Đau hốc mắt là bệnh gì? Nguyên nhân và cách xử trí

Đau hốc mắt là triệu chứng, không phải một bệnh riêng. Cơn đau có thể bắt nguồn từ mắt, xoang, đau đầu nguyên phát, dây thần kinh hoặc các cấu trúc trong hốc mắt. Nhiều trường hợp không nghiêm trọng, nhưng đau kèm giảm thị lực, mắt đỏ, buồn nôn, sưng mi, lồi mắt, sốt hoặc hạn chế vận động mắt cần được thăm khám sớm để xác định nguyên nhân.

1. Đau hốc mắt là tình trạng gì?

Đau hốc mắt là cảm giác đau tức, khó chịu xuất hiện ở xung quanh, phía sau, bên dưới hoặc sâu bên trong khoang xương hốc mắt. Cơn đau có thể diễn tiến âm ỉ, nhói từng cơn, căng tức hoặc tăng lên mỗi khi người bệnh đảo mắt. Người bệnh cũng cần lưu ý rằng đau hốc mắt chỉ là một triệu chứng lâm sàng và không đồng nghĩa bệnh nhân bị tăng nhãn áp hay có khối u.

2. Đau hốc mắt thường biểu hiện như thế nào?

Cơn đau có thể xuất hiện quanh mắt, phía sau nhãn cầu, tại bờ trên hoặc bờ dưới hốc mắt. Người bệnh có thể đau một bên hoặc cả hai bên, đau âm ỉ, nhói, căng tức, đau theo nhịp mạch hoặc đau tăng khi vận động mắt.

Các triệu chứng đi kèm có ý nghĩa quan trọng hơn vị trí đau, bao gồm:

• Nhìn mờ, giảm thị lực hoặc màu sắc trở nên nhạt hơn.
• Đỏ mắt, sợ ánh sáng hoặc chảy nước mắt.
• Đau tăng khi đảo mắt hoặc hạn chế vận động mắt.
• Nhìn đôi, sụp mi hoặc lồi mắt.
• Buồn nôn, nôn hoặc nhìn thấy quầng sáng quanh đèn.
• Nghẹt mũi, chảy mũi, đau vùng mặt hoặc sốt.
• Sưng đỏ mi mắt.
• Đau đầu dữ dội hoặc xuất hiện dấu hiệu thần kinh.

Chỉ dựa vào vị trí đau bên trái, bên phải, phía trên hoặc phía dưới hốc mắt chưa đủ để xác định nguyên nhân.

3. Nguyên nhân đau hốc mắt thường gặp

Cảm giác đau nhức vùng hốc mắt có thể khởi phát từ các tổn thương tại chính nhãn cầu, cấu trúc xương – thần kinh lân cận hoặc do bệnh lý toàn thân. Dưới đây là các nhóm nguyên nhân phổ biến như:

3.1. Mỏi mắt, khô mắt và tật khúc xạ

Khi sử dụng màn hình máy tính, điện thoại kéo dài, làm việc trong điều kiện ánh sáng kém hoặc thiếu ngủ khiến các cơ điều tiết của mắt phải hoạt động liên tục. Đeo kính sai độ khúc xạ hoặc hội chứng khô mắt cũng khiến mắt căng thẳng, dẫn đến cảm giác nhức mỏi âm ỉ quanh hốc mắt.

3.2. Cảm cúm, viêm mũi hoặc viêm xoang

Viêm mũi xoang có thể gây đau hoặc cảm giác nặng quanh mắt, trán và má, thường đi kèm nghẹt mũi, chảy mũi, giảm ngửi hoặc đau vùng mặt. Tuy nhiên, đau quanh hốc mắt đơn thuần không đủ để kết luận viêm xoang vì migraine cũng có thể gây đau vùng mặt và triệu chứng mũi. Bác sĩ cần đối chiếu bệnh sử, khám lâm sàng và chỉ định kiểm tra khi cần.

3.3. Đau nửa đầu migraine

Migraine có thể gây đau một bên hoặc hai bên đầu, đôi khi tập trung quanh hoặc phía sau hốc mắt. Cơn đau thường có tính chất theo nhịp mạch, mức độ vừa đến nặng và có thể kèm buồn nôn, sợ ánh sáng hoặc sợ tiếng động. Không phải mọi cơn migraine đều biểu hiện giống nhau.

3.4. Đau đầu cụm

Đây là dạng đau đầu dữ dội, bộc phát thành từng đợt. Cơn đau tập trung chính quanh một bên hốc mắt, kèm theo các triệu chứng thần kinh thực vật cùng bên như đỏ mắt, chảy nước mắt, sụp mi hoặc nghẹt mũi.

3.5. Đau liên quan dây thần kinh trên hốc mắt

Tổn thương, chèn ép hoặc kích thích nhánh thần kinh trên hốc mắt có thể gây đau khu trú tại bờ trên hốc mắt và vùng trán, đôi khi kèm cảm giác tê hoặc tăng nhạy cảm. Đau tại vị trí này cũng có thể gặp trong migraine và các dạng đau đầu khác, vì vậy không nên tự chẩn đoán chỉ bằng cách ấn vào bờ hốc mắt.

3.6. Viêm dây thần kinh thị giác

Viêm dây thần kinh thị giác là tình trạng viêm ảnh hưởng đến dây thần kinh dẫn truyền tín hiệu từ mắt về não. Bệnh lý này có biểu hiện rất đặc trưng là cơn đau hốc mắt đặc biệt tăng lên khi liếc mắt (vận động nhãn cầu). Kèm theo đó, bệnh nhân sẽ nhận thấy tình trạng giảm thị lực nhanh chóng và nhìn màu sắc trở nên mờ nhạt đi (đặc biệt là màu đỏ).

3.7. Tăng nhãn áp góc đóng cấp

Khi áp suất bên trong nhãn cầu tăng vọt đột ngột do tắc nghẽn góc thoát thủy dịch. Bệnh nhân sẽ phải chịu đựng cơn đau mắt dữ dội lan lên nửa đầu, mắt đỏ rực, nhìn mờ, nhìn thấy quầng nhiều màu sắc quanh nguồn sáng, kèm buồn nôn và nôn. Đây chính là tình trạng cấp cứu nhãn khoa khẩn cấp.

3.8. Viêm giác mạc, viêm màng bồ đào hoặc viêm củng mạc

Những bệnh lý viêm nhiễm tại mắt này có thể gây đau nhức, đỏ mắt, sợ ánh sáng, chảy nước mắt hoặc giảm thị lực. Mức độ và kiểu biểu hiện khác nhau tùy cấu trúc bị tổn thương. Riêng đối với viêm củng mạc, cơn đau hốc mắt có tính chất rất đặc trưng: đau sâu, nhức nhối, lan lên vùng trán, gò má và thường dữ dội hơn về đêm làm bệnh nhân thức giấc.

Bất kỳ trường hợp đau mắt nào kèm theo đỏ mắt và giảm thị lực đều cần được khám sớm, đặc biệt ở những người đang sử dụng kính áp tròng.

3.9. Viêm mô tế bào hoặc áp xe hốc mắt

Là tình trạng nhiễm trùng cấp tính nguy hiểm ở các mô mềm trong khoang hốc mắt. Bệnh nhân có biểu hiện sưng đỏ toàn bộ mi mắt, sốt cao, lồi mắt, hạn chế vận động nhãn cầu và đau dữ dội khi đảo mắt.

3.10. Chấn thương, dị vật hoặc khối u hốc mắt

Chấn thương va đập sẽ làm vỡ xương hốc mắt hoặc dị vật xâm nhập gây đau nhức cấp tính. Một số khối bất thường trong hốc mắt có thể gây lồi mắt, nhìn đôi, giảm thị lực, hạn chế vận nhãn hoặc đau. Tuy nhiên, đau đơn thuần không đủ để chẩn đoán khối u. Khối u thường không thể chẩn đoán chỉ dựa trên triệu chứng đau đơn thuần mà cần chụp chiếu chuyên sâu.

3.11. Bệnh lý mắt do tuyến giáp

Đây là một bệnh lý tự miễn liên quan đến rối loạn nội tiết tố tuyến giáp. Ở giai đoạn viêm cấp tính, sự phì đại của các cơ vận nhãn và mô mỡ phía sau nhãn cầu sẽ chèn ép, gây ra cảm giác căng tức hốc mắt, cộm xốn, lồi mắt và nhìn đôi (thấy hai hình). Cảm giác đau nhức hốc mắt sẽ xuất hiện rất rõ rệt và thường đi kèm với tình trạng mi mắt co rút hoặc sưng nề.

3.12. Viêm động mạch thái dương (Bệnh Horton)

Yếu tố tuổi tác đóng vai trò rất quan trọng trong việc chẩn đoán nguyên nhân. Ở người lớn tuổi (thường là trên 60 tuổi), nếu xuất hiện cơn đau nhức vùng hốc mắt, quanh mắt đi kèm với triệu chứng đau đầu, nhai mỏi hàm hoặc da đầu rất nhạy cảm (chỉ chải tóc cũng thấy đau), người bệnh cần đặc biệt cảnh giác với bệnh viêm động mạch thái dương.

Đây là một tình trạng cấp cứu y khoa khẩn cấp, vì nếu không được dùng thuốc kịp thời, tình trạng viêm tắc mạch máu sẽ gây thiếu máu nuôi thần kinh thị giác, dẫn đến mù lòa vĩnh viễn không thể hồi phục.

4. Đau hốc mắt trái và phải có khác nhau không?

Đau hốc mắt bên trái, bên phải hoặc cả hai bên đều có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân. Đau một bên có thể gặp trong migraine, đau đầu cụm, bệnh tại mắt, xoang hoặc dây thần kinh cùng bên. Đau hai bên có thể liên quan đến mỏi mắt, khô mắt, tật khúc xạ, nhiễm virus hoặc những nguyên nhân khác.

Vị trí đau không quyết định mức độ nguy hiểm. Bác sĩ cần đánh giá tính chất cơn đau, thời điểm khởi phát và các triệu chứng đi kèm như giảm thị lực, đỏ mắt, buồn nôn, sốt, sưng mi hoặc hạn chế vận động mắt.

Sốt xuất huyết có thể gây đau phía sau mắt nhưng thường xuất hiện cùng sốt và các triệu chứng toàn thân khác; không thể chẩn đoán dựa trên đau hốc mắt đơn thuần.

5. Đau hốc mắt có nguy hiểm không?

Đau hốc mắt không phải lúc nào cũng nguy hiểm. Tuy nhiên, người bệnh cần đến cơ sở cấp cứu ngay nếu có một trong các dấu hiệu:

• Giảm hoặc mất thị lực đột ngột.
• Đau mắt dữ dội kèm mắt đỏ, nhìn mờ, thấy quầng sáng, buồn nôn hoặc nôn.
• Sưng đỏ mi kèm lồi mắt, nhìn đôi, đau hoặc hạn chế khi vận động mắt.
• Đau xuất hiện sau chấn thương mắt, dị vật xuyên vào mắt hoặc tiếp xúc hóa chất.
• Đau đầu đột ngột dữ dội, lú lẫn, cứng cổ, yếu liệt hoặc nói khó.

Người bệnh nên khám mắt sớm nếu đau tăng khi vận động mắt kèm giảm thị lực hoặc màu sắc nhạt đi; cơn đau kéo dài, tái phát nhiều lần hoặc không xác định được nguyên nhân.

Đau mắt dữ dội kèm nhìn mờ, quầng sáng và buồn nôn là biểu hiện điển hình cần loại trừ cơn góc đóng cấp.

6. Bác sĩ chẩn đoán nguyên nhân đau hốc mắt thế nào?

Bác sĩ sẽ hỏi về vị trí, thời điểm khởi phát, tính chất cơn đau, yếu tố làm đau tăng hoặc giảm và các triệu chứng đi kèm. Tùy trường hợp, việc khám có thể bao gồm đo thị lực, kiểm tra đồng tử, màu sắc, vận động mắt, nhãn áp, khám đèn khe và soi đáy mắt.

Không phải người bị đau hốc mắt nào cũng cần chụp CT hoặc MRI. CT thường hữu ích khi nghi ngờ chấn thương xương, dị vật, bệnh xoang hoặc nhiễm trùng hốc mắt. MRI có thể được chỉ định khi cần đánh giá dây thần kinh thị giác, mô mềm hốc mắt hoặc tổn thương nội sọ. Người bệnh có thể được chuyển khám Tai Mũi Họng hoặc Thần kinh tùy nguyên nhân nghi ngờ.

7. Cách giảm đau hốc mắt an toàn

Nếu cơn đau nhẹ xuất hiện sau khi sử dụng màn hình kéo dài và không có dấu hiệu cảnh báo, người bệnh có thể:

• Cho mắt nghỉ, giảm thời gian nhìn màn hình và áp dụng quy tắc 20-20-20.
• Chớp mắt thường xuyên, điều chỉnh ánh sáng và giữ khoảng cách làm việc phù hợp.
• Ngủ đủ, uống nước theo nhu cầu và theo dõi diễn biến cơn đau.
• Ghi lại thời điểm đau, thời gian kéo dài và các triệu chứng đi kèm.

Không tự sử dụng thuốc nhỏ mắt chứa corticosteroid, thuốc gây tê bề mặt, kháng sinh hoặc thuốc hạ nhãn áp khi chưa được bác sĩ chỉ định. Nếu dùng thuốc giảm đau không kê đơn, cần tuân thủ hướng dẫn sử dụng và tránh dùng khi có chống chỉ định.

Chăm sóc tại nhà chỉ hỗ trợ những trường hợp nhẹ, không thay thế việc chẩn đoán. Nếu đau tái phát, tăng dần, không cải thiện hoặc xuất hiện bất kỳ dấu hiệu cảnh báo nào, người bệnh cần đi khám; không nên chờ đủ 1–2 ngày.

8. Câu hỏi thường gặp

8.1. Vì sao ngủ dậy bị đau hốc mắt?

Đau hốc mắt khi ngủ dậy có thể liên quan đến khô mắt, tư thế ngủ, đau đầu, nghiến răng hoặc bệnh mũi xoang, nhưng không thể xác định nguyên nhân chỉ dựa vào thời điểm xuất hiện. Nếu đau tái diễn, tăng dần hoặc kèm nhìn mờ, đỏ mắt hay buồn nôn, người bệnh nên đi khám.

8.2. Cảm cúm có gây đau hốc mắt không?

Khi bị cảm cúm, phản ứng viêm toàn thân kết hợp với tình trạng sưng nề niêm mạc mũi xoang thường gây ra cảm giác nhức mỏi quanh hai hốc mắt, nặng trán và đau ê ẩm vùng mặt.

8.3. Đau hốc mắt kèm buồn nôn có nguy hiểm không?

Không phải mọi trường hợp đau hốc mắt kèm buồn nôn đều nguy hiểm vì migraine cũng có thể gây biểu hiện này. Tuy nhiên, nếu đau mắt dữ dội kèm mắt đỏ, nhìn mờ hoặc thấy quầng sáng quanh đèn, người bệnh cần đến cơ sở cấp cứu để loại trừ cơn góc đóng cấp và các nguyên nhân nghiêm trọng khác.

8.4. Đau hốc mắt trái và phải bên nào nguy hiểm hơn?

Mức độ nguy hiểm là như nhau. Đau hốc mắt trái hay phải đều có thể xuất phát từ những nguyên nhân giống nhau. Mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào bệnh lý nguyên nhân (như tăng nhãn áp, viêm thần kinh) chứ không phụ thuộc vào vị trí mắt bên trái hay bên phải.

8.5. Đau hốc mắt có phải tăng nhãn áp không?

Không thể chẩn đoán tăng nhãn áp chỉ dựa vào đau hốc mắt. Cơn góc đóng cấp thường gây đau mắt dữ dội, mắt đỏ, nhìn mờ, thấy quầng sáng, buồn nôn hoặc nôn. Trong khi đó, nhiều dạng glôcôm mạn tính có thể không gây đau. Việc chẩn đoán cần khám mắt, đo nhãn áp và đánh giá góc tiền phòng, dây thần kinh thị giác khi có chỉ định.

Lưu ý: Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa chung và không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa.

Đau hốc mắt có thể liên quan đến mỏi mắt, migraine, bệnh mũi xoang, viêm tại mắt, dây thần kinh thị giác hoặc tổn thương trong hốc mắt. Vị trí đau trái, phải hay hai bên không đủ để xác định nguyên nhân và mức độ nguy hiểm.

Nếu cơn đau kéo dài, tái phát hoặc kèm nhìn mờ, đỏ mắt, đau khi vận động mắt hay nhìn đôi, người bệnh có thể liên hệ Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa để đặt lịch khám. Trường hợp giảm thị lực đột ngột, đau mắt dữ dội kèm buồn nôn, sưng lồi mắt hoặc dấu hiệu thần kinh, cần đến cơ sở cấp cứu ngay và không chờ tư vấn qua hotline.