Bị zona ở mắt có lây không? Cách phòng ngừa lây lan an toàn

Quá trình điều trị zona thần kinh ở mắt thường khiến người bệnh mệt mỏi bởi những tổn thương trên da và nguy cơ ảnh hưởng trực tiếp đến thị lực. Bên cạnh việc tìm kiếm phác đồ điều trị kịp thời, một vấn đề cấp thiết khác cũng được rất nhiều bệnh nhân quan tâm tìm hiểu chính là bị zona ở mắt có lây không? Cùng theo dõi sự giải đáp từ chuyên gia nhãn khoa Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa ngay trong bài viết sau đây để biết cách chăm sóc mắt an toàn và bảo vệ những người xung quanh.

1. [Giải đáp] Bị zona ở mắt có lây không?

Có lây, nhưng không lây trực tiếp thành bệnh Zona mà lây virus gây bệnh thủy đậu. Người tiếp xúc với dịch từ mụn nước của người bị zona thần kinh ở mắt nếu chưa từng bị thủy đậu hoặc chưa tiêm phòng vaccine sẽ có nguy cơ cao bị nhiễm virus và phát bệnh thủy đậu trước.

Đây là một đặc điểm cần lưu ý của bệnh zona thần kinh ở mắt, tình trạng nhiễm trùng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến thị lực nếu không được xử lý kịp thời.

Cảnh báo y khoa: Trong quá trình theo dõi, nếu bạn thấy mụn nước xuất hiện ở đầu mũi hoặc chóp mũi (Dấu hiệu Hutchinson), điều này cảnh báo virus đã tấn công vào nhánh thần kinh chi phối trực tiếp cho giác mạc. Nguy cơ biến chứng lở loét giác mạc, viêm màng bồ đào là cực kỳ cao. Bệnh nhân cần lập tức đến bệnh viện chuyên khoa mắt để được can thiệp kịp thời.

2. Bệnh zona ở mắt lây qua đường nào?

Bệnh lây lan chủ yếu thông qua việc phát tán virus Varicella-Zoster từ các nốt mụn nước:

• Tiếp xúc trực tiếp: Đây là con đường phổ biến nhất. Virus lây truyền khi bạn chạm trực tiếp vào mụn nước của người bệnh.
• Tiếp xúc gián tiếp: Sử dụng chung đồ dùng cá nhân với người bệnh như khăn mặt, gối, chăn màn hoặc các vật dụng dính dịch tiết từ mắt/vết thương của người bệnh cũng tiềm ẩn nguy cơ nhiễm virus rất cao.

Khác hoàn toàn với bệnh đau mắt đỏ thông thường, Zona mắt KHÔNG lây qua việc nhìn nhau và rất hiếm khi lây qua đường hô hấp (trừ khi mụn nước vỡ và virus phát tán vào không khí).

3. Zona ở mắt lây trong bao lâu? Khi nào dễ lây nhất?

Bị zona ở mắt bao lâu thì khỏi phụ thuộc vào quá trình phát triển và lành lại của các nốt mụn nước trên da. Virus gây bệnh tồn tại trong dịch mụn nước, do đó khả năng lây nhiễm sẽ thay đổi theo tình trạng của vết thương:

• Dễ lây nhất (Giai đoạn mụn nước): Đây là lúc virus hoạt động mạnh nhất. Khi các nốt mụn nước căng mọng hoặc bắt đầu vỡ ra, dịch tiết chứa lượng lớn virus sẽ dễ dàng phát tán ra môi trường xung quanh.
• Thời gian lây lan: Thường kéo dài từ 7 – 10 ngày, cùng với thời gian các nốt mụn nước xuất hiện cho đến khi chúng bắt đầu khô lại.
• Thời điểm ngừng lây: Khi mụn nước đóng vảy, khả năng lây virus VZV cho người xung quanh chấm dứt. Tuy nhiên, người bệnh vẫn cần tái khám nhãn khoa theo lịch hẹn vì biến chứng viêm mống mắt hoặc tăng nhãn áp có thể xuất hiện muộn sau đó vài tuần.

4. Bị zona ở mắt có cần cách ly không?

Bị zona ở mắt không cần cách ly hoàn toàn như bệnh truyền nhiễm, nhưng cần chủ động hạn chế tiếp xúc gần với người chưa tiêm vắc xin thủy đậu, phụ nữ mang thai, trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, và người suy giảm miễn dịch. Do Virus zona lây lan qua tiếp xúc trực tiếp với dịch mụn nước, có thể gây bệnh thủy đậu cho người chưa từng bị.

• Che chắn mụn nước: Sử dụng gạc sạch hoặc băng cá nhân che vùng mụn nước ở mắt (nếu vị trí cho phép) để tránh dịch tiết phát tán ra ngoài.
• Sử dụng đồ cá nhân riêng: Tuyệt đối không dùng chung khăn mặt, gối, chậu rửa mặt hay kính mắt với người khác.
• Vệ sinh tay thường xuyên: Rửa tay bằng xà phòng ngay sau khi chạm vào vùng mắt bị bệnh hoặc sau khi nhỏ thuốc.

5. Những ai dễ bị lây từ người bệnh zona mắt?

Những đối tượng dưới đây có nguy cơ rất cao bị lây nhiễm virus Varicella-Zoster từ người bệnh và phát triển thành bệnh thủy đậu:

• Người chưa từng bị thủy đậu hoặc chưa tiêm phòng: Đây là nhóm đối tượng dễ bị tấn công nhất. Khi tiếp xúc với dịch mụn nước, virus sẽ xâm nhập vào cơ thể và gây ra bệnh thủy đậu vì cơ thể chưa có kháng thể bảo vệ.
• Trẻ em: Hệ miễn dịch của trẻ vẫn đang trong quá trình hoàn thiện, do đó các bé rất dễ nhiễm virus từ người lớn trong gia đình. Trường hợp trẻ bị zona ở mắt tuy ít gặp hơn người lớn nhưng lại cực kỳ nguy hiểm vì trẻ chưa biết cách diễn đạt cơn đau và dễ dụi mắt gây viêm nhiễm.
• Người suy giảm miễn dịch: Những người đang điều trị bệnh mạn tính, người già hoặc người có sức đề kháng dễ nhiễm virus. Nếu bị lây nhiễm, bệnh thường tiến triển nặng và khó kiểm soát hơn.

6. Cách phòng tránh lây lan zona ở mắt cho người xung quanh

Để phòng tránh lây lan zona ở mắt cho người xung quanh, bạn cần thực hiện nghiêm túc các biện pháp sau:

6.1. Không chạm vào vùng tổn thương

Các nốt mụn nước chứa một lượng lớn virus. Việc dùng tay chạm, gãi hay cố tình chọc vỡ mụn nước không chỉ khiến virus dính vào tay và lây sang các bề mặt khác mà còn làm tăng nguy cơ bội nhiễm vi khuẩn, khiến vết thương loét sâu hơn.

6.2. Không dùng chung đồ cá nhân

Virus có thể tồn tại trên các vật dụng bị dính dịch tiết. Bạn cần sử dụng riêng biệt hoàn toàn khăn mặt, gối, kính mắt, chậu rửa mặt và các loại thuốc nhỏ mắt (đã được bác sĩ kê đơn). Sau khi sử dụng.

Sau khi sử dụng, khăn mặt nên được giặt bằng nước nóng và phơi khô dưới ánh nắng trực tiếp để tiêu diệt mầm bệnh.

6.3. Rửa tay thường xuyên

Thường xuyên rửa tay bằng xà phòng sau mỗi lần nhỏ thuốc, tra thuốc mỡ (chỉ dùng thuốc do bác sĩ chỉ định) hoặc vô tình chạm vào vùng mắt bị bệnh, để triệt tiêu virus bám trên da tay trước khi tiếp xúc với các vật dụng chung hay người khác.

6.4. Che chắn vùng da khi cần thiết

Khi phải tiếp xúc gần với người xung quanh hoặc khi đi ngủ, bạn có thể dùng gạc y tế vô trùng che nhẹ vùng mụn nước (nếu vị trí thuận lợi và được bác sĩ cho phép). Việc này giúp hạn chế dịch tiết thấm ra gối hay phát tán ra môi trường.

6.5. Chế độ sinh hoạt và dinh dưỡng hợp lý

Bên cạnh việc giữ vệ sinh, hệ miễn dịch khỏe mạnh là yếu tố tốt nhất để đẩy lùi virus. Người bị zona ở mắt cần lưu ý:

• Không cần kiêng khem quá mức: Nên ăn uống đầy đủ dưỡng chất (thịt, cá, rau xanh, trái cây giàu vitamin C) để tăng sức đề kháng. Hạn chế đồ ăn cay nóng, nhiều dầu mỡ và tuyệt đối kiêng rượu, bia, chất kích thích vì chúng làm suy yếu hệ miễn dịch.
• Tuyệt đối không chữa mẹo: Không nhai gạo nếp, đắp lá đỗ xanh, đắp tỏi hay bất kỳ loại thảo dược dân gian nào lên vùng mắt bị zona. Việc làm này có thể sẽ gây bội nhiễm vi khuẩn, dẫn đến loét giác mạc hoại tử.
• Tránh để xà phòng, sữa rửa mặt hoặc nước bẩn bắn trực tiếp vào vùng mắt đang tổn thương. Không nên trang điểm vùng mắt cho đến khi lành hẳn.

6.6. Không tự ý mua thuốc nhỏ mắt

Bạn cần đến bệnh viện khám và uống/tiêm thuốc kháng virus (như Acyclovir/Valacyclovir…) trong vòng 72 giờ đầu tiên kể từ khi phát ban mụn nước. Điều này giúp ngăn chặn virus tấn công vào giác mạc, giảm nguy cơ viêm màng bồ đào, tăng nhãn áp (cườm nước) và ngăn ngừa cơn đau dây thần kinh kéo dài nhiều năm sau khi đã khỏi mụn nước.

Tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc nhỏ mắt có chứa thành phần corticoid (như dexamethasone, fluorometholone, prednisolone…). Sử dụng sai thuốc trong giai đoạn này có thể làm giảm miễn dịch tại chỗ, khiến virus Zona sinh sôi mạnh mẽ, gây loét thủng lòng đen (giác mạc) và dẫn đến mù lòa vĩnh viễn. Chỉ sử dụng thuốc nhỏ mắt, thuốc mỡ kháng virus theo đúng chỉ định của bác sĩ nhãn khoa.

7. Câu hỏi thường gặp

7.1. Nhìn người bị zona ở mắt có bị lây không?

Không lây trực tiếp, nhưng nếu tiếp xúc trực tiếp với dịch mụn nước có thể bị lây virus Varicella-zoster. Người chưa từng bị thủy đậu hoặc chưa tiêm vắc-xin khi tiếp xúc với loại virus sẽ bị lây bệnh thủy đậu, không phải zona.

7.2. Tiêm phòng rồi có bị lây không?

Có thể, nhưng nguy cơ thấp hơn và bệnh thường nhẹ hơn. Tiêm phòng đầy đủ giúp cơ thể tạo kháng thể ngăn virus zona hoặc thủy đậu hoạt động. Zona chỉ lây qua tiếp xúc với dịch mụn nước, không lây lan trực tiếp từ người này sang người khác.

7.3. Đã từng bị thủy đậu rồi có bị lây từ người mắc zona không?

Câu trả lời là KHÔNG. Nếu bạn đã từng bị thủy đậu, bạn sẽ không bị lây bệnh từ người khác nữa.

Tuy nhiên, virus gây bệnh vẫn đang “ngủ” sẵn trong cơ thể bạn từ lần mắc thủy đậu trước đó. Khi bạn gặp stress, thức khuya hoặc sức đề kháng yếu, con virus này sẽ tự “thức dậy” và phát triển thành bệnh zona. Vì vậy, bệnh bùng phát là do sức khỏe của chính bạn đi xuống, chứ không phải do lây từ người bệnh xung quanh.

Vì vậy, tuyệt đối không được chủ quan hay tự ý mua thuốc nhỏ mắt khi có dấu hiệu nổi mụn nước quanh mắt, trán hoặc chóp mũi. Hãy đến ngay Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa trong 72 giờ đầu tiên để được các bác sĩ chuyên khoa Nhãn khoa thăm khám, đánh giá tổn thương giác mạc và cấp thuốc kháng virus kịp thời, bảo vệ đôi mắt của bạn!