Trẻ nhỏ với bản tính hiếu động, chưa có ý thức tự bảo vệ nên rất dễ gặp phải các tai nạn về mắt trong lúc vui chơi, phổ biến nhất là tình trạng xước giác mạc ở trẻ em. Vì trẻ chưa thể mô tả chính xác cảm giác cộm xốn hay đau nhức, cha mẹ cần hết sức nhạy bén để nhận diện và xử lý kịp thời. Vậy xước giác mạc ở trẻ em phải làm sao? Xem ngay cách xử lý xước giác mạc ở trẻ em đúng cách , tránh nguy cơ viêm nhiễm nguy hiểm trong bài viết dưới đây.

1. Xước giác mạc ở trẻ em là gì?

Xước giác mạc là tình trạng lớp biểu mô trong suốt bao phủ phần tròng đen của mắt bị tổn thương (trầy hoặc trợt). Do biểu mô là nơi tập trung nhiều dây thần kinh cảm giác, nên dù chỉ là một vết xước siêu nhỏ cũng có thể khiến trẻ cảm thấy vô cùng đau đớn, khó chịu và quấy khóc liên tục.

Nhiều cha mẹ khi thấy con bị thương thường lo lắng liệu xước giác mạc có tự khỏi không? Thực tế, giác mạc của trẻ em có khả năng tái tạo tế bào rất nhanh. Những vết xước nông, sạch và không kèm theo dị vật hoàn toàn có thể tự lành trong vòng 24–48 giờ nếu được giữ vệ sinh tốt và ngăn không cho trẻ dụi mắt thêm. 

Tuy nhiên, do trẻ nhỏ chưa có ý thức giữ gìn vệ sinh, các vết trầy này rất dễ bị nhiễm trùng từ bàn tay bẩn, dẫn đến những biến chứng phức tạp nếu không được theo dõi sát sao bởi bác sĩ chuyên khoa.

2. Dấu hiệu nhận biết nhanh xước giác mạc ở trẻ em

Vì trẻ nhỏ thường khó diễn đạt chính xác những gì mình cảm nhận, cha mẹ cần quan sát và tinh tế nhận ra. Các dấu hiệu nhận biết nhanh xước giác mạc ở trẻ em thường biểu hiện qua hành động và những thay đổi bất thường ở vùng mắt:

• Với trẻ chưa biết nói: Bé quấy khóc vô cớ, dùng tay dụi mắt liên tục, nhắm nghiền mắt không chịu mở, nhạy cảm với ánh sáng (bé quay mặt đi khi thấy đèn).
• Với trẻ lớn hơn: Bé có thể mô tả rõ cảm giác như có “con gì” hoặc hạt cát nằm trong mắt, than đau và chảy nước mắt giàn giụa.
• Dấu hiệu quan sát được: Mắt bé đỏ ngầu, sưng nề mi do phản ứng viêm, mắt tiết nhiều dịch/ghèn.

3. Nguyên nhân gây xước giác mạc ở trẻ

Có rất nhiều nguyên nhân gây xước giác mạc ở trẻ xuất phát từ chính sự hiếu động và tính cách tò mò, thích khám phá thế giới xung quanh của các con. Do giác mạc của trẻ vốn mỏng manh, chỉ một tác động nhỏ cũng có thể gây ra tổn thương thực thể cho bé. Dưới đây là những tình huống điển hình nhất mà cha mẹ cần lưu ý:

• Bé vô tình làm móng tay dài, cọ trang điểm của mẹ, bút chì hoặc cạnh tờ giấy quẹt vào mắt trong lúc chơi đùa hoặc học tập.
• Những cành cây thấp, lá cỏ sắc nhọn có thể quẹt ngang mắt khi bé chạy nhảy ngoài trời.
• Trẻ tham gia các môn vận động mạnh hoặc chơi đùa cùng bạn bè nhưng không có kính bảo hộ, dẫn đến nguy cơ va chạm gây trầy xước giác mạc cao.
• Các mảnh vụn siêu nhỏ như cát, mùn cưa, tro bếp hoặc hạt bụi li ti găm vào bề mặt nhãn cầu.
• Khi thấy ngứa hoặc cộm, trẻ thường đưa tay dụi mắt quá mạnh, vô tình khiến các hạt bụi chà xát và cào rách lớp biểu mô giác mạc.
• Các loại nước tẩy rửa, xà phòng hoặc nước hoa xịt phòng vô tình bắn vào mắt gây bỏng nhẹ và trợt lớp biểu mô.
• Thường xuyên tiếp xúc với khói thuốc lá làm mắt bé bị khô và dị ứng. Khi đó bé sẽ dụi mắt liên tục, vô tình tự làm xước lớp biểu mô bảo vệ mắt.

4. Trẻ bị xước giác mạc phải làm sao?

Khi con trẻ gặp sự cố về mắt, cha mẹ cần giữ bình tĩnh và xử lý đúng cách trong “thời điểm vàng” để bảo vệ thị lực cho bé. Dưới đây là hướng dẫn chi tiết giúp cha mẹ sơ cứu và điều trị an toàn cho con:

4.1. Xử trí khi trẻ có dị vật vào mắt

Nếu nghi ngờ có cát, bụi hoặc vật lạ trong mắt bé, hãy thực hiện ngay các bước sau:

• Bước 1: Rửa mắt bằng nước muối sinh lý (NaCl 0,9%). Cho trẻ nằm ngửa, nhỏ liên tục nước muối vào khóe mắt trong (gần mũi) để dòng nước tự chảy tràn ra đuôi mắt, cuốn theo dị vật. (Lưu ý: Tuyệt đối không dùng nước máy để tránh nhiễm trùng nguy hiểm).
• Bước 2: Yêu cầu bé chớp mắt liên tục trong nước hoặc chớp mắt bình thường. Động tác này giúp các hạt bụi nhỏ tự trôi ra ngoài theo nước mắt.
• Bước 3: Sau khi mắt đã đỡ cộm, hãy dỗ bé nhắm mắt và nằm nghỉ ngơi để mắt giảm kích ứng.

Lưu ý quan trọng: Không tự ý dùng tăm bông lấy dị vật trong mắt bé. Nếu sau các bước trên bé vẫn cảm thấy cộm, đau hoặc dị vật vẫn không trôi ra, hãy yêu cầu bé nhắm mắt, không động đậy nhãn cầu và đưa bé đến gặp bác sĩ ngay lập tức.

4.2. Điều trị cho trẻ bị xước giác mạc

Sau khi bác sĩ thăm khám và loại bỏ dị vật bằng dụng cụ chuyên dụng, quy trình điều trị thường bao gồm:

• Sử dụng thuốc: Bác sĩ sẽ kê đơn thuốc nhỏ mắt hoặc thuốc mỡ kháng sinh để phòng tránh nhiễm khuẩn. Cha mẹ cần tuân thủ tuyệt đối liều lượng và thời gian nhỏ thuốc.
• Băng mắt bảo vệ: Bác sĩ có thể chỉ định băng mắt trong 24 giờ đầu để mắt nghỉ ngơi và tránh bé dụi mắt. (Lưu ý: Cha mẹ tuyệt đối không tự ý băng mắt bé nhiều ngày tại nhà để tránh nguy cơ nhược thị – làm suy giảm thị lực vĩnh viễn).
• Thời gian phục hồi: Vết xước nông thường lành sau 1 – 3 ngày. Với các vết thương sâu hơn, thời gian phục hồi sẽ dài hơn và cần tái khám theo lịch hẹn.

Để quá trình điều trị xước giác mạc ở trẻ em đạt hiệu quả tốt nhất, phụ huynh nên:

• Không tự ý dùng thuốc nhỏ mắt (đặc biệt chứa Corticoid hoặc thuốc tê) khi chưa có chỉ định
• Không cho trẻ dụi/chà xát mắt bị thương
• Đeo kính râm khi ra ngoài để giảm chói và bụi
• Ngưng dùng kính áp tròng cho đến khi bác sĩ cho phép
• Đưa trẻ đi khám ngay nếu đau tăng, mắt đỏ hoặc kích ứng nặng hơn
• Không áp dụng mẹo dân gian (lá, nước muối tự pha…) để tránh nhiễm trùng

5. Cách phòng ngừa chấn thương giác mạc cho trẻ tại nhà

Dưới đây là những biện pháp giúp cha mẹ giảm thiểu tối đa nguy cơ chấn thương giác mạc ở trẻ em ngay tại nhà:

• Không dụi mắt khi ngứa hoặc cộm
• Cắt móng tay thường xuyên, giữ sạch sẽ
• Chọn đồ chơi an toàn, phù hợp độ tuổi, không sắc nhọn hoặc dễ bắn
• Không đưa vật nhọn (bút, thước…) gần mắt khi chơi
• Để hóa chất (xà phòng, nước tẩy rửa…) ngoài tầm với trẻ
• Cắt tỉa cành cây thấp trong sân vườn để tránh va quẹt
• Dạy trẻ sử dụng bút, kéo, thước… đúng cách, không đùa nghịch gần mắt
• Tập thói quen đeo kính khi ra ngoài (chắn bụi, gió)
• Trang bị kính bảo hộ khi chơi thể thao vận động mạnh

6. Khi nào cần đưa trẻ đi khám bác sĩ?

Nếu sau sơ cứu mà bé vẫn than đau dữ dội, không mở được mắt hoặc nhìn mờ kéo dài, đó có thể là dấu hiệu của vết rách xuyên thấu (thủng giác mạc) hoặc dị vật nội nhãn. Dưới đây là những trường hợp bạn cần đưa trẻ đi khám bác sĩ ngay lập tức:

• Đau nhiều, không mở được mắt
• Nhìn mờ hoặc nghi ngờ giảm thị lực
• Dị vật không rửa trôi sau sơ cứu
• Mắt đỏ kéo dài > 24 giờ
• Có ghèn vàng/xanh (nghi nhiễm trùng)

Trong những trường hợp chấn thương mắt nặng, tổn thương không chỉ dừng lại ở các vết xước nông mà còn có thể ảnh hưởng đến các cấu trúc sâu hơn của mắt, thậm chí dẫn đến tình trạng bong giác mạc (thường biểu hiện bằng việc trợt rộng lớp biểu mô bề mặt hoặc tổn thương cấu trúc giác mạc nghiêm trọng), đòi hỏi phải được cấp cứu khẩn cấp để tránh những biến chứng không thể phục hồi.

Xước giác mạc ở trẻ em là một tai nạn nhãn khoa thường gặp, cần sự xử lý nhanh nhạy của cha mẹ để tránh những biến chứng đáng tiếc. Nếu bé nhà bạn đang có dấu hiệu cộm xốn hoặc đau, đỏ mắt, hãy đặt lịch hẹn khám tại Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa. Với đội ngũ chuyên gia nhãn khoa giàu kinh nghiệm, luôn sẵn sàng hỗ trợ trẻ một cách nhẹ nhàng và hiệu quả nhất.