So với cận thị do thói quen sống, cận thị do di truyền là bệnh lý thị giác tiến triển rất nhanh và có thể dẫn đến các biến chứng nguy hiểm, thậm chí có thể gây mù lòa. Vậy bé bị cận thị bẩm sinh là do đâu? dấu hiệu nhận biết cận thị sớm là gì? Mời bạn theo dõi bài viết dưới đây của đội ngũ Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa để được giải đáp chi tiết!

1. Cận bẩm sinh là gì? Nguyên nhân do đâu?

Khác với cận thị học đường (thường xuất hiện khi trẻ đi học do thói quen sinh hoạt), cận thị bẩm sinh là một dạng tật khúc xạ xuất hiện ngay từ khi trẻ chào đời hoặc trong những năm tháng đầu đời. Đây thường được xem là một dạng cận thị bệnh lý.

Đặc điểm nhận diện điển hình là trẻ có độ cận rất cao (cận thị nặng) ngay từ nhỏ, dao động từ -6.00 Diop trở lên, cá biệt có trường hợp lên tới -20.00 Diop. Nguyên nhân chính là do trục nhãn cầu của bé phát triển quá dài so với bình thường ngay từ trong bụng mẹ.

Dưới đây là các nguyên nhân trẻ bị cận bẩm sinh:

• Do di truyền: Như đã đề cập đến ở trên, cận thị có thể là dị tật bẩm sinh được di truyền từ đời cha mẹ sang con cái với tỷ lệ cụ thể theo từng trường hợp.
• Sinh non: Trẻ có nguy cơ bị suy giảm thị lực cao hơn nếu có các bất thường về võng mạc hoặc trục nhãn cầu
• Bệnh lý mắt: Nếu bé bị sinh ra với các vấn đề sức khoẻ như tăng nhãn áp, đục thuỷ tinh thể thì dễ bị suy giảm thị lực hơn

2. Dấu hiệu cận thị bẩm sinh sớm nhất

Điều khó khăn nhất để nhận biết tình trạng bé bị cận thị bẩm sinh là các con còn quá nhỏ, chưa thể báo với phụ huynh ngay khi mắt có dấu hiệu nhìn mờ.

• Cận thị bẩm sinh: Có từ lúc sinh, độ cận thường cao, có dấu hiệu từ rất sớm (lác, rung giật nhãn cầu…), nguy cơ nhược thị cao.
• Cận thị học đường: Thường khởi phát ở tuổi đi học (khoảng 6–12 tuổi), tiến triển nhanh trong giai đoạn dậy.

Vì thế, cách tốt nhất là cha mẹ phải dành thời gian quan sát con trẻ và đưa bé đến gặp bác sĩ nếu có các dấu hiệu cận thị bẩm sinh như:

• Dụi mắt thường xuyên khi tập trung nhìn hoặc chơi, có thể do mắt mỏi hoặc khó chịu.
• Cúi sát, nhìn rất gần khi xem TV, đọc sách, nghịch điện thoại hay sử dụng máy tính
• Phải nheo mắt hoặc nghiêng đầu để nhìn rõ vật, đặc biệt là với các vật ở xa
• Hay kêu đau nhức mắt, chảy nước mắt nhiều và đau đầu. Điều này là biểu hiện của việc mắt phải điều tiết liên tục khi bị suy giảm thị lực.
• Sợ ánh sáng, hay bị chói mắt và trực tiếp nhắm mắt khi tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng mặt trời, đèn điện, đèn flash….

3. Bé bị cận thị bẩm sinh có chữa được không?

Bé bị cận thị bẩm sinh là tình trạng trẻ đã mắc cận thị ngay từ khi mới sinh hoặc trong những tháng đầu đời. Khác với cận thị học đường, cận thị bẩm sinh thường nghiêm trọng hơn, độ cận cao hơn và có nguy cơ ảnh hưởng nặng nề đến sự phát triển thị lực. Chính vì vậy, cha mẹ cần chủ động tìm hiểu các cách chữa cận thị cho trẻ an toàn và hiệu quả để can thiệp kịp thời, tránh biến chứng về sau.

• Đeo kính gọng: Mục tiêu của việc đeo kính không phải để “giảm độ cận”, mà là để cung cấp cho não bộ hình ảnh rõ nét, từ đó kích thích phát triển đường dẫn truyền thần kinh thị giác.
• Kính Ortho-K: Loại kính cứng đeo vào ban đêm để định hình giác mạc, giúp cải thiện thị lực ban ngày và làm chậm quá trình tăng độ cận.
• Tròng kính Essilor Stellest: Là các loại tròng kính thiết kế đặc biệt nhằm phân tán ánh sáng vào võng mạc một cách tối ưu, có tác dụng kiểm soát sự tiến triển của cận thị ở trẻ em.
• Thuốc Atropine nồng độ thấp: Với nồng độ 0.01% – 0.05%, Atropine được chứng minh là có khả năng làm chậm tăng độ cận thị và hạn chế tiến triển cận thị khi sử dụng theo chỉ định và giám sát của bác sĩ chuyên khoa.

Lưu ý quan trọng: Các phương pháp này không có tác dụng “chữa khỏi” cận thị bẩm sinh. Chúng chỉ giúp kiểm soát tiến triển cận thị khi trẻ bước vào độ tuổi học đường, từ đó hạn chế nguy cơ cận thị nặng trong tương lai.

4. Chăm sóc cho bé bị cận thị sớm

Để kiểm soát tốt tình trạng cận thị ở trẻ em, ngoài việc thăm khám và cho bé đeo kính sớm, cha mẹ nên tìm hiểu và áp dụng các biện pháp chăm sóc mắt tại nhà như sau:

• Tạo thói quen đeo kính cho bé thường xuyên, đeo kính đúng độ và kiểm tra độ cận định kỳ 6 tháng/ lần
• Đảm bảo bé luôn học tập, vui chơi trong môi trường đầy đủ ánh sáng, ngồi đúng tư thế, giữ khoảng cách 25 – 40cm từ mắt tới bàn học, sách và thiết bị điện tử khi sử dụng
• Hạn chế thời gian bé tiếp xúc với các thiết bị điện tử ở mức 1-2 tiếng/ ngày
• Khuyến khích con trẻ tham gia các hoạt động ngoài trời để mắt được nhìn xa, hạn chế phải điều tiết quá nhiều
• Ưu tiên các loại thực phẩm giàu vitamin A, C, E từ các loại trái cây họ cam chanh, rau lá màu xanh đệm, ngũ cốc,… vào bữa ăn để tăng cường thị lực cho trẻ

5. Có thể phòng ngừa cận thị bẩm sinh ở trẻ sơ sinh không?

Vì cận thị bẩm sinh liên quan mật thiết đến yếu tố di truyền và cấu trúc nhãn cầu, nên rất khó để phòng ngừa tuyệt đối. Tuy nhiên, cha mẹ hoàn toàn có thể giảm thiểu rủi ro và kiểm soát mức độ nghiêm trọng của bệnh thông qua việc chăm sóc thai kỳ và tầm soát sớm.

5.1. Chăm sóc sức khỏe thai kỳ và sàng lọc trước sinh

Đối với các gia đình mà cả cha và mẹ đều bị cận thị nặng (trên 6 Diop) hoặc có tiền sử các bệnh lý về mắt di truyền, việc tham vấn di truyền trước khi mang thai là rất cần thiết.

Trong thai kỳ, các phương pháp sàng lọc như xét nghiệm NIPT hay siêu âm hình thái dù không chẩn đoán được độ cận của thai nhi, nhưng giúp phát hiện sớm các hội chứng bất thường nhiễm sắc thể có thể đi kèm với dị tật ở mắt. Điều này giúp bác sĩ và gia đình có sự chuẩn bị tốt nhất cho bé ngay khi chào đời.

5.2. Chăm sóc dinh dưỡng thai kỳ

Chế độ ăn uống của mẹ bầu đóng vai trò là nguồn cung cấp nguyên liệu để hình thành hệ thống thị giác của thai nhi. Để hỗ trợ mắt bé phát triển tối ưu, mẹ cần:

• Tăng cường DHA và Omega-3: Có nhiều trong cá hồi, hạt chia, óc chó. Đây là thành phần cấu tạo chính của võng mạc mắt.
• Bổ sung Vitamin A và Lutein: Từ cà rốt, bí đỏ, rau bina… giúp hoàn thiện chức năng thị giác.
• Kiểm soát lối sống: Tránh xa khói thuốc, rượu bia và hạn chế tiếp xúc với hóa chất độc hại. Các tác nhân này có thể gây sinh non một trong những nguyên nhân hàng đầu dẫn đến bệnh lý võng mạc và cận thị nặng ở trẻ sơ sinh.

Có thể nói, bé bị cận thị bẩm sinh là bệnh lý nghiêm trọng, cần thăm khám để phát hiện và quản lý ngay từ nhỏ. Trước khi bé đủ điều kiện mổ mắt cận dứt điểm, gia đình cần lưu ý trong chăm sóc, cố gắng rèn luyện và duy trì thói quen sinh hoạt khoa học để giữ gìn thị lực cho con.

Tài liệu tham khảo:

1. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4473431/