Đau mắt đỏ sưng húp: Nguyên nhân, cách giảm sưng an toàn

Đau mắt đỏ sưng húp do phản ứng viêm và dịch tích tụ trong mô mềm quanh mắt. Phần lớn trường hợp nhẹ có thể cải thiện khi được chăm sóc phù hợp. Tuy nhiên, mức độ sưng phụ thuộc nguyên nhân và không phản ánh chính xác mức độ nguy hiểm. Nếu mắt chỉ cộm, chảy nước mắt và sưng nhẹ, người bệnh có thể chườm mát, vệ sinh mắt và theo dõi. Nếu đau nhiều, nhìn mờ, sợ ánh sáng, sốt hoặc đau khi liếc mắt, cần đi khám ngay.

1. Đau mắt đỏ có bị sưng húp mí mắt không?

Đau mắt đỏ có thể gây sưng mí, nặng mí hoặc khó mở mắt do phản ứng viêm làm dịch tích tụ trong mô mềm quanh mắt. Một số người còn bị phù kết mạc, khiến lòng trắng mắt phồng mọng. Tuy nhiên, mức độ sưng không đủ để xác định nguyên nhân hoặc đánh giá bệnh có nguy hiểm hay không.

2. Tại sao đau mắt đỏ lại bị sưng húp, phù nề?

Về mặt giải phẫu cũng như sinh lý bệnh, vùng mí mắt có lớp mô liên kết lỏng lẻo nên dễ tích tụ dịch khi xảy ra phản ứng viêm. Nếu kết mạc tiếp xúc với vi khuẩn, virus hoặc dị nguyên, hệ thống miễn dịch sẽ kích hoạt phản ứng viêm.

Lúc này, hiện tượng giãn mạch máu sẽ diễn ra, làm tăng tính thấm thành mạch và khiến cho huyết tương bị thoát ra ngoài, tích tụ lại ở tổ chức mô mềm quanh mắt khiến mi mắt trở nên sưng húp.

Tùy thuộc vào tác nhân cụ thể, tình trạng viêm kết mạc sưng mí mắt thường sẽ đi kèm với các đặc điểm riêng biệt như:

• Do nhiễm virus: Viêm kết mạc do virus thường gây ra đỏ mắt, chảy nhiều nước mắt, cộm rát và có thể kèm theo sưng mí. Bệnh có thể bắt đầu ở một mắt, sau đó sẽ lan sang mắt còn lại, ở một số người còn có thể kèm theo viêm họng, sốt nhẹ hoặc nổi hạch trước tai.
• Do nhiễm vi khuẩn: Các loại vi khuẩn như Staphylococcus aureus hay Streptococcus pneumoniae khi xâm nhập sẽ gây viêm mủ cấp tính. Tình trạng này thường sẽ đi kèm với lượng dịch tiết lớn, đặc quánh, màu vàng hoặc xanh gây bết và dính chặt hai mí mắt lại với nhau vào buổi sáng khi ngủ dậy. Mí mắt sưng cứng, căng nề và có cảm giác đau nhức.
• Do dị ứng: Khi mắt tiếp xúc với các dị nguyên như phấn hoa, bụi mịn, lông thú nuôi hoặc hóa mỹ phẩm, cơ thể sẽ giải phóng Histamin. Tác nhân này khiến các mạch máu ở kết mạc giãn nở nhanh, gây phù nề và sưng húp mí mắt chỉ sau vài phút. Đặc trưng chính của tình trạng này là cảm giác ngứa ngáy dữ dội, khiến người bệnh vô thức muốn dụi mắt và làm mắt sưng to hơn.

3. Đau mắt đỏ sưng húp mí mắt có nguy hiểm không?

Thời gian giảm sưng phụ thuộc nguyên nhân. Viêm kết mạc do virus thường cải thiện trong 1–2 tuần nhưng một số trường hợp có thể kéo dài hơn; viêm do vi khuẩn nhẹ có thể giảm sau vài ngày; viêm do dị ứng có thể tái diễn khi người bệnh còn tiếp xúc với dị nguyên.

• Người bệnh tự ý dùng thuốc nhỏ mắt chứa corticosteroid có thể làm che lấp triệu chứng, khiến một số nhiễm trùng mắt diễn tiến nặng, đồng thời làm tăng nguy cơ tăng nhãn áp và đục thủy tinh thể khi sử dụng không phù hợp.
• Tự ý đắp lá, xông tỏi hoặc nhỏ các dung dịch chưa được kiểm chứng có thể gây kích ứng, nhiễm bẩn, làm tình trạng viêm nặng hơn và tăng nguy cơ tổn thương giác mạc.
• Mắt đỏ kèm sưng mí nặng, sốt, đau khi vận động mắt, lồi mắt, hạn chế vận nhãn hoặc giảm thị lực có thể là dấu hiệu của viêm mô tế bào ổ mắt, không còn là viêm kết mạc đơn thuần và cần được cấp cứu.

Lưu ý từ bác sĩ: Không phải trường hợp mắt đỏ sưng mí nào cũng là viêm kết mạc. Bác sĩ có thể cần kiểm tra thị lực, giác mạc, phản xạ đồng tử và vận động nhãn cầu để loại trừ các bệnh lý nguy hiểm.

4. Cách giảm sưng đau mắt đỏ tại nhà (Hướng dẫn từ Bác sĩ)

Chăm sóc đúng cách có thể giúp giảm sưng, cộm rát và hạn chế lây nhiễm. Tuy nhiên, các biện pháp tại nhà không thay thế việc thăm khám khi mắt đau nhiều, sợ ánh sáng, nhìn mờ hoặc triệu chứng ngày càng nặng.

4.1. Bước 1: Rửa tay và vệ sinh dịch tiết

Người bệnh nên rửa tay trước và sau khi chạm tay vào vùng mắt. Dùng gạc sạch hoặc bông dùng một lần thấm nước muối sinh lý 0.9% để vệ sinh nhẹ nhàng mắt nhằm loại bỏ ghèn rỉ, bụi bẩn bám trên mắt, không chà trực tiếp lên nhãn cầu.

Lưu ý: Mỗi mắt chỉ nên sử dụng một miếng riêng biệt, tránh dùng chung một miếng gạc cho cả hai mắt và không được đưa đầu lọ nước muối hoặc thuốc nhỏ mắt chạm vào mi mắt để hạn chế nhiễm khuẩn chéo.

4.2. Bước 2: Chườm mát để giảm sưng và khó chịu

Dùng khăn hoặc gạc sạch được làm mát đặt nhẹ nhàng lên mắt đang nhắm trong vài phút, thực hiện 3 – 4 lần/ngày. Chườm mát có thể giúp giảm sưng và làm dịu cảm giác nóng rát, ngứa hoặc khó chịu.

Lưu ý: Chỉ nên dùng khăn riêng biệt cho từng mắt, không đặt đá trực tiếp lên da hoặc nhãn cầu và không chườm quá lạnh hoặc tạo lực ép lên trên mắt.

4.3. Bước 3: Sử dụng nước mắt nhân tạo không chất bảo quản

Nước mắt nhân tạo không chất bảo quản có thể giúp làm dịu bề mặt mắt, giảm cộm rát và khô mắt. Người bệnh nên sử dụng đúng hướng dẫn trên bao bì và không để đầu lọ hoặc đầu tép chạm vào mắt.

4.4. Bước 4: Ngừng kính áp tròng và trang điểm mắt

Khi mắt đang bị sưng đau, người bệnh nên tháo kính áp tròng và không đeo lại cho đến khi hết triệu chứng và được bác sĩ đồng ý cho sử dụng lại.

Ngoài ra, tạm ngừng trang điểm mắt và hạn chế để nước tẩy trang, sữa rửa mặt hoặc mỹ phẩm tiếp xúc với mắt đang viêm. Không dùng lại mascara, mi giả hoặc dụng cụ trang điểm có nguy cơ đã nhiễm dịch tiết.

5. Mắt đỏ sưng húp khi nào cần đi khám ngay?

Mặc dù tình trạng mắt đỏ sưng húp có thể xuất phát từ những nguyên nhân lành tính và có xu hướng thuyên giảm nếu được chăm sóc phù hợp, nhưng trong một số trường hợp, đây có thể là dấu hiệu cảnh báo tổn thương cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá trực tiếp.

5.1. Cần khám chuyên khoa mắt sớm

Bạn nên chủ động sắp xếp thăm khám bác sĩ nhãn khoa trong thời gian sớm nếu nhận thấy các biểu hiện dưới đây:

• Sưng đau kéo dài: Mí mắt sưng ngày càng tăng hoặc không có dấu hiệu cải thiện sau khi đã chăm sóc phù hợp.
• Tiết nhiều dịch mủ: Xuất hiện ghèn mủ với lượng lớn, đặc đục làm bết dính mí mắt.
• Người đeo kính áp tròng: Cần tháo kính ngay và khám chuyên khoa mắt sớm nếu xuất hiện đỏ mắt, đau, sợ ánh sáng, nhìn mờ hoặc tiết dịch để loại trừ viêm giác mạc nhiễm trùng.
• Tái phát nhiều lần: Tình trạng đỏ và sưng mắt diễn ra thường xuyên hoặc có xu hướng lặp đi lặp lại.
• Người có cơ địa nhạy cảm: Người bệnh đang trong tình trạng suy giảm miễn dịch hoặc có bệnh lý nền toàn thân.
• Trẻ nhỏ: Cần khám sớm khi trẻ sưng đỏ mắt, tiết nhiều ghèn, khó mở mắt, quấy khóc, sợ ánh sáng hoặc liên tục dụi mắt.
• Triệu chứng diễn tiến nặng hơn: Tình trạng sưng đau có xu hướng gia tăng dù đã áp dụng các biện pháp theo dõi hoặc dùng thuốc trước đó.

5.2. Dấu hiệu cần cấp cứu

Nếu hiện tượng mắt đỏ sưng húp đi kèm một trong các phản ứng dưới đây, bạn nên đến ngay cơ sở y tế hoặc bệnh viện có chuyên khoa mắt gần nhất để được kiểm tra kịp thời:

• Biến đổi thị lực: Thị lực suy giảm hoặc nhìn mờ không cải thiện ngay cả sau khi đã lau sạch dịch tiết ở mắt.
• Cảm giác đau nhức nhiều: Đau mắt rõ rệt hoặc có cảm giác đau sâu bên trong hốc mắt.
• Nhạy cảm với ánh sáng: Xuất hiện hiện tượng sợ ánh sáng, mắt khó chịu nhiều khi gặp ánh sáng tự nhiên hoặc ánh đèn.
• Đau khi vận động mắt: Cảm giác đau gia tăng mỗi khi liếc nhìn hoặc di chuyển nhãn cầu.
• Bất thường về vận động và hình thái: Mắt có biểu hiện lồi, khó cử động hoặc mí mắt sưng nặng khiến không thể mở mắt.
• Phạm vi sưng lan rộng: Vùng sưng đỏ không khu trú ở mi mắt mà lan xuống má hoặc rộng ra một bên mặt.
• Biểu hiện toàn thân: Đi kèm triệu chứng sốt cao, đau đầu nhiều hoặc có cảm giác buồn nôn.
• Kích thước đồng tử không đều: Quan sát thấy đồng tử hai bên mắt có sự chênh lệch bất thường.
• Yếu tố tác động bên ngoài: Nếu hóa chất bắn vào mắt, cần rửa mắt ngay bằng nhiều nước sạch hoặc nước muối sinh lý liên tục ít nhất 20 phút. Không chờ đến bệnh viện mới rửa và không tự dùng dung dịch khác để trung hòa hóa chất. Sau khi rửa, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được kiểm tra.

Tóm lại: Các thay đổi về thị lực, cảm giác đau khi nhìn ánh sáng, mắt đỏ đau nhiều hoặc tổn thương do hóa chất và chấn thương là những trường hợp cần được xử trí y tế khẩn cấp để đảm bảo an toàn cho đôi mắt.

6. Những thắc mắc thường gặp về đau mắt đỏ bị sưng

6.1. Đau mắt đỏ sưng mí nhỏ thuốc gì mau khỏi?

Sử dụng thuốc nhỏ mắt cần phải dựa trên nguyên nhân gây bệnh mà bác sĩ thăm khám và chẩn đoán:

• Do virus: Phần lớn trường hợp được điều trị hỗ trợ bằng chườm mát, nước mắt nhân tạo và vệ sinh mắt. Thuốc kháng sinh không có tác dụng với virus. Một số trường hợp do herpes hoặc có tổn thương giác mạc cần được bác sĩ nhãn khoa khám và chỉ định thuốc đặc hiệu.
• Do vi khuẩn: Bác sĩ có thể chỉ định thuốc kháng sinh nhỏ mắt khi biểu hiện lâm sàng phù hợp. Người bệnh không nên tự mua thuốc vì đỏ mắt, sưng mí và tiết ghèn có thể xuất hiện trong nhiều bệnh lý khác nhau.
• Do dị ứng: Người bệnh cần tránh dị nguyên và có thể được bác sĩ chỉ định thuốc nhỏ mắt kháng histamine hoặc thuốc ổn định dưỡng bào tùy mức độ triệu chứng.

Cảnh báo: Không tự ý mua hoặc sử dụng thuốc nhỏ mắt chứa corticosteroid như dexamethasone hay prednisolone. Các thuốc này có thể làm mắt giảm đỏ nhanh nhưng cũng có nguy cơ che lấp nhiễm trùng, làm nặng viêm giác mạc do herpes hoặc nấm, gây tăng nhãn áp và đục thủy tinh thể nếu dùng sai. Loại thuốc này chỉ được dùng khi bác sĩ nhãn khoa đã thăm khám, loại trừ chống chỉ định và theo dõi trong quá trình điều trị.

6.2. Bệnh đau mắt đỏ sưng húp lây qua đường nào?

Bệnh đau mắt đỏ (đặc biệt do virus) thường lây lan rất nhanh thông qua các con đường sau:

• Tiếp xúc trực tiếp: Chạm tay vào dịch tiết mắt của người bệnh rồi đưa lên mắt mình.
• Gián tiếp: Dùng chung đồ dùng cá nhân (khăn mặt, gối, chậu rửa mặt, kính mắt, thuốc nhỏ mắt).
• Giọt bắn đường hô hấp: Một số virus gây viêm kết mạc có thể lây khi người bệnh ho hoặc hắt hơi ở khoảng cách gần.

Lưu ý: Bệnh không lây qua đường nhìn nhau như lời đồn dân gian.

6.3. Trẻ sơ sinh bị mắt đỏ sưng mí cần làm gì?

Trẻ sơ sinh có mắt đỏ, sưng mí hoặc tiết dịch cần được đưa đi khám ngay. Không tự mua thuốc nhỏ mắt hoặc chỉ vệ sinh tại nhà vì trẻ có thể mắc nhiễm trùng cần điều trị sớm.

6.4. Phụ nữ mang thai bị mắt đỏ sưng mí cần lưu ý gì?

Phụ nữ mang thai không nên tự sử dụng thuốc nhỏ mắt, kể cả thuốc kháng sinh, chống dị ứng hoặc thuốc chứa corticosteroid. Việc lựa chọn thuốc cần dựa trên nguyên nhân và chỉ định của bác sĩ.

6.5. Đau mắt đỏ sưng mí có cần kiêng ăn thịt gà, rau muống, xôi nếp không?

Theo quan niệm dân gian, khi đau mắt phải kiêng tôm, cua, cá biển, thịt gà, rau muống… vì sợ nhức mắt và mưng mủ. Tuy nhiên, dưới góc độ Y học hiện đại:

• Không cần kiêng khem khắc nghiệt: Trừ khi bạn bị sưng mắt do dị ứng với một loại thực phẩm cụ thể (như dị ứng hải sản), còn lại đối với đau mắt do virus, vi khuẩn, bạn hoàn toàn CÓ THỂ ăn thịt gà, thịt bò, rau muống bình thường. Việc ăn uống đủ chất (đặc biệt là vitamin A, C, E) giúp tăng sức đề kháng, tiêu diệt virus nhanh hơn.
• Những thứ thực sự CẦN KIÊNG: Bạn nên tránh xa rượu bia và các gia vị cay nóng (ớt, tiêu, mù tạt). Đồ cay nóng và cồn gây giãn mạch máu toàn thân, bao gồm cả mạch máu ở kết mạc, khiến mắt đỏ rực hơn, sưng to hơn và tăng cảm giác cộm rát khó chịu.

Lưu ý: Những thông tin y khoa trên đây được biên soạn nhằm mục đích phổ biến kiến thức và không có giá trị thay thế cho việc chẩn đoán, chỉ định hoặc phác đồ điều trị trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa. Khi có dấu hiệu bất thường tại mắt, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế uy tín để được kiểm tra an toàn.

Bạn đang bị đau mắt đỏ sưng húp, nhiều ghèn, đau hoặc nhìn mờ? Hãy đặt lịch khám tại Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa để bác sĩ xác định đúng nguyên nhân và hướng dẫn điều trị phù hợp. Trường hợp đau dữ dội, sợ ánh sáng hoặc giảm thị lực, người bệnh cần đi khám ngay.