ sinh tốt.

10.3. Cần kiêng ăn gì và nên ăn gì để mau lành?

Khi bị zona ở mắt, không cần kiêng khem quá mức, nhưng nên hạn chế rượu bia, đồ chiên rán và thực phẩm nhiều đường để tránh làm suy giảm miễn dịch. Thay vào đó, nên ăn uống cân bằng, tăng cường thực phẩm giàu vitamin C, vitamin nhóm B và kẽm như trái cây tươi, rau xanh, thịt nạc… giúp cơ thể hồi phục tốt hơn.

Zona thần kinh ở mắt có thể gây ra nhiều biến chứng nghiêm trọng như viêm giác mạc, tổn thương thần kinh thị giác và suy giảm thị lực nếu không điều trị đúng cách. Vì vậy, khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ, bạn không nên tự ý xử lý tại nhà mà cần thăm khám sớm để được chẩn đoán và điều trị kịp thời. Bạn có thể liên hệ Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa qua hotline 0846 403 403 để được tư vấn và hỗ trợ nhanh chóng từ đội ngũ bác sĩ chuyên khoa.