Tại sao bị đau và sưng ở đuôi mắt do nguyên nhân nào?

Bị đau và sưng ở đuôi mắt sẽ gây ra cảm giác cộm rát, khó chịu trong sinh hoạt hàng ngày. Ở bài viết này, các bác sĩ của Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa sẽ giúp bạn hiểu rõ nguyên nhân khiến đuối mắt bị sưng đau và cách xử lý đúng cách, giúp bảo vệ an toàn cho thị lực và tránh các biến chứng nhiễm trùng lan rộng.

1. Nhận biết đúng tình trạng bị đau và sưng ở đuôi mắt

Khi vùng đuôi mắt bỗng bị sưng tấy và đau nhức, điều quan trọng lúc này bạn nên là đó là quan sát kỹ các dấu hiệu lâm sàng kèm theo. Điều này sẽ giúp đánh giá sơ bộ mức độ của tổn thương để từ đó có hướng xử lý an toàn. Dưới đây là các dấu hiệu cụ thể mà bạn nên chú ý:

1.1. Các triệu chứng đi kèm thường gặp

Khi phần góc mắt ngoài xuất hiện các tổn thương, tình trạng sưng đau thường sẽ đi kèm với các biểu hiện lâm sàng rõ rệt theo từng mức độ của viêm nhiễm:

• Vùng da đuôi mắt trở nên đỏ rực, căng nề, sờ vào sẽ thấy có cục hạch nhỏ hoặc khối u cục gồ lên.
• Cảm giác cộm dữ dội như có hạt cát bên trong, mắt liên tục chảy nước mắt sống.
• Xuất hiện dịch mủ trắng hoặc vàng chảy ra ở phần góc mắt, đặc biệt là vào buổi sáng sau khi ngủ dậy gây bết dính lông mi.
• Mắt trở nên nhạy cảm hơn với ánh sáng, nhìn vào đèn thấy chói mắt và muốn nhắm lại.

1.2. Phân biệt sưng đuôi mắt và sưng khóe mắt trong

Có rất nhiều người thường nhầm lẫn giữa tình trạng sưng đuôi mắt và sưng khóe mắt trong, nhưng về mắt y khoa thì đây là hai vùng hoàn toàn khác nhau với các bệnh lý đặc trưng:

• Sưng khóe mắt trong (Góc mắt trong): Đây là khu vực tập trung của hệ thống lệ đạo (điểm lệ, túi lệ). Khi sưng đau ở đây thường liên quan đến các bệnh lý tắc tuyến lệ hoặc viêm túi lệ nguy hiểm.
• Sưng đuôi mắt (Góc mắt ngoài): Khác với khóe mắt trong, đây là vùng tập trung của các tuyến bã nhờn bờ mi ngoài và sụn mi. Khi bị sưng đau ở đuôi mắt, nguyên nhân phần lớn chỉ khu trú tại nang lông mi, tuyến Meibomian bờ mi ngoài hoặc do viêm kết mạc góc mắt.

2. Bị sưng đau ở đuôi mắt do nguyên nhân nào?

Hiện tượng khu vực góc mắt ngoài bị thương tổn, phù nề có thể bắt nguồn từ nhiều bệnh lý khác nhau, nên chẩn đoán đúng nguyên nhân chính là chìa khóa tìm ra phác đồ điều trị bệnh hiệu quả:

2.1. Lẹo mắt

Lẹo mắt là một dạng bệnh lý nhiễm trùng cấp tính ở vùng nang lông mi, chủ yếu do vi khuẩn tụ cầu (Staphylococcus) xâm nhập và gây bệnh. Khi lẹo mọc ngay tại bờ mi đuôi mắt, ban đầu người bệnh chỉ thấy một nốt đỏ sưng tấy, sờ vào thấy đau nhức khu trú rõ rệt.

Nhưng chỉ sau khoảng 2 – 3 ngày, nốt sưng này sẽ nhanh chóng gom mủ, tạo thành một điểm mủ trắng hoặc vàng ngay chân lông mi. Lẹo mắt gây đau nhức nhiều nhưng thường xẹp nhanh sau khi mủ vỡ hoặc được chích rạch.

2.2. Chắp mắt

Chắp mắt được sinh ra do sự bít tắc nghẽn hoàn toàn của lỗ tuyến bã nhờn Meibomian nằm ở sụn mi, khiến dịch tiết không thoát ra được và ứ đọng lại tạo thành u hạt lành tính.

Khác với lẹo, chắp mắt ở đuôi mắt thường tiến triển âm thầm, khối sưng có kích thước to hơn, sờ vào thấy cứng như hạt đậu nhưng ít đau nhức hơn. Chắp mắt nếu không xử lý sớm rất dễ chuyển sang giai đoạn xơ cứng dai dẳng dưới da mi.

2.3. Viêm bờ mi

Đây là một tình trạng viêm mãn tính các tuyến nhỏ nằm dọc theo bờ mi mắt. Bệnh lý này đặc biệt thường gặp ở những người có thói quen nối mi, trang điểm mắt đậm nhưng không tẩy trang sạch sẽ, hoặc người làm việc với máy tính nhiều giờ liền.

Khi nhìn màn hình lâu, tần số chớp mắt giảm đáng kể dẫn đến khô mắt. Tình trạng này làm thay đổi môi trường nước mắt tự nhiên, từ đó tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn phát triển gây viêm bờ mi.

2.4. Viêm kết mạc góc

Viêm kết mạc góc là hiện tượng đau mắt đỏ khu trú ngay vùng góc mắt ngoài và góc mắt trong, thường do vi khuẩn Moraxella lacunata gây ra.

Khi mắc bệnh, người bệnh sẽ thấy vùng lòng trắng sát đuôi mắt đỏ ửng lên, kèm theo cảm giác ngứa ngáy, bỏng rát dữ dội. Đặc trưng của viêm kết mạc góc là dịch tiết ghèn dạng nhầy dính, đóng vảy cứng quanh đuôi mắt làm da vùng này dễ bị nứt nẻ, đau rát khi chớp mắt.

2.5. Dị ứng hoặc côn trùng đốt

Do cấu trúc mô mềm ở vùng đuôi mắt thường rất lỏng lẻo, nên khu vực này cực kỳ nhạy cảm với các tác nhân dị ứng bên ngoài (như phấn hoa, bụi bẩn, hóa chất trong kem dưỡng mắt) hoặc do bị kiến, côn trùng cắn trực tiếp.

Phản ứng quá mẫn này sẽ khiến đuôi mắt bị sưng vù, mọng nước và ngứa ngáy dữ dội chỉ sau vài giờ. Tuy nhiên, tình trạng này hoàn toàn không có ngòi mủ bên trong và sẽ xẹp dần khi cách ly được tác nhân gây dị ứng.

3. Khi nào cần đi khám ngay khi đuôi mắt bị sưng đau?

Đa số các trường hợp sưng đuôi mắt nhẹ có thể tự xử lý tại nhà. Tuy nhiên bạn cần đến ngay bệnh viện chuyên khoa mắt nếu xuất hiện các dấu hiệu nghiêm trọng sau:

• Vết sưng đau không có dấu hiệu thuyên giảm sau 48 giờ mà ngày càng trở nên nặng hơn.
• Tình trạng sưng lan rộng từ đuôi mắt xuống vùng gò má, hốc mắt hoặc sưng cả một bên mặt.
• Cơ thể xuất hiện triệu chứng sốt, mệt mỏi, sưng hạch bạch huyết dưới hàm hoặc trước tai.
• Thị lực bị suy giảm đột ngột (nhìn mờ, nhìn đôi, đau nhức sâu trong nhãn cầu mỗi khi liếc mắt).

Cảnh báo nguy hiểm: Các dấu hiệu trên cảnh báo nguy cơ viêm mô tế bào ổ mắt – một biến chứng nhiễm trùng sâu cực kỳ nguy hiểm, có thể dẫn đến mù lòa vĩnh viễn hoặc nhiễm trùng não nếu không được điều trị kịp thời.

4. Hướng dẫn cách xử lý và trị sưng đuôi mắt an toàn

Khi gặp phải tình trạng sưng đau ở góc mắt ngoài thì can thiệp đúng giai đoạn và đúng phương pháp y khoa là yếu tố cốt lõi giúp mắt nhanh phục hồi, tránh các tổn thương sâu. Tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng, quy trình xử lý sẽ được chia thành các bước như sau:

4.1. Cách giảm sưng tại nhà (Sơ cứu y tế)

Tùy vào nguyên nhân gây sưng đau, bạn cần áp dụng phương pháp sơ cứu chuẩn xác như sau:

• Chườm ấm (dành cho lẹo, chắp, viêm bờ mi): Hơi ấm giúp làm mềm bã nhờn, hỗ trợ thông thoáng tuyến bị tắc và giảm sưng viêm. Có thể dùng túi chườm gel chuyên dụng hoặc khăn ấm sạch chườm nhẹ vùng mắt trong 10 – 15 phút, thực hiện 3 – 4 lần/ngày theo hướng dẫn.
• Chườm lạnh (dành cho dị ứng, côn trùng đốt): Với tình trạng sưng, ngứa do dị ứng không kèm mủ, nên chườm lạnh để giúp co mạch, giảm sưng và cảm giác khó chịu. Không nên chườm ấm trong trường hợp này vì có thể khiến tình trạng ngứa, sưng nặng hơn.
• Vệ sinh bờ mi sạch sẽ: Dùng tăm bông sạch thấm nước muối sinh lý NaCl 0.9% hoặc dung dịch vệ sinh bờ mi chuyên dụng để lau sạch ghèn mủ, mảng bám dọc theo bờ mi ngoài.

4.2. Điều trị nội khoa (Thuốc bôi & Thuốc nhỏ mắt)

Trong các trường hợp nặng hơn, bác sĩ nhãn khoa có thể chỉ định sử dụng thêm các nhóm thuốc điều trị đặc hiệu để kiểm soát ổ viêm:

• Thuốc nhỏ mắt/ Thuốc mỡ tra mắt chứa kháng sinh: Thường dùng các hoạt chất có phổ điều trị rộng như Tobramycin, Ofloxacin hoặc Levofloxacin để tiêu diệt vi khuẩn tại chỗ.
• Thuốc kháng viêm: Trong một số trường hợp sưng nề nặng, bác sĩ có thể kê thêm các thuốc kháng viêm Corticoid hàm lượng nhẹ phối hợp để giảm sưng nhanh.

Cảnh báo: Người bệnh tuyệt đối không được tự ý mua dùng các loại thuốc nhỏ có chứa Corticoid mạnh khi chưa có toa của bác sĩ. Lạm dụng Corticoid liều cao có thể gây giảm sức đề kháng cho mắt, gây bùng phát nhiễm trùng nặng hoặc dẫn đến biến chứng tăng nhãn áp, đục thủy tinh thể.

4.3. Can thiệp ngoại khoa (Tiểu phẫu chích rạch mủ)

Nếu ổ lẹo, áp-xe ở đuôi mắt đã gom mủ trắng rõ rệt và gây đau nhức dữ dội hơn, bác sĩ sẽ tiến hành tiểu phẫu chích rạch để giải lưu mủ.

Ca tiểu phẫu thường diễn ra rất nhanh (chỉ khoảng 10 – 15 phút), người bệnh sẽ được tiêm tê tại chỗ nên hoàn toàn không có cảm giác đau. Nhờ kỹ thuật rạch khéo léo bằng dao nhãn khoa chuyên dụng siêu nhỏ, vết rạch sẽ giấu sẹo tuyệt đối và phục hồi thẩm mỹ hoàn hảo.

5. Những lưu ý cần tránh khi đuôi mắt bị sưng đau

Để tránh tình trạng nhiễm trùng diễn biến phức tạp, người bệnh cần lưu ý tránh những lầm tưởng dân gian nguy hiểm sau:

• Không tự ý nặn hoặc chích mủ tại nhà: Việc dùng kim hoặc dụng cụ không vô trùng để lấy mủ có thể làm tổn thương vùng mắt, tăng nguy cơ nhiễm khuẩn và gây biến chứng nghiêm trọng.
• Không đắp lá trầu không hoặc xông tỏi: Các nguyên liệu này có thể gây kích ứng, bỏng da mi, tổn thương kết mạc và làm tăng nguy cơ nhiễm trùng nếu không được xử lý đúng cách.

6. Cách phòng ngừa sưng viêm đuôi mắt tái phát

Vùng da và các tuyến bã nhờn ở đuôi mắt khi bị tổn thương sẽ rất dễ tái phát nếu không được bảo vệ đúng cách. Để ngăn ngừa nguy cơ sưng viêm quay trở lại, bạn nên xây dựng và duy trì các thói quen khoa học dưới đây:

• Tẩy trang vùng mắt sạch sẽ: Lau sạch hoàn toàn mascara, kẻ mắt trước khi đi ngủ bằng nước tẩy trang chuyên dụng để lỗ tuyến bã nhờn không bị bít tắc.
• Duy trì thói quen chớp mắt và nghỉ ngơi: Đối với người làm việc máy tính nhiều, hãy áp dụng quy tắc 20-20-20 (mỗi 20 phút nhìn xa 20 feet trong 20 giây) và chớp mắt chủ động để tránh khô mắt, viêm bờ mi.
• Hạn chế chạm tay lên mắt: Luôn rửa tay sạch bằng xà phòng và loại bỏ hoàn toàn thói quen vô thức đưa tay lên dụi mắt.
• Kiểm tra mắt định kỳ: Khám mắt định kỳ 6 tháng/lần tại cơ sở nhãn khoa uy tín để kịp thời phát hiện và điều trị các tổn thương bờ mi giai đoạn sớm.

7. Chuyên mục giải đáp cùng Bác sĩ Nhãn Khoa

7.1. Bệnh có tự khỏi không? Mất bao lâu?

Nếu chỉ sưng do tắc tuyến bã nhờn hoặc dị ứng nhẹ, mắt sẽ tự hồi phục sau 3 – 5 ngày khi được chườm ấm và vệ sinh đúng cách. Tuy nhiên, nếu là lẹo nhiễm khuẩn hoặc chắp xơ cứng, bệnh không thể tự khỏi mà cần phải có sự can thiệp của thuốc hoặc chích rạch từ y khoa.

7.2. Đuôi mắt sưng đau có được trang điểm, đeo lens không?

Tuyệt đối không được trang điểm hoặc đeo lens khi đuôi mắt đang bị sưng đau. Vì đeo Lens sẽ làm tăng ma sát cơ học, giữ lại dịch viêm trên bề mặt nhãn cầu. Trong khi đó, bụi phấn trang điểm sẽ làm bít tắc thêm các tuyến tiết bờ mi, khiến ổ nhiễm trùng bùng phát mạnh hơn. Bạn cần kiêng hoàn toàn cho đến khi mắt khỏi hẳn.

7.3. Mổ chắp lẹo ở khóe mắt bao nhiêu tiền?

Chi phí để mổ chắp lẹo ở khóe mắt thường khá thấp. Hiện nay, một ca tiểu phẫu chích rạch chắp lẹo trọn gói tại các cơ sở chuyên khoa mắt uy tín thường dao động từ vài trăm nghìn đồng đến dưới 1.5 triệu đồng tùy thuộc vào số lượng nốt chắp lẹo và mức độ phức tạp của ổ mủ.

7.4. Mổ xong bao lâu thì hồi phục?

Sau khi mổ 24 giờ đầu, bạn có thể tháo băng mắt hoàn toàn. Vùng đuôi mắt có thể còn hơi sưng nhẹ hoặc bầm tím nhẹ trong vài ngày đầu do tác động của thuốc tê, sau đó vết rạch sẽ tự khép miệng, lành lặn hoàn toàn và biến mất sẹo sau 1 tuần.

Lưu ý: Những thông tin y khoa trên đây được biên soạn nhằm mục đích phổ biến kiến thức và không có giá trị thay thế cho chẩn đoán từ bác sĩ chuyên khoa. Khi có dấu hiệu bất thường tại mắt, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế uy tín để được thăm khám.

Bị đau và sưng ở đuôi mắt có thể là dấu hiệu cảnh báo các vấn đề viêm nhiễm như chắp, lẹo hoặc viêm bờ mi. Nếu tình trạng kéo dài trên 48 giờ, có xu hướng nặng hơn hoặc xuất hiện triệu chứng bất thường, người bệnh nên đến Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa để được bác sĩ nhãn khoa thăm khám, chẩn đoán và điều trị phù hợp. Đặt lịch khám ngay để nhận ưu đãi miễn phí 100% phí khám mắt ban đầu.