Thuốc điều trị xuất huyết võng mạc và những điều cần biết

Xuất huyết võng mạc là tình trạng máu xuất hiện trong lớp võng mạc hoặc khoang dịch kính do tổn thương mạch máu, có thể gây mờ mắt hoặc suy giảm thị lực ở nhiều mức độ. Hiện nay, thuốc điều trị xuất huyết võng mạc chủ yếu được sử dụng nhằm kiểm soát nguyên nhân nền, hạn chế tổn thương tiến triển và hỗ trợ bảo tồn thị lực. Bài viết này của Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa sẽ cung cấp thông tin về các phương pháp dùng thuốc, giúp người bệnh hiểu đúng và điều trị kịp thời.

1. Xuất huyết võng mạc có tự tiêu được không? Khi nào cần dùng thuốc?

Xuất huyết võng mạc xảy ra khi máu tràn vào võng mạc và dịch kính, cản trở đường truyền ánh sáng đến tế bào cảm thụ, dẫn đến triệu chứng mờ mắt, ruồi bay hoặc mất một phần tầm nhìn.

Với một số trường hợp xuất huyết mức độ nhẹ, lượng máu có thể được cơ thể hấp thu dần theo thời gian. Khi xuất huyết ảnh hưởng thị lực hoặc liên quan đến bệnh lý nền như bệnh võng mạc đái tháo đường, tắc tĩnh mạch võng mạc hoặc tân mạch, bác sĩ có thể chỉ định điều trị nội khoa, tiêm nội nhãn hoặc can thiệp khác nhằm kiểm soát nguyên nhân và hạn chế tổn thương võng mạc.

2. Các loại thuốc điều trị xuất huyết võng mạc phổ biến

Tùy nguyên nhân gây xuất huyết, vị trí tổn thương và mức độ ảnh hưởng thị lực, bác sĩ có thể chỉ định điều trị nội khoa, thuốc tiêm nội nhãn hoặc kết hợp các phương pháp khác nhằm kiểm soát bệnh và bảo tồn chức năng võng mạc.

2.1. Thuốc điều trị nguyên nhân nền

Trong nhiều trường hợp, điều trị xuất huyết võng mạc không tập trung vào làm tan máu mà ưu tiên kiểm soát nguyên nhân gây tổn thương mạch máu. Tùy từng bệnh lý nền, bác sĩ có thể chỉ định thuốc kiểm soát đường huyết, huyết áp hoặc các thuốc điều trị bệnh lý mạch máu liên quan nhằm giảm nguy cơ xuất huyết tiếp diễn.

Công dụng:

• Kiểm soát yếu tố gây tổn thương võng mạc.
• Giảm nguy cơ tái xuất huyết.
• Hỗ trợ bảo tồn thị lực lâu dài.

2.2. Thuốc kháng VEGF (Anti-VEGF)

Thuốc kháng VEGF (Anti-VEGF) chứa các hoạt chất tiêu biểu như Ranibizumab và Aflibercept. Thuốc được sử dụng dưới hình thức tiêm nội nhãn (tiêm trực tiếp vào dịch kính mắt), hoạt động bằng cách ức chế yếu tố tăng trưởng nội mô mạch máu (VEGF), từ đó ngăn chặn sự hình thành và rò rỉ của mạch máu bất thường.

Công dụng:

• Ức chế sự phát triển và rò rỉ của mạch máu bất thường.
• Giảm phù hoàng điểm.
• Hỗ trợ cải thiện hoặc duy trì thị lực ở một số trường hợp bệnh võng mạc đái tháo đường, tắc tĩnh mạch võng mạc hoặc tân mạch võng mạc.

Bổ sung hoạt chất nếu muốn đầy đủ:

• Ranibizumab
• Aflibercept
• Bevacizumab (off-label ở nhiều nơi)

Lưu ý:

• Chỉ được thực hiện bởi bác sĩ nhãn khoa có kinh nghiệm tại cơ sở y tế.
• Cần theo dõi chặt chẽ sau tiêm và không tự ý ngừng liệu trình.
• Có thể gây tác dụng phụ tại chỗ như đau mắt, viêm hoặc nhiễm trùng nội nhãn (Endophthalmitis).

2.3. Sản phẩm bổ sung hỗ trợ sức khỏe mạch máu (nếu có chỉ định)

Một số sản phẩm bổ sung chứa Vitamin C hoặc các hoạt chất hỗ trợ sức khỏe mạch máu có thể được sử dụng trong một số trường hợp cụ thể. Tuy nhiên, các sản phẩm này hiện chưa được xem là phương pháp điều trị chuẩn cho xuất huyết võng mạc và không thay thế điều trị nguyên nhân.

Công dụng:

• Hỗ trợ chế độ dinh dưỡng tổng thể.
• Không thay thế điều trị chuyên khoa.

Lưu ý:

• Chỉ sử dụng khi có tư vấn y tế.
• Không kỳ vọng làm tan máu hoặc phục hồi võng mạc.

Dưới đây là bảng tóm tắt các nhóm thuốc điều trị xuất huyết võng mạc:

3. Thuốc nhỏ mắt có chữa được xuất huyết võng mạc?

Thuốc nhỏ mắt thông thường không phải là phương pháp điều trị xuất huyết võng mạc. Nguyên nhân là vì phần lớn thuốc nhỏ mắt chỉ tác động chủ yếu lên bề mặt mắt và các cấu trúc phía trước nhãn cầu, trong khi xuất huyết võng mạc xảy ra ở vùng võng mạc nằm sâu bên trong mắt.

Việc điều trị xuất huyết võng mạc cần dựa vào nguyên nhân gây bệnh và mức độ tổn thương. Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định theo dõi, điều trị bệnh lý nền, tiêm nội nhãn, laser hoặc can thiệp ngoại khoa nếu cần.

Ngoài ra, tự ý sử dụng thuốc nhỏ mắt khi chưa được thăm khám có thể khiến người bệnh chậm trễ trong việc phát hiện nguyên nhân thực sự gây giảm thị lực.

4. Phác đồ điều trị xuất huyết võng mạc hiện nay (tham khảo)

Điều trị xuất huyết võng mạc cần được cá thể hóa theo nguyên nhân gây bệnh, vị trí tổn thương, mức độ ảnh hưởng thị lực và tình trạng toàn thân của người bệnh.

Lưu ý: Không phải mọi trường hợp xuất huyết võng mạc đều cần tiêm Anti-VEGF hoặc phẫu thuật. Quyết định điều trị cần dựa trên thăm khám chuyên khoa và các cận lâm sàng như OCT, chụp mạch huỳnh quang (FA) hoặc các đánh giá cần thiết khác.

5. Lưu ý đặc biệt cho bệnh nhân trong quá trình dùng thuốc

Trong quá trình điều trị xuất huyết võng mạc, người bệnh nên:

• Theo dõi thay đổi thị lực và báo bác sĩ nếu xuất hiện mờ mắt tăng nhanh, ruồi bay nhiều hoặc xuất hiện vùng tối trong tầm nhìn.
• Kiểm soát tốt đường huyết và huyết áp nếu có bệnh lý nền.
• Dùng thuốc đúng hướng dẫn, không tự ý ngừng điều trị.
• Không tự ý dùng hoặc ngưng thuốc chống đông, thuốc chống kết tập tiểu cầu khi chưa trao đổi với bác sĩ điều trị.
• Tuân thủ lịch tái khám để đánh giá đáp ứng điều trị.
• Duy trì chế độ sinh hoạt lành mạnh và hạn chế hút thuốc lá.

6. Câu hỏi thường gặp

Dưới đây là một số thắc mắc phổ biến về thuốc điều trị xuất huyết võng mạc:

6.1. Uống thuốc bao lâu thì máu trong võng mạc tan hết?

Thời gian hấp thu máu sau xuất huyết võng mạc không cố định và không phụ thuộc hoàn toàn vào việc dùng thuốc. Quá trình hồi phục có thể kéo dài từ vài tuần đến vài tháng tùy vị trí xuất huyết (trong võng mạc hay dịch kính), lượng máu, nguyên nhân nền (như đái tháo đường, tăng huyết áp, tắc mạch võng mạc…) và phương pháp điều trị được chỉ định. Một số trường hợp có thể cần theo dõi, tiêm nội nhãn hoặc can thiệp khác thay vì chỉ dùng thuốc uống.

6.2. Thuốc tiêm Anti-VEGF có tác dụng phụ gì không?

Sau tiêm, người bệnh có thể gặp đỏ mắt nhẹ, cảm giác cộm hoặc nhìn thấy vài chấm đen thoáng qua. Tuy nhiên, cần tái khám ngay nếu xuất hiện đau mắt nhiều, giảm thị lực đột ngột hoặc đỏ mắt kéo dài vì đây có thể là dấu hiệu biến chứng.

6.3. Xuất huyết võng mạc có tái phát sau khi dùng thuốc không?

Có. Xuất huyết võng mạc vẫn có thể tái phát nếu nguyên nhân nền chưa được kiểm soát tốt hoặc bệnh lý mạch máu võng mạc tiếp tục tiến triển. Thuốc điều trị chủ yếu nhằm kiểm soát nguyên nhân, hạn chế tổn thương tiếp diễn và giảm nguy cơ biến chứng, chứ không đảm bảo ngăn tái phát hoàn toàn. Việc tái khám định kỳ và kiểm soát các yếu tố nguy cơ là rất quan trọng để giảm nguy cơ xuất huyết tái diễn.

Thuốc điều trị xuất huyết võng mạc có thể được bác sĩ chỉ định trong một số trường hợp nhằm hỗ trợ kiểm soát nguyên nhân gây bệnh, giảm nguy cơ tiến triển và bảo tồn thị lực. Tuy nhiên, hiệu quả điều trị còn phụ thuộc vào mức độ xuất huyết, nguyên nhân nền và việc tuân thủ phác đồ điều trị. Nếu xuất hiện các dấu hiệu như mờ mắt, ruồi bay hoặc nghi ngờ xuất huyết võng mạc, người bệnh nên đến cơ sở chuyên khoa mắt để được thăm khám và điều trị kịp thời.