Bệnh khô giác mạc mắt: Nguyên nhân, dấu hiệu và cách điều trị

Cảm giác cộm xốn, nhức mỏi, như có cát mỗi khi chớp mắt khiến nhiều người khó chịu và ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày. Đây có thể là dấu hiệu của bệnh khô giác mạc, một tình trạng khá phổ biến nhưng rất dễ bị bỏ qua. Vậy khô giác mạc là gì, nguyên nhân do đâu và làm thế nào để điều trị hiệu quả? Đọc bài viết dưới đây để hiểu rõ hơn.

1. Khô giác mạc là gì?

Khô giác mạc là tình trạng màng nước mắt suy giảm, khiến giác mạc không được bôi trơn và bảo vệ đầy đủ. Mắt thường cảm thấy khô rát, cộm xốn hoặc khó chịu khi chớp mắt. Nếu không điều trị, giác mạc có thể bị sừng hóa, giảm độ trong suốt và suy giảm thị lực. Mắt cũng trở nên nhạy cảm với môi trường, dễ viêm nhiễm và khó phục hồi. 

Khô giác mạc khác với khô mắt thông thường là giai đoạn nặng của hội chứng khô mắt, cần điều trị sớm để tránh biến chứng nguy hiểm.

2. Nguyên nhân phổ biến khiến bạn bị khô giác mạc

Khô giác mạc có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, liên quan đến cả yếu tố bệnh lý, thói quen sinh hoạt và môi trường sống. Dưới đây là những nguyên nhân phổ biến nhất:

• Suy giảm chức năng tuyến lệ: Tuyến lệ hoạt động kém khiến lượng nước mắt tiết ra không đủ để duy trì độ ẩm cho giác mạc. Tình trạng này thường gặp ở người lớn tuổi, đặc biệt là phụ nữ tiền mãn kinh. 
• Nước mắt bốc hơi quá nhanh: Không chỉ thiếu nước mắt, nhiều trường hợp còn gặp tình trạng nước mắt bay hơi nhanh do rối loạn lớp lipid bảo vệ. 
• Thói quen sinh hoạt và môi trường: Việc sử dụng máy tính, điện thoại trong thời gian dài làm giảm tần suất chớp mắt, khiến mắt nhanh bị khô. 
• Thiếu hụt vitamin A trầm trọng: Đây là nguyên nhân bệnh lý nguy hiểm, đặc biệt ở trẻ em suy dinh dưỡng. Tình trạng khô giác mạc thiếu vitamin A nếu không được phát hiện và điều trị sớm có thể dẫn đến giảm thị lực, thậm chí mù lòa.
• Tác dụng phụ của phẫu thuật hoặc thuốc: Một số trường hợp khô giác mạc xảy ra sau phẫu thuật khúc xạ như Lasik hoặc Relex Smile. Ngoài ra, việc lạm dụng kính áp tròng hoặc sử dụng các loại thuốc như kháng histamin cũng có thể làm giảm tiết nước mắt và gây khô mắt kéo dài.

3. Dấu hiệu nhận biết bệnh khô giác mạc mắt

Về cơ bản, khô giác mạc thường biểu hiện qua nhiều dấu hiệu rõ rệt, nhưng dễ bị nhầm lẫn với tình trạng mỏi mắt thông thường. Bạn nên chú ý các triệu chứng sau:

• Cảm giác cộm xốn, khô rát như có dị vật trong mắt: Người bệnh thường có cảm giác như có hạt cát hoặc vật lạ trong mắt, gây khó chịu mỗi khi chớp mắt.
• Mắt đỏ, nóng rát, khó chịu kéo dài: Tình trạng đỏ mắt và cảm giác nóng ran thường xuất hiện rõ hơn vào cuối ngày, khi mắt đã hoạt động nhiều và bị thiếu ẩm kéo dài.
• Nhạy cảm với ánh sáng, dễ chảy nước mắt sống: Mắt trở nên nhạy cảm hơn với ánh sáng mạnh, dễ bị chói và khó mở mắt. Đồng thời, bạn có thể thấy mắt chảy nước liên tục. Đây là phản xạ tự nhiên của cơ thể nhằm bù đắp tình trạng khô mắt.
• Thị lực không ổn định: Người bị khô giác mạc có thể gặp hiện tượng nhìn mờ, lóa thoáng qua. Tuy nhiên, sau khi chớp mắt vài lần, thị lực có thể cải thiện tạm thời do lớp nước mắt được phân bố lại trên bề mặt giác mạc.
• Xuất hiện ghèn mắt bất thường: Mắt có thể tiết nhiều ghèn dạng bọt trắng, dính ở hai khóe mắt, đặc biệt vào buổi sáng hoặc sau khi ngủ dậy.

Lưu ý: Một số triệu chứng của khô giác mạc có thể dễ bị nhầm với tình trạng dị vật giác mạc, tuy nhiên, nguyên nhân và cách xử trí hoàn toàn khác nhau. Vì vậy, nếu triệu chứng kéo dài hoặc tăng nặng, bạn nên đi khám để được chẩn đoán chính xác.

4. Bệnh khô giác mạc có nguy hiểm không?

Câu trả lời là: CÓ NGUY HIỂM nếu tình trạng khô giác mạc bị phớt lờ và không được điều trị đúng cách.

Trong điều kiện bình thường, màng phim nước mắt đóng vai trò như một “lá chắn” bảo vệ giác mạc khỏi vi khuẩn, bụi bẩn và các tác nhân gây hại. Khi lớp bảo vệ này bị suy giảm, bề mặt giác mạc trở nên khô, dễ tổn thương, giống như mảnh đất bị nứt nẻ lâu ngày.

Nếu không can thiệp kịp thời, khô giác mạc có thể dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng:

• Trợt biểu mô, xước giác mạc: Bề mặt giác mạc bị khô khiến lớp biểu mô dễ bong tróc. Chỉ cần chớp mắt hoặc dụi mắt nhẹ cũng có thể gây xước giác mạc, gây đau, chảy nước mắt và tăng nguy cơ nhiễm trùng.
• Viêm loét giác mạc: Khi giác mạc đã có các tổn thương nhỏ, vi khuẩn và vi sinh vật dễ dàng xâm nhập, gây viêm loét giác mạc. Đây là tình trạng nguy hiểm, có thể gây đau nhức dữ dội, giảm thị lực nhanh và cần điều trị khẩn cấp.
• Sẹo giác mạc và nguy cơ mù lòa: Nếu viêm loét kéo dài hoặc không được điều trị đúng cách, giác mạc có thể để lại sẹo giác mạc, làm giảm độ trong suốt và ảnh hưởng nghiêm trọng đến thị lực. Trong trường hợp nặng (đặc biệt do thiếu vitamin A) và không điều trị, có thể dẫn đến sẹo giác mạc và suy giảm thị lực nghiêm trọng.

5. Phương pháp chẩn đoán và điều trị khô giác mạc 

Việc chẩn đoán và điều trị khô giác mạc cần được thực hiện bởi bác sĩ chuyên khoa mắt nhằm xác định đúng nguyên nhân và mức độ bệnh.

Chẩn đoán khô giác mạc

Để đánh giá tình trạng khô giác mạc, bác sĩ có thể áp dụng một số phương pháp sau:

• Đo lượng nước mắt (Test Schirmer): Giúp xác định khả năng tiết nước mắt của tuyến lệ
• Nhuộm màu giác mạc: Sử dụng thuốc nhuộm chuyên dụng để phát hiện các vết nứt nẻ, tổn thương hoặc xước trên bề mặt giác mạc.
• Khám bằng đèn khe: Quan sát chi tiết cấu trúc bề mặt mắt và mức độ tổn thương.

Phác đồ điều trị nội khoa:

• Liệu pháp thay thế nước mắt: Sử dụng nước mắt nhân tạo giúp bổ sung độ ẩm và làm dịu bề mặt mắt. Ban ngày nên dùng dạng nhỏ mắt, ban đêm có thể dùng gel hoặc mỡ tra để giữ ẩm lâu hơn. Ưu tiên các sản phẩm không chứa chất bảo quản để tránh kích ứng khi sử dụng kéo dài.
• Thuốc chống viêm: Bác sĩ có thể chỉ định Cyclosporine hoặc Corticosteroid để giảm viêm và cải thiện tuyến lệ. Chỉ dùng theo hướng dẫn, trong thời gian ngắn; tuyệt đối không tự ý dùng Corticoid tại nhà.
• Bổ sung dinh dưỡng: Việc bổ sung Vitamin A giúp bảo vệ biểu mô giác mạc, đặc biệt quan trọng khi có thiếu hụt. Ngoài ra, Omega-3 hỗ trợ cải thiện chất lượng lớp lipid của màng nước mắt, giúp giảm tình trạng khô và bay hơi nước mắt.

Can thiệp thủ thuật

• Đặt nút điểm lệ (Punctal plugs) là phương pháp dùng các nút nhỏ bằng silicon để chặn đường thoát nước mắt, giúp nước mắt giữ lại trên bề mặt mắt lâu hơn, từ đó giảm khô và bảo vệ mắt tốt hơn.

6. Bí quyết chăm sóc và phòng ngừa khô giác mạc tái phát tại nhà

Bên cạnh việc điều trị theo hướng dẫn của bác sĩ, bạn hoàn toàn có thể chủ động chăm sóc mắt tại nhà để cải thiện triệu chứng và ngăn ngừa khô giác mạc tái phát.

• Áp dụng quy tắc 20-20-20: Khi làm việc với máy tính hoặc điện thoại, hãy nhớ quy tắc 20-20-20: cứ sau 20 phút, nhìn ra xa khoảng 20 feet (tương đương 6 mét) trong 20 giây. Điều này giúp mắt được thư giãn và giảm tình trạng khô mỏi.
• Luyện tập chớp mắt đúng cách: Nhiều người có thói quen nhìn màn hình liên tục mà quên chớp mắt. Hãy chủ động chớp mắt thường xuyên và chớp kín (nhắm chặt hai mi mắt trong vài giây) để giúp nước mắt được phân bố đều trên bề mặt giác mạc.
• Chườm ấm và massage mi mắt: Duy trì thói quen chườm ấm mi mắt khoảng 10 phút mỗi tối, sau đó massage nhẹ nhàng vùng mi. Cách này giúp kích thích tuyến Meibomian hoạt động tốt hơn, cải thiện lớp dầu trong màng nước mắt và hạn chế bay hơi.
• Bảo vệ mắt khỏi môi trường khô, nhiều gió bụi: Tránh để gió từ quạt hoặc điều hòa thổi trực tiếp vào mặt. Khi ra ngoài, nên đeo kính râm hoặc kính bảo hộ để giảm tác động của bụi bẩn, ánh nắng và gió lên mắt.

7. Câu hỏi thường gặp (FAQ)

7.1. Khô giác mạc có tự khỏi không?

Khô giác mạc thường không tự khỏi nếu nguyên nhân gốc rễ chưa được xử lý, đặc biệt khi đã mạn tính. Ở mức nhẹ, triệu chứng có thể giảm khi thay đổi thói quen sinh hoạt (nghỉ ngơi mắt, giảm thời gian dùng màn hình). Nếu không điều trị đúng, bệnh có thể nặng hơn, gây tổn thương giác mạc, viêm nhiễm hoặc sẹo, ảnh hưởng thị lực.

7.2. Mắt bị khô có nên tự mua thuốc nhỏ mắt V-Rohto, Osla nhỏ không?

Nếu chỉ bị khô mắt nhẹ do mỏi mắt hoặc môi trường (bụi, điều hòa), bạn có thể dùng tạm thời các loại nhỏ mắt như:

• Osla (NaCl 0.9%): giúp rửa và làm dịu mắt
• V-Rohto Vitamin: hỗ trợ giảm mỏi mắt, bổ sung vitamin

Một số thuốc nhỏ mắt làm trắng nhanh (Naphazoline, Tetrahydrozoline) có thể làm đỏ mắt tái phát và khô nặng hơn; nên ưu tiên nước mắt nhân tạo. Nếu khô kéo dài kèm đau, đỏ hoặc mờ mắt, cần khám bác sĩ.

Hy vọng những chia sẻ trên đây đã giúp bạn hiểu rõ hơn về bệnh khô giác mạc cũng như cách nhận biết và điều trị. Nếu bạn thường xuyên gặp tình trạng khô mắt, nóng rát, đỏ mắt hoặc nhìn mờ, đừng chủ quan mà hãy đi khám sớm để được tư vấn và điều trị kịp thời. Liên hệ ngay Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa qua hotline 0846 403 403 để được hỗ trợ và đặt lịch khám nhanh chóng.