Ngứa tuyến lệ là gì? Nhận biết nguyên nhân và hướng xử lý

Cảm giác ngứa ngáy, châm chích ở vùng khóe mắt thường khiến chúng ta có thói quen dụi mắt ngay lập tức. Tuy nhiên, hành động này có thể gây trầy xước giác mạc và làm tình trạng viêm nhiễm nặng hơn. Vậy “ngứa tuyến lệ” là dấu hiệu của bệnh gì và làm sao để cắt cơn ngứa hiệu quả mà vẫn đảm bảo an toàn cho thị lực? Bài viết dưới đây từ bác sĩ nhãn khoa sẽ giải đáp chi tiết cho bạn.

1. Ngứa tuyến lệ là gì?

Ngứa tuyến lệ thực tế là cách gọi phổ biến của nhiều người để mô tả cảm giác ngứa ngáy, châm chích khó chịu xuất hiện tại vùng khóe mắt. Theo các bác sĩ nhãn khoa, tình trạng này thường tập trung ở hai khu vực chính:

• Vùng góc ngoài mi trên: Là vị trí của tuyến lệ chính.
• Vùng góc trong mắt (gần sống mũi): Nơi có các điểm lệ và hệ thống dẫn lưu nước mắt (lệ đạo).

Tình trạng này không phải là một bệnh lý độc lập mà là dấu hiệu cho thấy vùng mắt đang bị kích ứng hoặc viêm nhiễm. Tùy vào nguyên nhân, người bệnh có thể cảm thấy ngứa râm ran hoặc ngứa dữ dội, đi kèm với các biểu hiện như đỏ mắt, sưng nề nhẹ vùng khóe mắt, chảy nước mắt sống, hoặc xuất hiện dịch nhầy, gỉ mắt (ghèn).

2. Nguyên nhân khiến tuyến lệ bị ngứa

Tình trạng tuyến lệ bị ngứa hoặc khóe mắt bị kích ứng có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Dưới đây là những lý do phổ biến nhất:

• Dị ứng mắt: Đây là nguyên nhân hàng đầu gây ngứa tuyến lệ và khóe mắt. Các tác nhân như phấn hoa, lông thú, bụi bẩn kích thích cơ thể giải phóng histamin, gây ngứa dữ dội, đỏ mắt và chảy nước mắt liên tục.
• Hội chứng khô mắt (do tuyến lệ giảm tiết): Khi tuyến lệ không tiết đủ nước mắt để bôi trơn bề mặt nhãn cầu (do tuổi tác hoặc nhìn màn hình quá lâu), ma sát khi chớp mắt tăng lên gây cảm giác ngứa, cộm xốn như có cát.
• Rối loạn màng phim nước mắt: Sự mất cân bằng giữa các thành phần nước, dầu và nhầy khiến nước mắt bay hơi nhanh. Điều này không chỉ gây khô mà còn khiến bề mặt mắt và vùng khóe mắt bị ngứa rát kéo dài do mất đi lớp bảo vệ tự nhiên.
• Tắc nghẽn lệ đạo: Nước mắt không thoát được xuống mũi sẽ ứ đọng tại túi lệ (góc trong mắt). Đây là môi trường lý tưởng cho vi khuẩn phát triển, gây ngứa, chảy ghèn mủ và khó chịu thường xuyên.
• Viêm nhiễm vùng mắt: Thói quen dụi mắt khi ngứa tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập gây viêm túi lệ (sưng đau góc trong) hoặc viêm tuyến lệ (sưng tấy góc ngoài mí trên). Nếu không điều trị, tình trạng này có thể tiến triển thành áp xe rất nguy hiểm.

3. Ngứa tuyến lệ có nguy hiểm không?

Ngứa tuyến lệ thường không nguy hiểm nếu chỉ xuất hiện thoáng qua do kích ứng nhẹ, bụi bẩn hoặc tình trạng khô mắt. Trong nhiều trường hợp, cảm giác ngứa sẽ tự giảm khi mắt được nghỉ ngơi hoặc được vệ sinh đúng cách.

Tuy nhiên, bạn không nên chủ quan nếu tình trạng ngứa kéo dài hoặc đi kèm các dấu hiệu bất thường như sưng, đau, đỏ mắt, chảy nước mắt liên tục hoặc có ghèn. Dưới đây là một số nguy cơ và biến chứng nếu không điều trị:

• Viêm túi lệ cấp hoặc mạn tính: Túi lệ bị nhiễm trùng gây sưng đau vùng khóe mắt, có thể tái phát nhiều lần.
• Viêm/áp xe tuyến lệ chính: Tình trạng ngứa kèm theo viêm nhiễm tại góc ngoài mí trên kéo dài có thể tạo thành ổ mủ, gây sưng tấy chèn ép nhãn cầu và đau nhức dữ dội.
• Biến chứng nghiêm trọng: Trong một số trường hợp hiếm, vi khuẩn có thể lan rộng gây viêm mô tế bào hốc mắt, thậm chí nhiễm trùng huyết và ảnh hưởng đến thị lực và sức khỏe toàn thân.

Do đó, ngay khi thấy ngứa tuyến lệ đi kèm sưng đau hay có dịch mủ, bạn cần đến gặp bác sĩ nhãn khoa sớm để được thăm khám và can thiệp kịp thời.

4. Cách xử lý “cắt cơn ngứa” cấp tốc, an toàn tại nhà

Khi bị ngứa tuyến lệ, điều quan trọng nhất là tuyệt đối không dụi mắt. Việc dụi mắt không chỉ làm các chất gây dị ứng (histamin) lan rộng khiến ngứa dữ dội hơn, mà còn có thể gây trầy xước giác mạc, tăng nguy cơ viêm nhiễm.

Bạn có thể áp dụng nhanh 3 bước dưới đây để làm dịu cơn ngứa an toàn tại nhà:

5. Khi nào tình trạng ngứa tuyến lệ cần đến gặp bác sĩ?

Không phải mọi trường hợp ngứa tuyến lệ đều nguy hiểm, nhưng bạn nên đi khám sớm nếu xuất hiện các dấu hiệu dưới đây để tránh biến chứng:

• Ngứa kéo dài trên 48 giờ: Dù đã sử dụng nước mắt nhân tạo hoặc áp dụng các biện pháp tại nhà nhưng không cải thiện, đây có thể là dấu hiệu của vấn đề sâu hơn ở tuyến lệ.
• Mắt có nhiều ghèn bất thường: Xuất hiện ghèn màu xanh hoặc vàng, kèm theo nhìn mờ, chói mắt hoặc sợ ánh sáng. Đây thường là dấu hiệu nhiễm trùng, cần được điều trị đúng cách.
• Xuất hiện khối gồ cứng vùng hốc mắt: Nếu vùng trên bên ngoài mắt xuất hiện khối bất thường, dù có kèm ngứa hay không, bạn cần đi khám ngay. Đây có thể là dấu hiệu của u tuyến lệ (lành tính hoặc ác tính), có thể chèn ép cấu trúc nhãn cầu và ảnh hưởng nghiêm trọng đến thị lực nếu không can thiệp kịp thời.

6. Câu hỏi thường gặp

6.1. Trang điểm có làm ngứa mắt không?

Có. Trang điểm có thể gây ngứa, kích ứng và thậm chí viêm nhiễm mắt nếu mỹ phẩm không phù hợp, đã hết hạn hoặc không được vệ sinh sạch sẽ. Bụi phấn, vi khuẩn từ cọ trang điểm hoặc việc kẻ viền trong mí mắt đều dễ làm mắt bị kích thích. Biểu hiện thường gặp là ngứa, đỏ, cộm, rát và khô mắt.

6.2. Có nên tự mua thuốc nhỏ mắt khi tuyến lệ bị ngứa?

Không nên. Việc tự ý dùng thuốc nhỏ mắt, đặc biệt loại chứa kháng sinh hoặc corticoid, có thể gây hại như bội nhiễm nấm, tăng nhãn áp hoặc đục thủy tinh thể. Ngứa tuyến lệ cũng có thể liên quan đến viêm tuyến lệ hoặc tắc lệ đạo, vì vậy cần được bác sĩ chuyên khoa thăm khám và chỉ định thuốc phù hợp.

Ngứa tuyến lệ tuy thường gặp nhưng không nên chủ quan, đặc biệt khi tình trạng kéo dài hoặc đi kèm sưng đau, chảy dịch bất thường. Để bảo vệ thị lực, bạn không nên tự ý mua thuốc nhỏ mắt hoặc dùng các biện pháp dân gian chưa kiểm chứng khi chưa rõ nguyên nhân. Việc thăm khám sớm cùng bác sĩ chuyên khoa là cách duy nhất để xác định đúng bệnh và có hướng điều trị dứt điểm, tránh biến chứng.

Đội ngũ bác sĩ tại Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa luôn sẵn sàng đồng hành cùng bạn. Để được kiểm tra và tư vấn chuyên sâu, hãy liên hệ Hotline 0846 403 403 để đặt lịch nhanh chóng và nhận hỗ trợ kịp thời nhất.