Rách giác mạc: Nguyên nhân, Triệu chứng và Cách điều trị

Rách giác mạc là một cấp cứu nhãn khoa nguy hiểm không chỉ gây đau đớn dữ dội mà còn tiềm ẩn nguy cơ nhiễm trùng và mất thị lực vĩnh viễn nếu không được xử lý kịp thời. Hãy cùng Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa tìm hiểu chi tiết về tình trạng này trong bài viết dưới đây.

1. Rách giác mạc là gì?

Rách giác mạc (corneal laceration) là một vết cắt trên bề mặt giác mạc do chấn thương, thường liên quan đến vật sắc nhọn hoặc lực tác động mạnh, có thể làm gián đoạn cấu trúc các lớp giác mạc. Tình trạng này thường gây đau nhức dữ dội, chảy nước mắt nhiều và suy giảm thị lực.

So với những vết trầy xước nông trên bề mặt, thuờng gọi là trầy xước giác mạc (corneal abrasion), rách giác mạc có tính chất nguy hiểm hơn nhiều do vết cắt xâm nhập sâu vào một phần hoặc toàn bộ các lớp mô. Trong trường hợp vết rách đi xuyên qua toàn bộ độ dày gây thủng giác mạc, nhãn cầu sẽ đứng trước nguy cơ bị vỡ hoặc thủng. Đây là tình trạng cấp cứu nhãn khoa nguy hiểm, gây tổn thương trực tiếp đến cấu trúc bên trong quả cầu mắt.

>> Xem chi tiết: Rách giác mạc có nguy hiểm không?

2. Nguyên nhân thường gặp dẫn đến rách giác mạc mắt

Chấn thương rách giác mạc có thể xảy ra trong sinh hoạt, lao động hoặc vui chơi. Các nguyên nhân chính có thể kể đến như:

• Dị vật xâm nhập: Bụi bẩn, cát, mùn cưa, tro hoặc côn trùng bay vào mắt. Đặc biệt, thói quen dụi mắt quá mạnh khi có dị vật sẽ làm tăng nguy cơ gây rách bề mặt giác mạc.
• Vật sắc nhọn quẹt vào mắt: Móng tay, bút, cọ trang điểm, cành cây hoặc mép giấy vô tình tiếp xúc mạnh với mắt trong sinh hoạt hàng ngày.
• Tai nạn lao động và giao thông: Các mảnh vụn (mạt sắt, đá, thủy tinh) bắn vào mắt với tốc độ cao hoặc các va chạm mạnh gây chấn thương xuyên thủng nhãn cầu.
• Tiếp xúc hóa chất: Các loại chất tẩy rửa, mỹ phẩm hoặc hóa chất công nghiệp bắn vào mắt gây ăn mòn bề mặt giác mạc.
• Sử dụng kính áp tròng sai cách: Không phải nguyên nhân trực tiếp gây rách giác mạc, nhưng có thể làm tăng nguy cơ viêm loét giác mạc. Trong trường hợp nặng, giác mạc có thể bị tổn thương nghiêm trọng và dẫn đến thủng.

3. Triệu chứng rách giác mạc

Khi bị rách giác mạc, người bệnh thường xuất hiện các triệu chứng cấp tính và dữ dội hơn so với những tổn thương nông trên bề mặt. Các dấu hiệu điển hình bao gồm:

• Đau nhức dữ dội: Cảm giác đau nhói xuất hiện ngay lập tức và thường tăng lên khi chớp mắt hoặc cử động nhãn cầu.
• Chảy nước mắt liên tục: Phản ứng tự nhiên của mắt nhằm cố gắng loại bỏ dị vật và làm dịu vết thương, khiến nước mắt chảy ra không kiểm soát.
• Nhạy cảm với ánh sáng (Chói mắt): Cảm thấy rất khó chịu, đau rát hoặc không thể mở mắt khi tiếp xúc với ánh sáng mạnh.
• Thị lực giảm sút hoặc nhìn mờ: Vết cắt làm biến dạng bề mặt giác mạc hoặc gây phù nề, khiến hình ảnh thu nhận được trở nên nhòe đi hoặc mất nét.
• Xuất huyết (Chảy máu trong mắt): Có thể quan sát thấy máu xuất hiện ở mặt trước của mắt (xuất huyết tiền phòng) hoặc đỏ rực ở vùng có vết rách.
• Cảm giác có dị vật trong mắt: Người bệnh luôn cảm thấy cộm như có hạt cát hoặc vật thể lạ nằm bên trong, ngay cả khi đã rửa mắt.

4. Rách giác mạc có nguy hiểm không?

Rách giác mạc là một cấp cứu nhãn khoa nguy hiểm và là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây mù lòa do chấn thương mắt, mức độ nghiêm trọng của rách giác mạc không chỉ nằm ở vết cắt mà còn ở những biến chứng hệ lụy đi kèm:

• Nguy cơ mù lòa vĩnh viễn: Rách giác mạc là nguyên nhân chính gây ra sẹo đục giác mạc. Một nghiên cứu tại Trung tâm Y khoa Liên bang, Birnin Kebbi, bang Kebbi, Nigeria cho thấy hơn 90% bệnh nhân khi nhập viện vì rách giác mạc có thị lực giảm sút nghiêm trọng và khoảng 9.4% trường hợp mất hoàn toàn cảm nhận ánh sáng ngay tại thời điểm chấn thương [1].
• Phá vỡ cấu trúc nhãn cầu: Vết rách xuyên thấu làm thất thoát thủy dịch, gây xẹp tiền phòng và làm biến dạng hình dạng tự nhiên của mắt.
• Sa lồi các tổ chức nội nhãn: Các bộ phận bên trong như mống mắt có xu hướng bị đẩy ra ngoài qua vết rách.
• Gây các chấn thương thứ phát nặng nề: Thường đi kèm với đục thủy tinh thể do chấn thương, xuất huyết dịch kính, hoặc bong võng mạc.
• Viêm mủ nội nhãn: Vết rách mở đường cho vi khuẩn xâm nhập trực tiếp vào bên trong nhãn cầu, gây nhiễm trùng nặng có nguy cơ phải bỏ mắt.

5. Phương pháp điều trị rách giác mạc

Khi bị rách giác mạc, người bệnh cần đến các cơ sở y tế điều trị ngay lập tức. Trường hợp vết rách sâu hết độ dày giác mạc, việc phẫu thuật khâu giác mạc nên được thực hiện trong vòng 24 giờ đầu tiên nhằm giảm nguy cơ nhiễm trùng, giúp bảo tồn các tổ chức nội nhãn như mống mắt, thủy tinh thể [2].

5.1. Sơ cứu ban đầu và chẩn đoán

• Bảo vệ mắt: Sử dụng tấm chắn bảo vệ mắt cứng để tránh mọi áp lực trực tiếp lên nhãn cầu.
• Sử dụng thuốc: Bệnh nhân thường được kê thuốc giảm đau. Thuốc chống buồn nôn là cực kỳ quan trọng để tránh tăng áp lực nội nhãn, khiến các tổ chức bên trong bị đẩy ra ngoài. Ngoài ra, việc sử dụng kháng sinh sớm và tiêm phòng uốn ván là cần thiết để giảm nguy cơ nhiễm trùng
• Chẩn đoán: Bác sĩ có thể chỉ định chụp CT vùng mặt để xác định các dị vật trong mắt và không được đo nhãn áp nếu nghi ngờ có vết rách toàn bộ chiều dày giác mạc.

5.2. Điều trị theo mức độ tổn thương

Tùy thuộc vào kích thước và độ sâu của vết rách, các phương pháp điều trị sẽ khác nhau:

• Rách giác mạc một phần: Thường được làm sạch và điều trị bằng kính áp tròng hoặc keo fibrin tương tự như điều trị trầy xước giác mạc.
• Vết rách toàn bộ chiều dày dưới 2 mm: Có thể sử dụng keo dán sinh học (cyanoacrylate hoặc fibrin), màng ối hoặc kính áp tròng băng bó để làm kín vết thương.
• Vết rách toàn bộ chiều dày trên 2 mm hoặc phức tạp: Cần phẫu thuật khâu giác mạc ngay bằng chỉ (thường là chỉ nylon 10-0) dưới hình thức gây mê toàn thân để đảm bảo độ chính xác.
• Trường hợp mất mô: Nếu vết thương bị mất mô đáng kể, bác sĩ có thể cần thực hiện ghép màng ối hoặc mô giác mạc hiến tặng để tái tạo bề mặt.

6. Cách phòng ngừa rách giác mạc mắt

Để bảo vệ tốt mắt và giác mạc, việc tuân thủ các nguyên tắc an toàn là vô cùng quan trọng. Một số cách để phòng ngừa chấn thương mắt có thể kể đến như:

• Sử dụng kính bảo hộ đạt chuẩn khi làm việc trong môi trường cơ khí, xây dựng hoặc làm vườn.
• Cẩn trọng khi sử dụng các loại hóa chất tẩy rửa mạnh, tránh để bắn vào mắt gây bỏng và loét thủng.
• Giáo dục trẻ em về nguy hiểm của các đồ chơi sắc nhọn.
• Nếu sử dụng kính áp tròng, tuyệt đối không đeo quá thời gian quy định và phải vệ sinh tay sạch sẽ trước khi thao tác.

7. Câu hỏi thường gặp

7.1. Rách giác mạc có nhìn thấy không?

Khả năng nhìn sẽ phụ thuộc vào vị trí tổn thương. Nếu vết rách nằm ngoài vùng trung tâm, bạn vẫn có thể nhìn thấy nhưng mắt sẽ rất đau và kích thích. Nếu vết rách nằm ngay trục thị giác hoặc có tổn thương kèm theo bên trong mắt, thị lực sẽ bị suy giảm nghiêm trọng.

7.2. Thủng giác mạc có nguy hiểm không?

Đây là một cấp cứu nhãn khoa cực kỳ nguy hiểm. Khi giác mạc bị thủng, hàng rào bảo vệ mắt bị phá vỡ, tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập gây viêm nội nhãn. Nếu không xử lý sớm, nguy cơ phải phải phẫu thuật loại bỏ nhãn cầu là hoàn toàn có thể xảy ra.

7.3. Rách giác mạc có bị mù không?

Hoàn toàn có thể dẫn đến mù lòa nếu vết rách không được khâu kịp thời, bị nhiễm trùng nặng hoặc để lại sẹo lớn ngay trung tâm giác mạc làm cản trở đường đi của ánh sáng. Việc điều trị muộn cũng làm tăng nguy cơ biến chứng như tăng nhãn áp thứ phát hoặc teo nhãn cầu.

Hy vọng những chia sẻ trên đã giúp bạn hiểu rõ hơn về mức độ nguy hiểm của rách giác mạc, từ đó chủ động bảo vệ mắt trong sinh hoạt và lao động. Khi gặp chấn thương mắt, việc bình tĩnh và xử trí đúng cách càng sớm càng tốt đóng vai trò quyết định trong việc bảo tồn thị lực.

Không tự ý nhỏ thuốc, không dụi mắt hoặc đè ép lên nhãn cầu. Hãy che chắn mắt bằng dụng cụ sạch và đến ngay Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa để được thăm khám và cấp cứu kịp thời.

(*) Nguồn tham khảo:

1. Pubmed. (2017 Oct-Dec;7(4):72-84). TRAUMATIC CORNEAL LACERATION IN NORTHWESTERN NIGERIA
   https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30479992
2. National Library of Medicine. (Last Update: July 3, 2023). Corneal Laceration Repair
   https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK576444/