Phẫu thuật TransPRK: Cơ chế xóa cận không chạm, không tạo vạt

Transprk là phương pháp phẫu thuật khúc xạ bề mặt, trong đó laser Excimer loại bỏ lớp biểu mô và định hình lại nhu mô giác mạc trong một quy trình liên tục. Phương pháp không tạo vạt, nhưng người bệnh vẫn có thể cộm rát vài ngày và cần được khám chuyên sâu để xác định có phù hợp hay không.

1. TransPRK là gì? Hiểu đúng về bản chất phẫu thuật

TransPRK, viết tắt của Transepithelial Photorefractive Keratectomy, là một kỹ thuật phẫu thuật khúc xạ bề mặt thuộc nhóm PRK. Trong phương pháp này, laser Excimer thực hiện cả bước loại bỏ lớp biểu mô ngoài cùng và định hình lại lớp nhu mô giác mạc bên dưới để điều chỉnh cận thị, loạn thị.

Điểm khác biệt chính giữa TransPRK và PRK truyền thống nằm ở cách loại bỏ biểu mô:

• Với PRK truyền thống, bác sĩ có thể sử dụng dụng cụ cơ học hoặc dung dịch cồn để loại bỏ biểu mô trước khi chiếu laser điều chỉnh độ khúc xạ.
• Với TransPRK, laser Excimer thực hiện hai bước này trong một quy trình liên tục, không cần dùng dao hoặc dụng cụ cơ học để bóc biểu mô.
• Phương pháp không tạo vạt hoặc đường rạch trên giác mạc, vì vậy không phát sinh các biến chứng đặc hiệu liên quan đến vạt.

Trong quá trình điều trị, laser được lập trình để loại bỏ lớp biểu mô, sau đó tác động lên một phần nhu mô nhằm thay đổi độ cong giác mạc và đưa ánh sáng hội tụ đúng trên võng mạc. Sau phẫu thuật, lớp biểu mô sẽ tái tạo và dần che phủ lại bề mặt giác mạc trong vài ngày.

Cụm từ “không chạm” được dùng để mô tả việc không sử dụng dao, cồn hoặc dụng cụ cơ học để loại bỏ biểu mô. Tuy nhiên, trong quy trình phẫu thuật, bác sĩ vẫn cần đặt vành mi, rửa bề mặt mắt và đặt kính áp tròng bảo vệ sau khi chiếu laser.

2. Phẫu thuật TransPRK và SmartSurfACE có phải là một?

TransPRK và SmartSurfACE có mối liên hệ chặt chẽ nhưng không phải là hai thuật ngữ hoàn toàn đồng nghĩa:

• TransPRK là tên gọi chung của kỹ thuật PRK xuyên biểu mô, trong đó laser Excimer thực hiện cả bước loại bỏ biểu mô và điều chỉnh độ khúc xạ trong một quy trình liên tục.
• SmartSurfACE là giải pháp TransPRK riêng của SCHWIND, kết hợp kỹ thuật TransPRK với công nghệ SmartPulse nhằm tối ưu cách phân bố các xung laser trên bề mặt giác mạc.

Công nghệ SmartPulse được thiết kế để tạo bề mặt nhu mô sau điều trị đồng đều hơn, qua đó hỗ trợ cải thiện chất lượng thị giác trong giai đoạn phục hồi sớm. Tốc độ lành thương và kết quả thị lực thực tế vẫn phụ thuộc vào độ khúc xạ, đặc điểm giác mạc, khả năng lành thương và việc tuân thủ chăm sóc sau phẫu thuật.

Tóm lại: SmartSurfACE thuộc nhóm TransPRK nhưng không phải mọi hệ thống TransPRK đều được gọi là SmartSurfACE. Việc lựa chọn công nghệ cần dựa trên kết quả khám chuyên sâu và tư vấn của bác sĩ.

3. Đánh giá ưu điểm và nhược điểm của mổ mắt TransPRK

TransPRK có ưu điểm nổi bật là không tạo vạt giác mạc, nhưng thời gian hồi phục bề mặt mắt thường chậm hơn một số phương pháp khác. Hiểu rõ cả lợi ích và hạn chế sẽ giúp người bệnh có kỳ vọng phù hợp trước khi phẫu thuật.

3.1. Ưu điểm của phẫu thuật TransPRK

Ưu điểm chính của TransPRK đến từ cơ chế phẫu thuật bề mặt không tạo vạt:

• Không tạo vạt giác mạc: Người bệnh không gặp các biến chứng đặc hiệu của vạt như lệch vạt, nhăn vạt hoặc biểu mô phát triển dưới vạt.
• Không dùng dụng cụ cơ học để loại bỏ biểu mô: Laser Excimer thực hiện bước loại bỏ biểu mô và điều chỉnh độ khúc xạ trong một quy trình liên tục.
• Phù hợp với người có nguy cơ va chạm vùng mắt: TransPRK có thể được cân nhắc cho vận động viên, người chơi thể thao đối kháng hoặc làm công việc có nguy cơ va đập sau khi mắt đã hồi phục hoàn toàn.
• Có thể áp dụng cho một số giác mạc mỏng: Do không cần tạo vạt, phương pháp có thể được cân nhắc ở một số người có giác mạc mỏng nhưng cấu trúc giác mạc vẫn bình thường và lượng nhu mô còn lại đáp ứng yêu cầu an toàn.
• Không cần sử dụng vòng hút để tạo vạt hoặc tách lõi mô: Điều này giúp tránh các rủi ro liên quan đến bước tạo vạt và đường rạch giác mạc.

Tuy nhiên, TransPRK vẫn loại bỏ biểu mô, màng Bowman và một phần nhu mô để điều chỉnh độ khúc xạ. Vì vậy, không thể khẳng định cấu trúc hay độ vững chắc của giác mạc được bảo tồn nguyên vẹn.

3.2. Những hạn chế cần biết

Do biểu mô giác mạc được loại bỏ trong quá trình phẫu thuật, TransPRK có thời gian hồi phục bề mặt mắt chậm hơn một số phương pháp không tác động trực tiếp lên biểu mô. Những hạn chế và nguy cơ người bệnh cần biết gồm:

• Cộm rát trong những ngày đầu: Người bệnh có thể cảm thấy cộm, xốn, chảy nước mắt và nhạy cảm với ánh sáng. Triệu chứng thường rõ nhất trong 2–3 ngày đầu và giảm dần khi biểu mô tái tạo.
• Thị lực phục hồi từ từ: Thị lực chưa rõ nét ngay sau phẫu thuật và có thể dao động trong vài tuần. Quá trình ổn định có thể kéo dài từ một đến vài tháng, tùy mức độ điều trị và khả năng lành thương.
• Nguy cơ sẹo mờ giác mạc: Sẹo mờ giác mạc, còn gọi là corneal haze, có thể xuất hiện trong quá trình lành thương, đặc biệt ở người có độ khúc xạ cao hoặc tiếp xúc nhiều với tia cực tím.
• Khô mắt và rối loạn thị giác tạm thời: Một số người có thể bị khô mắt, chói, quầng sáng hoặc nhìn chưa rõ trong điều kiện thiếu sáng ở giai đoạn đầu.
• Có thể điều chỉnh thiếu, dư hoặc tái cận: Kết quả phụ thuộc vào độ khúc xạ, đặc điểm giác mạc và đáp ứng lành thương của từng người.
• Nguy cơ chậm liền biểu mô hoặc nhiễm trùng: Đây là những biến chứng không thường gặp nhưng cần được phát hiện và xử trí sớm.

Bác sĩ có thể chỉ định kính áp tròng bảo vệ, thuốc kháng sinh, thuốc kháng viêm, nước mắt nhân tạo hoặc các biện pháp dự phòng sẹo mờ tùy từng trường hợp. Người bệnh không nên tự thay đổi loại thuốc, liều lượng hoặc thời gian sử dụng.

4. Ai có thể phù hợp và ai không nên mổ TransPRK?

TransPRK không được chỉ định chỉ dựa trên độ cận, độ dày giác mạc hoặc mong muốn “mổ không chạm”. Người bệnh cần được khám đầy đủ để đánh giá độ khúc xạ, hình dạng giác mạc, độ dày giác mạc, bề mặt mắt và lượng nhu mô dự kiến còn lại.

4.1. Người có thể được cân nhắc phẫu thuật TransPRK

• Từ 18 tuổi trở lên và độ khúc xạ đã ổn định theo đánh giá của bác sĩ.
• Cận thị hoặc loạn thị nằm trong phạm vi điều trị của hệ thống laser được sử dụng.
• Bản đồ và cấu trúc giác mạc bình thường.
• Độ dày giác mạc và lượng nhu mô dự kiến còn lại đáp ứng giới hạn an toàn.
• Không có bệnh lý mắt đang hoạt động hoặc tình trạng ảnh hưởng đáng kể đến khả năng lành thương.
• Có nhu cầu tránh tạo vạt do thường xuyên vận động, chơi thể thao đối kháng hoặc làm công việc có nguy cơ va chạm vùng mắt.
• Hiểu rõ thời gian phục hồi và có kỳ vọng phù hợp về kết quả phẫu thuật.

4.2. Người có thể chưa phù hợp với TransPRK

• Độ cận hoặc loạn thị vẫn đang thay đổi.
• Có giác mạc chóp, nguy cơ giãn giác mạc hoặc bản đồ giác mạc bất thường.
• Giác mạc quá mỏng hoặc lượng nhu mô dự kiến còn lại không đáp ứng giới hạn an toàn.
• Đang bị viêm, nhiễm trùng mắt, khô mắt nặng hoặc tổn thương bề mặt giác mạc.
• Có bệnh lý toàn thân hoặc đang sử dụng thuốc có thể ảnh hưởng đến quá trình lành thương.
• Đang mang thai hoặc cho con bú.
• Không thể tuân thủ lịch tái khám và chế độ chăm sóc sau phẫu thuật.

Việc đáp ứng các điều kiện mổ mắt cận cần được xác định qua thăm khám trực tiếp. Đặc biệt, không phải người có giác mạc mỏng nào cũng phù hợp với TransPRK.

5. Quy trình phẫu thuật và hồi phục sau TransPRK

Tổng thời gian thực hiện TransPRK cho hai mắt thường khoảng 10–15 phút. Trong đó, thời gian laser thực sự hoạt động ngắn hơn và thay đổi theo độ khúc xạ, vùng điều trị và hệ thống thiết bị.

5.1. Quy trình phẫu thuật TransPRK

• Khám và lập kế hoạch phẫu thuật: Người bệnh được đo độ khúc xạ, chụp bản đồ giác mạc, đo độ dày giác mạc, đánh giá bề mặt mắt và thực hiện các kiểm tra cần thiết để xác định có đủ điều kiện phẫu thuật hay không.
• Vệ sinh và nhỏ thuốc tê: Mắt được sát khuẩn, đặt vành mi và nhỏ thuốc tê bề mặt để hạn chế cảm giác khó chịu trong quá trình thực hiện.
• Chiếu laser Excimer: Người bệnh nhìn vào đèn định vị. Laser được lập trình để loại bỏ biểu mô và định hình lại nhu mô giác mạc. Thời gian chiếu laser phụ thuộc vào độ khúc xạ cần điều chỉnh.
• Đặt kính áp tròng bảo vệ: Sau khi hoàn tất, bác sĩ rửa bề mặt mắt và đặt kính áp tròng mềm không độ để bảo vệ giác mạc trong thời gian biểu mô tái tạo.
• Theo dõi và tái khám: Người bệnh được hướng dẫn sử dụng thuốc, bảo vệ mắt và tái khám theo lịch hẹn.

5.2. Quá trình hồi phục sau TransPRK

• Trong 2–3 ngày đầu: Mắt có thể cộm, chảy nước mắt, nhạy sáng và nhìn mờ. Người bệnh nên nghỉ ngơi, hạn chế màn hình và sử dụng thuốc đúng đơn.
• Khoảng ngày 3–5: Bác sĩ kiểm tra mức độ liền biểu mô. Kính áp tròng bảo vệ chỉ được tháo khi bề mặt giác mạc đã phục hồi phù hợp.
• Trong những tuần tiếp theo: Thị lực tiếp tục cải thiện nhưng có thể còn dao động, đặc biệt khi làm việc nhiều hoặc trong điều kiện thiếu sáng.
• Trong vài tháng đầu: Người bệnh cần tái khám đúng lịch, sử dụng thuốc theo chỉ định và bảo vệ mắt khỏi tia cực tím. Thời gian dùng thuốc và đeo kính chống tia UV do bác sĩ quyết định cho từng trường hợp.

Người bệnh cần liên hệ cơ sở phẫu thuật ngay nếu xuất hiện đau tăng, đỏ mắt nhiều, tiết dịch, thị lực giảm đột ngột hoặc cảm giác khó chịu ngày càng nặng thay vì cải thiện.

6. Câu hỏi thường gặp

6.1. Phẫu thuật TransPRK mất bao lâu?

Tổng thời gian thực hiện TransPRK cho hai mắt thường khoảng 10–15 phút. Thời gian laser hoạt động trên mỗi mắt ngắn hơn và phụ thuộc vào độ cận, độ loạn, vùng điều trị và hệ thống thiết bị. Người bệnh vẫn cần thêm thời gian để chuẩn bị, vệ sinh mắt và theo dõi sau phẫu thuật.

6.2. TransPRK có đau hơn ReLEx SMILE không?

Trong quá trình phẫu thuật, cả TransPRK và ReLEx SMILE đều sử dụng thuốc tê bề mặt nên người bệnh thường không cảm thấy đau rõ rệt. Sau mổ, TransPRK thường gây cộm, chảy nước mắt và nhạy sáng nhiều hơn trong vài ngày đầu do biểu mô giác mạc đang tái tạo.

Với ReLEx SMILE, bề mặt giác mạc ít bị ảnh hưởng hơn nên cảm giác khó chịu thường nhẹ và thị lực chức năng có thể phục hồi sớm hơn. Tuy nhiên, mức độ đau, khô mắt và tốc độ hồi phục vẫn khác nhau ở từng người. Không nên lựa chọn phương pháp chỉ dựa trên tiêu chí đau hay không đau.

6.3. Phẫu thuật TransPRK có an toàn không?

TransPRK có độ an toàn và hiệu quả cao khi người bệnh được khám sàng lọc đầy đủ, chỉ định đúng và tuân thủ chăm sóc sau phẫu thuật. Tuy nhiên, phương pháp vẫn có thể gặp các rủi ro như cộm đau, khô mắt, sẹo mờ giác mạc, chói sáng, điều chỉnh thiếu hoặc dư và nhiễm trùng. Không có phương pháp phẫu thuật khúc xạ nào an toàn tuyệt đối.

6.4. Giác mạc mỏng có mổ TransPRK được không?

Có thể, nhưng không phải mọi trường hợp giác mạc mỏng đều phù hợp với TransPRK. Bác sĩ cần đánh giá độ dày, hình dạng giác mạc, độ khúc xạ cần điều chỉnh và lượng nhu mô dự kiến còn lại. Nếu giác mạc có cấu trúc bất thường hoặc không đáp ứng giới hạn an toàn, người bệnh có thể được tư vấn phương án khác.

Lưu ý: Thông tin trong bài viết mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và chỉ định điều trị trực tiếp của bác sĩ chuyên khoa mắt.

TransPRK là phương pháp phẫu thuật khúc xạ bề mặt không tạo vạt, có thể phù hợp với một số người muốn tránh các biến chứng liên quan đến vạt hoặc có đặc điểm giác mạc phù hợp với laser bề mặt. Tuy nhiên, phương pháp vẫn có những hạn chế như cộm rát trong vài ngày đầu, thị lực phục hồi từ từ và nguy cơ sẹo mờ giác mạc.