5 bước xử lý nhanh chóng khi bị vật nhọn chọc vào mắt

Bị vật nhọn chọc vào mắt là một tình huống tối cấp cứu nhãn khoa có thể xảy ra bất ngờ trong sinh hoạt, lao động hoặc tai nạn giao thông. Nếu xử lý sai cách trong những phút đầu tiên, mắt có thể bị tổn thương vĩnh viễn, dẫn đến mất thị lực hoàn toàn. Việc nhận biết đúng các bước sơ cứu phản xạ là chìa khóa sống còn để bảo vệ cửa sổ tâm hồn. Dưới đây là hướng dẫn 5 bước sơ cứu an toàn từ các chuyên gia nhãn khoa tại Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa mà bạn cần nằm lòng.

1. Mức độ nguy hiểm khi vật nhọn đâm vào mắt

Mắt là cơ quan có cấu trúc cực kỳ tinh vi, mỏng manh và rất dễ bị tổn thương. Khi bị vật nhọn chọc vào mắt, mức độ nguy hiểm sẽ phụ thuộc vào bản chất của vật gây chấn thương, lực đâm xuyên và vị trí định vị của vết thương.

Các vật dụng sắc nhọn thường gặp trong các ca cấp cứu bao gồm:

• Vật dụng học tập, sinh hoạt: Bút chì, compa, kéo, dao cắt giấy, đồ chơi góc cạnh của trẻ em.
• Vật dụng lao động, tự nhiên: Đinh, dây thép, mảnh phoi kim loại văng bắn, cành cây, dằm gỗ, hoặc móng tay động vật.

Khi vật nhọn xuyên thấu vào mắt, người bệnh phải đối mặt với những tổn thương thực thể nặng nề:

• Trầy xước, rách giác mạc/kết mạc: Gây đau nhức dữ dội, chảy nước mắt giàn giụa và sụp mi do sợ ánh sáng.
• Xuất huyết nội nhãn: Máu chảy tràn trong tiền phòng hoặc dịch kính làm mắt mờ đục đột ngột.
• Thủng nhãn cầu: Dị vật đâm xuyên qua các lớp bảo vệ, làm thoát dịch nhãn cầu, gây xẹp tiền phòng và có nguy cơ phòi kẹt mống mắt.
• Đục thủy tinh thể do chấn thương: Vật nhọn đâm trúng bao thủy tinh thể làm vỡ và đục ngầu thấu kính của mắt.
• Nhiễm trùng nội nhãn: Vi khuẩn, nấm theo vật nhọn đi sâu vào bên trong nhãn cầu, kích hoạt ổ mủ hoại tử toàn bộ nhãn cầu (viêm toàn nhãn).

2. 5 bước sơ cứu nhanh chóng khi bị vật nhọn chọc vào mắt

Khi bị vật nhọn chọc vào mắt, trong tình huống hoảng loạn này, nguyên tắc tối thượng là “Giữ nguyên hiện trạng – Cố định tối đa”. Hãy lập tức thực hiện theo quy trình nghiêm ngặt dưới đây:

2.1. Tuyệt đối KHÔNG tự ý rút vật nhọn ra

Thao tác quan trọng số 1

Nếu vật nhọn (như cây đinh, mảnh gỗ, bút chì…) vẫn đang cắm vào mắt, hãy giữ nguyên vị trí của nó. Việc cố tình dùng tay hoặc nhíp rút dị vật ra sẽ làm rách thêm các mạch máu, gây xuất huyết ồ ạt và giải phóng áp lực khiến các tổ chức nội nhãn bị phòi ra ngoài, dẫn đến mất thị lực vĩnh viễn.

2.2. Cấm dụi mắt hoặc ấn vào nhãn cầu

Kiểm soát hành vi phản xạ

Người bệnh thường có phản xạ dụi mắt do đau cộm. Phải giữ chặt tay người bệnh vì hành động dụi hoặc chớp mắt liên tục sẽ đẩy dị vật cọ xát sâu hơn, làm rách nát giác mạc và hành hạ các cấu trúc bên trong. Không tự ý bơm rửa mắt bằng nước nếu dị vật còn cắm trên nhãn cầu.

2.3. Che và cố định mắt bị thương nhẹ nhàng

Bảo vệ cơ học

Dùng một chiếc cốc giấy sạch, cốc nhựa hoặc miếng che chuyên dụng úp nhẹ lên vùng mắt bị thương (sao cho lòng cốc bao trọn và không chạm vào dị vật), cố định bằng băng dính xung quanh. Lưu ý sinh tử: Tuyệt đối không dùng gạc băng ép chặt lên mắt vì áp lực băng sẽ ép dị vật đâm lút sâu hơn vào lòng nhãn cầu.

2.4.Che cả mắt lành và giữ đầu ổn định

Nguyên tắc đồng hành

Nếu có thể, hãy dùng gạc che nhẹ cả bên mắt lành còn lại hoặc dặn người bệnh hạn chế liếc mắt lành. Vì hai mắt luôn chuyển động cùng hướng, khi mắt lành liếc nhìn, mắt bị thương cũng sẽ liếc theo, khiến dị vật dịch chuyển. Đặt người bệnh nằm ngửa hoặc ngồi tựa đầu cao nhẹ, giữ cố định đầu, tránh ho mạnh hoặc cúi đầu.

2.5. Di chuyển cấp cứu đến bệnh viện mắt

Hành động sống còn

Nhanh chóng vận chuyển người bệnh đến cơ sở y tế có chuyên khoa nhãn khoa gần nhất bằng ô tô hoặc xe cứu thương (tránh đi xe máy vì độ xóc và gió bụi cao). Kể cả khi vật nhọn chỉ quẹt qua và đã rơi ra ngoài, mắt không đau nhiều, bạn vẫn phải đi khám ngay vì tổn thương vi phẫu bên trong có thể âm thầm gây bong võng mạc sau đó.

3. Những sai lầm cần tránh khi gặp chấn thương mắt

Trên lâm sàng cấp cứu, chúng tôi gặp rất nhiều trường hợp đáng tiếc phải bỏ mắt do người nhà mắc phải các sai lầmkhi bị vật nhọn chọc vào mắt dưới đây:

• Dùng bông y tế lau chùi trực tiếp: Các sợi bông nhỏ li ti sẽ dính chặt vào vết rách giác mạc, trở thành dị vật thứ hai gây kích ứng và là phương tiện dẫn đường cho vi khuẩn xâm nhập.
• Tự ý nhỏ thuốc hoặc đắp lá cây theo dân gian: Nhiều người tự ý nhỏ các loại thuốc chứa kháng viêm chứa corticoid hoặc đắp lá bỏng, lá nha đam, dầm nước vắt chanh vào mắt. Việc này khiến các mô bị bỏng hóa chất, hoại tử nhiễm trùng nấm thần tốc, tước đoạt hoàn toàn cơ hội cứu chữa của bác sĩ.
• Chườm đá lạnh trực tiếp lên nhãn cầu: Chườm lạnh chỉ có tác dụng khi chấn thương đụng dập kín (sưng bầm hốc mắt). Khi có vết thương hở do vật nhọn, áp lực từ cục đá sẽ làm phòi sạch dịch kính ra ngoài vết rách.

4. Cách phòng ngừa tình trạng bị vật nhọn chọc vào mắt

Hầu hết các tai nạn chấn thương khi bị vật nhọn chọc vào mắt đều có thể chủ động phòng tránh được nếu chúng ta duy trì các thói quen an toàn sau:

• Đeo kính bảo hộ lao động: Đây là quy định bắt buộc khi làm các công việc có nguy cơ văng bắn như cắt cỏ, tỉa cây, khoan cắt kim loại, mài dũa linh kiện hoặc hàn xì.
• Sắp xếp không gian sống khoa học: Cất gọn dao, kéo, tua vít, kim khâu vào các ngăn kéo có khóa an toàn ngoài tầm với của trẻ em. Loại bỏ các đồ chơi có góc cạnh quá sắc nhọn.
• Phát quang vườn tược hằng ngày: Cắt tỉa các cành cây, nhánh gai mọc thấp ở lối đi trong sân vườn để tránh việc vô tình quẹt trúng mắt khi đi lại trong điều kiện thiếu sáng.
• Giáo dục trẻ nhỏ: Nghiêm cấm trẻ chơi các trò chơi phóng phi tiêu tự chế, dùng súng bắn đạn nhựa, hoặc chạy nhảy khi đang cầm trên tay bút chì, đũa ăn, kéo thủ công.

Khi xảy ra chấn thương, đặc biệt là bị vật nhọn chọc vào mắt, thời gian chính là thị lực. Tuyệt đối không tự xử lý tại nhà hoặc đến các phòng khám không đủ trang thiết bị chuyên sâu.

Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa luôn trang bị hệ thống phòng mổ vô khuẩn hiện đại cùng đội ngũ bác sĩ nhãn khoa túc trực, sẵn sàng tiếp nhận các ca cấp cứu chấn thương mắt phức tạp. Nếu gặp sự cố, hãy thực hiện các bước sơ cứu trên và liên hệ ngay với chúng tôi qua số Hotline 0846 403 403 để được hướng dẫn y tế và chuẩn bị ekip phòng mổ đón tiếp bệnh nhân khẩn cấp.