Bị dầu bắn vào mắt gây bỏng: Quy trình sơ cứu 5 bước “vàng”

Bị dầu bắn vào mắt là một tai nạn cấp tính trong sinh hoạt, chủ yếu gây bỏng nhiệt lên bề mặt nhãn cầu và có thể kèm kích ứng bề mặt mắt. Nếu không được sơ cứu đúng cách ngay tại chỗ, màng bảo vệ giác mạc (giác mạc) có thể bị trợt loét sâu, nhiễm trùng và để lại sẹo đục làm suy giảm thị lực vĩnh viễn. Hãy cùng các chuyên gia nhãn khoa tại Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa tìm hiểu quy trình 5 bước sơ cứu khẩn cấp dưới đây để bảo vệ đôi mắt kịp thời.

1. Dầu ăn bắn vào mắt có sao không?

Có. Dầu ăn đang sôi (nhiệt độ thường từ 140°C đến hơn 180°C) khi bắn vào nhãn cầu sẽ lập tức tàn phá lớp biểu mô mỏng manh trên bề mặt mắt. Mức độ nghiêm trọng phụ thuộc hoàn toàn vào nhiệt độ dầu, lượng dầu bắn và đặc biệt là tốc độ sơ cứu của bạn.

Các tổn thương lâm sàng thường gặp bao gồm:

• Bỏng nhiệt giác mạc và kết mạc: Dầu nóng gây đỏ và phù nề kết mạc.
• Trợt loét giác mạc do dụi mắt: Phản xạ dụi tay khi bị bỏng sẽ tạo lực ma sát cơ học, làm bong tróc các mảng biểu mô đang bị tổn thương do nhiệt, khiến vết bỏng loét sâu hơn.
• Mất cân bằng màng phim nước mắt: Nhiệt độ cao và dầu bám trên bề mặt mắt có thể làm rối loạn màng phim nước mắt, gây khô rát và cộm xốn.
• Viêm loét nhiễm trùng thứ phát: Bề mặt mắt sau bỏng như một vết thương hở, nếu không vô trùng tốt, vi khuẩn sẽ xâm nhập có nguy cơ nhiễm trùng giác mạc hoặc kết mạc nếu chăm sóc không đúng cách.

2. 5 Bước “vàng” xử lý ngay lập tức khi bị dầu bắn vào mắt

Khi bị dầu nóng bắn vào mắt trong lúc nấu nướng, nếu không được xử lý đúng cách, có thể dẫn đến các hậu quả nghiêm trọng. Sau đây là quy trình 5 bước xử lý tình trạng này:

2.1. Bước 1: Giữ bình tĩnh và tuyệt đối không dụi mắt

Khi bị dầu nóng bắn vào, phản xạ tự nhiên của chúng ta là dùng tay dụi mắt liên tục do cảm giác đau rát. Tuy nhiên, dầu nóng vốn đã làm biểu mô giác mạc bị tổn thương. Nếu bạn dùng tay dụi, sẽ tạo ra lực ma sát, khiến vết bỏng bị trợt loét sâu hơn, rách biểu mô và tạo cơ hội cho vi khuẩn xâm nhập gây nhiễm trùng.

2.2. Bước 2: Rửa mắt ngay dưới vòi nước sạch chảy nhẹ

Đây là bước cấp cứu để hạ nhiệt tức thì cho nhãn cầu. Bạn hãy ghé mắt dưới vòi nước sạch (hoặc ngâm mắt vào một chậu nước sạch), chớp mắt liên tục để dòng nước cuốn trôi dầu nóng ra ngoài. Hãy duy trì rửa mắt liên tục trong ít nhất 15 – 20 phút. Lưu ý điều chỉnh dòng nước chảy nhẹ nhàng, không xả nước quá mạnh trực tiếp vào mắt.

2.3. Bước 3: Rửa lại bằng nước muối sinh lý NaCl 0.9%

Sau khi đã làm mát mắt bằng nước sạch, bạn nên vệ sinh mắt bằng nước muối sinh lý, giúp làm sạch sâu, đẩy toàn bộ cặn dầu bám ở các góc mắt ra ngoài. Đồng thời làm dịu nhanh cảm giác bỏng rát, nuôi dưỡng màng phim nước mắt tạm thời.

2.4. Bước 4: Kiểm tra và theo dõi các triệu chứng bất thường

Sau các bước sơ cứu ban đầu, bạn hãy soi gương hoặc nhờ người thân kiểm tra kỹ bề mặt nhãn cầu. Cần đặc biệt chú ý xem lòng trắng có bị đỏ rực hay sưng nề không, lòng đen (giác mạc) có xuất hiện các nốt phồng rộp, mờ đục hay có vết xước nào hay không để chuẩn bị cho bước xử lý y tế tiếp theo.

2.5. Bước 5: Đến cơ sở y tế nếu đau nhức không giảm

Nếu sau khi sơ cứu mà mắt vẫn đau nhức nhối, chảy nước mắt sống không ngừng, lóa sáng, hoặc bạn nhận thấy tầm nhìn bị nhòe mờ, hãy lập tức đến bệnh viện. Các bác sĩ sẽ sử dụng máy sinh hiển vi để đánh giá chính xác độ sâu của vết bỏng và đưa ra phác đồ điều trị kháng sinh, kháng viêm kịp thời.

3. Những sai lầm nghiêm trọng cần tránh khi bị bỏng dầu

Khi mắt đang bị tổn thương do nhiệt, một hành động sai lầm có thể dẫn đến mất thị lực vĩnh viễn. Bạn cần tuyệt đối tránh khi bị dầu bắn vào mắt:

• Không tự ý nhỏ các loại thuốc chứa Corticoid: Các thuốc nhỏ mắt có thành phần kháng viêm mạnh (như Dexamehasone, Prednisolone…) không được tự ý nhỏ trong giai đoạn cấp tính khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Corticoid sẽ làm ức chế quá trình biểu mô hóa, khiến vết loét giác mạc không thể lành và gây thủng nhãn cầu.
• Tuyệt đối không dùng mẹo dân gian: Không đắp lá cây, củ quả giã nhuyễn (như nha đam, dưa chuột) hay nhỏ nước tiểu, sữa mẹ lên mắt. Đây là những dung dịch chứa đầy vi khuẩn và vi nấm, sẽ trực tiếp gây nhiễm trùng tối cấp trên nền vết bỏng hở.
• Tránh ánh sáng mạnh: Sau khi bị bỏng, mắt sẽ bị chứng sợ ánh sáng. Hãy đeo kính râm giúp giảm chói sáng và giảm cảm giác đau, khó chịu cho mắt.

4. Bảng tổng hợp mức độ tổn thương và thời gian phục hồi

5. Câu hỏi thường gặp

5.1. Có nên bôi mỡ kháng sinh hoặc mỡ tra mắt ngay sau khi bị dầu bắn không?

Không nên. Khi bị dầu bắn vào mắt, cần ưu tiên rửa mắt ngay bằng nước sạch để làm mát và loại bỏ dầu bám trên bề mặt mắt. Không tự ý bôi mỡ hoặc nhỏ thuốc khi chưa có chỉ định từ bác sĩ vì có thể gây kích ứng và làm tăng nguy cơ nhiễm trùng.

5.2. Đeo kính cận/kính thời trang thông thường có ngăn được dầu bắn không?

Có hỗ trợ nhưng chưa đủ. Kính gọng cận thị hoặc kính râm hằng ngày có thể che chắn được các giọt dầu bắn trực diện từ phía trước. Tuy nhiên, dầu sôi có xu hướng bắn tung tóe theo nhiều hướng, có thể bay lọt qua các khe hở ở phía trên, dưới hoặc hai bên gọng kính. Nếu bạn thường xuyên nấu ăn các món chiên rán lớn, việc sử dụng tấm kính che mặt hoặc kính bảo hộ ôm sát biên độ mắt là giải pháp tối ưu nhất.

Tai nạn bị dầu bắn vào mắt nếu không được xử lý đúng cách có thể dẫn đến những tổn thương nghiêm trọng, thậm chí để lại sẹo làm suy giảm thị lực vĩnh viễn. Bỏng mắt do nhiệt hay hóa chất là một cấp cứu nhãn khoa đòi hỏi phải có sự can thiệp từ máy móc và chuyên môn y khoa. Đừng chủ quan, hãy đến ngay Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa để được các bác sĩ hỗ trợ kịp thời.